ders notu
ders notu
ders notu
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
REHABİLİTASYON<br />
KAVRAMI<br />
DOÇ.DR.MİTAT KOZ<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
1
Giriş<br />
• Rehabilitasyonun tanımı ve rehabilitasyon<br />
kavramı<br />
• Sporda rehabilitasyon ve sportif<br />
rehabilitasyonun sporcu için önemi<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
2
Rehabilitasyon:<br />
• Rehabilitasyon yaralanma yada hastalıktan<br />
sonra fonksiyonu maksimuma ulaştırmak<br />
için planlanmış tüm işlemler.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
3
Sporda rehabilitasyon<br />
• Sporda rehabilitasyon ise mümkün olan en<br />
kısa süre içinde sporcuları yaralanma<br />
öncesi seviyedeki fonksiyona yada<br />
performans düzeyine ulaştırmak için<br />
gerekli olan işlemlerin tümünü.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
4
Yetersizlik (sakatlık) modelidisability<br />
model<br />
• Hastalık ve yaralanmaların toplumsal ve kişisel<br />
düzeydeki etkilerini ve fonksiyonel sonuçlarını<br />
tarif etmek için tasarlanmıştır.<br />
• Yetersizlik modeli farmakolojik veya cerrahi<br />
yöntemlerle tedaviyi vurgulayan klasik modelden<br />
farklıdır.<br />
• Yetersizlik modelinde bireyin fonksiyonel<br />
kapasitesi ve sağlık durumu vurgulanmakta ve bu<br />
yönleriyle durumunun iyileştirilmesine yönelik<br />
müdahaleler ele alınmaktadır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
5
Yetersizlik modelinin 4 elementi vardır;<br />
Patoloji<br />
(yaralanma)<br />
Fonksiyon<br />
azalması<br />
(impairment)<br />
Fonksiyonel<br />
sınırlılıklar<br />
Yetersizlik-<br />
(Sakatlık)<br />
(disability)<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
6
Patoloji/Travma<br />
• Biyomekanik, fizyolojik ve anatomik açıdan<br />
normal hücresel olayların kesintiye uğramasıdır.<br />
• Bu gibi durumlarda organizma normal durumu<br />
restore etmek için koruyucu mekanizmaları<br />
devreye sokar.<br />
• Örneğin hemartroz, tümör, kırık, konnektif doku<br />
hasarı (zorlanma ve yırtıklar), diyabet, romatoid<br />
artrit<br />
• Bu düzeydeki müdahale genellikle hekim<br />
tarafından yapılır ve sıklıkla da cerrahi ya da<br />
farmakolojik tarzdadır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
7
Fonksiyon kaybı-Impairment<br />
• Organ veya vücut sistemleri düzeyinde fizyolojik<br />
ve anatomik yapılardaki yada fonksiyonlardaki<br />
anormallik yada kayıplar.<br />
• Fizyoterapistler fonksiyon kayıplarının<br />
belirtilerini ve işaretlerini ölçer ve düzeltmeye<br />
çalışır.<br />
• Fizyolojik kayıplara örnek kas zayıflığı, hareket<br />
genişliğinde azalma, ağrı ve anormal eklem<br />
hareketleri sayılabilir.<br />
• Anatomik kayıplar örnek; genu recurvatum,<br />
skolyoz, femoral anteversiyon ve pes palnus<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
8
Fonksiyonel sınırlılıklar<br />
• Bireyin her zaman yaptığı yada yapması<br />
beklenen görev ve aktivitelerin<br />
yapılmasında normal davranıştan<br />
sapmalar.<br />
• Bu aktiviteler ve görevler alışılmış<br />
etkinlikte veya beceriklilikte yapılamazlar.<br />
• Örnek olarak; hareket etme, ayakta durma,<br />
yürüme, koşma, merdiven tırmanma da<br />
problemler olması.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
9
Sakatlık-yetersizlik- disability<br />
• Beklenen olağan aktiviteleri ve görevleri<br />
yapmadaki güçsüzlük ve yetersizlik.<br />
• Bir eş olarak, öğrenci olarak, anne baba<br />
olarak, işçi olarak veya sporcu fonksiyon<br />
görmedeki yetersizlik bir sakatlık durumu<br />
oluşturur.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
10
Rehabilitasyon ekibi...<br />
• Rehabilitasyon oldukça uzun bir<br />
uygulamadır ve ekip çalışmasını<br />
gerektirir.<br />
• Bu ekibin içinde doktor(hastalığın<br />
uzmanı) ve fizyoterapist anahtar rol<br />
oynarken sportif rehabilitasyonda<br />
antrenör de sürecin içine katılır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
11
Fizyoterapist…<br />
• Rehabilitasyonu gerçekleştiren, uygulayan<br />
fizyoterapistlerdir.<br />
• Fizyoterapist:<br />
– derinlemesine anatomi, fizyoloji, kineziyoloji ve<br />
biyomekanik bilgisine sahip olan;<br />
– hastalıklar hakkında endikasyonları, kontraendikasyonları,<br />
dikkat edilmesi gereken kuralları ve fiziksel ajanların<br />
etkilerini iyi bilen;<br />
– fiziksel ajanlar ile egzersizin etkileri arasında ilişki<br />
kurabilen;<br />
– kas-iskelet sistemi yaralanmalarının anatomisi,<br />
patofizyolojisi ve modern rehabilitasyon işlemleri hakkında<br />
güncel ve yeterli bilgisi olan bir sağlık personelidir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
12
Rehabilitasyonda klinik karar verme;<br />
Rehabilitasyon programı oluşturma<br />
• Etkili bir rehabilitasyon programında karar verme anahtar rol<br />
oynar.<br />
• Yetersizlik modeli klinik karar vermenin temelini oluşturur.<br />
• Yetersizlik modelinde hastanın fonksiyonelliğini artırmaya<br />
yönelik yaklaşımlar vardır;<br />
• Öncelikli olarak hastanın tedavisinin tıbbi yönü, hikaye<br />
alınması ve fiziksel muayeneyi içerir ki bunu yaparken invaziv<br />
testler ve ölçümler sık sık kullanılır.<br />
• Bu işlemler hücresel veya organ sistemleri düzeyinde teşhise<br />
imkan tanır ve genellikle de farmakolojik veya cerrahi<br />
yöntemlerle tedaviyi gerektirir.<br />
• Bu yolla doku tamir olur ve bazen de hasta iyileşir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
13
Sporda rehabilitasyon<br />
• Normal rehabilitasyonda kullanılan yöntem ve<br />
yaklaşımlar sporculara uygulandığında hızlı ve<br />
güvenli bir şekilde aktiviteye dönüşü<br />
sağlayamayabilirler.<br />
• Sportif ortamın yarışmacı doğası rehabilitasyona<br />
da agressif bir yaklaşımla bakılmasını gerektirir.<br />
• Bu nedenle sportif yaralanmaların<br />
rehabilitasyonunda, aktiviteye dönüşü<br />
hızlandırmak için<br />
– spora özgü fonksiyonel egzersizler içeren<br />
bireyselleştirilmiş rehabilitasyon protokolü ile<br />
– klasik klinik temelli rehabilitasyon teknikleri<br />
birleştirilmelidir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
14
Sportif rehabilitasyon<br />
• Benzer koşullarda çeşitli protokollerden<br />
elde edilen pek çok farklı rehabilitasyon<br />
protokolü organize edilebilir.<br />
• Tedavi protokolünü geliştiren ve<br />
uygulayan fizyoterapist(tercihan spor<br />
fizyoterapisti) sporu ve sporcuyu tanımalı,<br />
antrenör ile işbirliği içine girmelidir.<br />
• Bu nedenle sportif rehabilitasyonda rehab.<br />
Ekibine antrenörde dahil edilebilir<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
15
Antrenörün rolü..<br />
• Özellikle sakatlanma veya yaralanmadan<br />
hemen sonra sporcunun kısa bir sürede ve<br />
uygun koşullarda tedavinin<br />
başlatılmasında, ileri tedavinin yapılacağı<br />
kurum ve kişilere ulaştırılmasında ve<br />
rehabilitasyonun son evrelerinde, tekrar<br />
spora dönüşte antrenöre çok önemli<br />
görevler düşmektedir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
16
Rehabilitasyonun temel amacı<br />
• Sportif rehabilitasyonda rehabilitasyonun 2<br />
amacı vardır:<br />
– Yaralanmış vücut bölümlerinin fonksiyon<br />
kaybını ve kondüsyonunun düşmesini<br />
önlemek,<br />
– Yaralanmış vücut bölgesini etkili, mümkün<br />
olduğunca hızlı ve güvenli bir şekilde<br />
rehabilite ederek bireylerin yaralanma<br />
öncesindeki aktivite seviyelerine dönmesine<br />
izin veren, semptomsuz hareket ve<br />
fonksiyonların restorasyonunu sağlamaktır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
17
Sporcu için rehabilitasyon,<br />
a-Maksimum performansa ulaşmak ve<br />
b-Yeni bir yaralanma riskini minimale<br />
indirmede gerekli olan<br />
esneklik,<br />
kuvvet ve<br />
dayanıklılığı içeren fiziksel uygunluğu<br />
en mükemmel seviyeye getirmek için<br />
antrenman ve egzersiz programı süresinin<br />
yeniden ayarlandığı bir evredir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
18
Bireysel sporcu; Sporcuya özel<br />
rehabilitasyon<br />
• Her yaralanma her sporcu ve spor dalı için farklı bir<br />
önemi olabilir.<br />
• Hamstring kaslarındaki hafif bir gerilme sprinterlerin<br />
birkaç haftalık çalışma yapmasına engelleyebilirken, bu<br />
durum bir kaleci için aktiviteyi engelleyici bir durum<br />
değildir.<br />
• Fizyolojik olaylardaki, yaralanma reaksiyonlarındaki ve<br />
sporun gereksinimlerindeki farklılıklar benzer yaralanma<br />
durumlarında sporcularda farklı iyileşme ve<br />
rehabilitasyon cevaplarına yol açabilir.<br />
• Bu nedenle her bir yaralanma ayrı bir konu olarak<br />
yaklaşılmalı ve tedavi edilmelidir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
19
Bireysel sporcu; Sporcuya özel<br />
rehabilitasyon<br />
• Tedavi protokolünün oluşturulmasında bireysel<br />
farklılıklar göz önünde bulundurulmalı ve<br />
sporcunun yaralanmaya özel cevapları<br />
yansıtılmalıdır.<br />
• Sporcunun spor dalına veya pozisyonuna<br />
bakılmaksızın spesifik yaralanmalar için<br />
kullanılan standart protokoller kullanılırken<br />
ihtiyatlı olunmalıdır.<br />
• Her bir sporcunun yaralanmanın farklı olduğunu<br />
tanıyabilmek rehabilitasyonda hüsrana uğramayı<br />
da azaltır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
20
İyileşme fazları<br />
• Sporcunun aktiviteye güvenli ve hızlı bir şekilde<br />
döndürme amacına ulaşmak için terapist iyileşme<br />
sürecindeki olayları bilmelidir.<br />
• Bir rehabilitasyon protokolünü uygularken<br />
programın ne zaman ve nasıl değiştirileceği veya<br />
bir ileri aşamaya ilerletileceğine karar verme yara<br />
iyileşme sürecindeki olaylar esas alınmalıdır.<br />
• Yara iyileşmesi inlamasyon, proliferasyon ve<br />
remodeling fazlarına doğru ilerlerken<br />
rehabilitasyon protokolü de bir ileri aşamalara<br />
doğru ilerletilmelidir.<br />
• Ağrı veya şişlik gibi herhangi bir olumsuz iyileşme<br />
cevabı aşırı yüklenilmiş bir rehabilitasyon<br />
protokolü olduğunu gösterir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
21
Psikolojik yönleri<br />
• Psikolojik faktörler rehabilitasyon protokolünün<br />
başarısı üzerinde doğrudan etkilidir.<br />
• Sık sık ihmal edilmesine karşın sporcunun<br />
yaralanmaya ve rehabilitasyona duygusal<br />
tepkileri/cevapları terapistin sağlayacağı uygun<br />
destek ve teşvikleri ile tedavi edilmelidir.<br />
• Maç yada antrenmanlara katılımını engelleyecek<br />
bir spor yaralanmasına maruz kalan bir sporcu<br />
bazı psikolojik tepkiler sergileyebilir.<br />
• Bunlar; inkar, öfke-hiddet, depresyon-moral<br />
bozukluğu-çöküntü, kabullenme şeklindedir.<br />
• Sonuç ne olursa olsun her sporcunun cevabı<br />
farklıdır ve yaralanma sonrasındaki iyileşme<br />
dönemi boyunca kişiye özel ilgi gerektirir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
22
Rehabilitasyonun bileşenleri<br />
• Sporcunun yarışmalara tekrar katılımını sağlamak<br />
amacıyla kullanılan klinik temelli bir rehabilitasyon<br />
programı bireye özgüdür ve çok aşamalıdır.<br />
• Rehabilitasyon programının ilerletilmesinde her bir<br />
bölüm bir önceki bölümün üzerine inşa edilmektedir.<br />
• Rehabilitasyon programının ilerletilmesi şunları<br />
kapsamaktadır;<br />
– Tam eklem hareket genişliğinin ve esnekliğin sağlanması<br />
– Kuvvet ve dayanıklılığın restorasyonu veya geliştirilmesi<br />
– Koordinasyon ve propriosepşının restorasyonu veya<br />
geliştirilmesi<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
23
Rehabilitasyonun bileşenleri<br />
• Rehabilitasyon programı sadece yaralanmış vücut<br />
bölümü değil tüm vücut düşünülerek hazırlanmalıdır.<br />
• Kardiyovasküler dayanıklılığın devam ettirilmesi<br />
veya arttırılması iyileşme olayları izin verir vermez<br />
mümkün olduğunca programın başına<br />
yerleştirilmelidir.<br />
• Yaralamadan etkilenmiş vücut bölümlerinin<br />
esnekliğinin, kas kuvvetinin ve proriosepşınının<br />
devam ettirilmesi veya geliştirilmesi de programın<br />
erken dönemlerine implante edilmelidir.<br />
• Protokol sporcunun tüm vücudunun başarılı bir<br />
şekilde aktiviteye dönüşünü hazırlayacak şekilde<br />
olmalıdır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
24
Rehabilitasyonun ilerletilmesi<br />
• Rehabilitasyon programının ilerletilmesi şu<br />
faktörlere bağlıdır;<br />
– Yaralanma<br />
– İyileşme olayları<br />
– Bileşenlerin sırasına<br />
• Mümkün olur olmaz veya yaralanma yada<br />
immobilizasyon izin verir vermez sporcunun<br />
fizyoterapist tarafından rehabilitasyonuna<br />
başlanmalıdır.<br />
• Rehabilitasyon protokolü fazlara ya da aşamalara<br />
bölünebilmektedir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
25
An<strong>ders</strong>on et al. a göre;<br />
– An<strong>ders</strong>on ve arkadaşları rehabilitasyonu 4<br />
faza ayırmıştır:<br />
1. İnflamasyonun kontrolü<br />
2. Eklem hareket alanının restorasyonu<br />
3. Kas kuvvetinin, gücünün ve dayanıklılığının<br />
geliştirilmesi<br />
4. Spora dönüş.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
26
Arnheim ve Prentice’e göre<br />
• Arnheim ve Prentice yara iyileşmesindeki<br />
süreçlere göre rehabilitasyonu fazlara<br />
ayırmıştır.<br />
– Faz I :Akut yaralanma fazı<br />
– Faz II:Tamir fazı<br />
– Faz II: Yeniden şekillenme fazı<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
27
Ergun ve ark. Göre;<br />
1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.<br />
2-Ağrının kontrolü.<br />
3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku<br />
esnekliğinin kazandırılması.<br />
4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.<br />
5-Kas enduransının geliştirilmesi.<br />
6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.<br />
7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.<br />
8-Gelişmeyi koruyan programlar.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
28
Tüm fazlardaki ortak amaçlar ve<br />
uygulamalar…<br />
• Ağrı nedeniyle oluşan rahatsızlıktan dolayı ağrının<br />
giderilmesi<br />
• Kas performansının bozulması nedeniyle kas kuvveti ve<br />
dayanıklılığının yeniden kazanılması<br />
• Dayanıklılığın bozulması nedeniyle aerobik kapasite ve<br />
dayanıklılığın devamlılığının sağlanması<br />
• Mobilitenin bozulması nedeniyle eklem hareket<br />
genişliğinin restorasyonu ve esnekliğin artırılması<br />
• Bozulmuş nöromusküler fonksiyonlar için reaktif<br />
nöromusküler çalışma<br />
• Bozulmuş postüral stabilite için dengenin yeniden<br />
kazanılması çalışmaları<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
29
FAZ I: ENFLAMATUVAR<br />
CEVABIN KONTROLÜ<br />
• Ön tedavi prensiplerinin uygulandığı bu<br />
dönemde hedefleri gerçekleştirebilmek için<br />
kullanılan soğuk tedavi ilk 24 saatte mutlaka<br />
2-3 saatte bir 10-20 dakika uygulanmalıdır.<br />
• Bu süre yaralanmanın şiddetine bağlı olarak<br />
48-72 saat kadar devam edebilir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
30
RICE<br />
• Rest:<br />
• Ice:<br />
• Compression:<br />
• Elevation:<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
31
FAZ I: ENFLAMATUVAR<br />
CEVABIN KONTROLÜ<br />
• Yaralanan kısmın desteklenmesi ve<br />
kullanılmasının engellenmesi için akut dönemde<br />
bandaj, daha sonraki dönemlerde bantlama ve<br />
ortezler tercih edilmelidir.<br />
• Yaralanmanın tipine ve derecesine göre ciddi<br />
durumlarda immobilizasyon; alçı, atel ve splint<br />
ile sağlanmaktadır.<br />
• Bu dönemde kompresyon ödemin kontrol<br />
edilmesi yanında vücut yapılarının desteklenmesi<br />
içinde mutlaka uygulanmalıdır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
32
FAZ I: ENFLAMATUVAR<br />
CEVABIN KONTROLÜ<br />
• Elevasyon soğuk ve kompresyon ile<br />
kombine edilerek her 2 saatte bir 20 dakika<br />
süreyle uygulanabilir.<br />
• Elevasyonun yeterli olabilmesi için üst<br />
ektremite omuz seviyesine yerleştirilmeli,<br />
alt ekstremite sırtüstü yatış pozisyonunda<br />
kalçadan 45 derece yükseğe kaldırılmalı<br />
veya en azından uzun oturma pozisyonu<br />
tercih edilmelidir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
33
FAZ I: ENFLAMATUVAR<br />
CEVABIN KONTROLÜ<br />
• Yaralanmalardan sonraki erken dönemde<br />
vücudun kendini tamir etmesine izin veren<br />
en önemli ön tedavi komponenti istirahat<br />
yani yaralanan kısmı kullanmamadır.<br />
• En basit yöntem olarak üst ekstremite<br />
yaralanmalarında üçgen askı, alt ekstremite<br />
yaralanmalarında mutlaka koltuk değneği<br />
verilerek yaralanan bölgeye yük<br />
verilmediğinden emin olunmalıdır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
34
Rehabilitasyonun evreleri-fazları<br />
1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.<br />
2-Ağrının kontrolü.<br />
3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku<br />
esnekliğinin kazandırılması.<br />
4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.<br />
5-Kas enduransının geliştirilmesi.<br />
6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.<br />
7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.<br />
8-Gelişmeyi koruyan programlar.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
35
FAZII:AĞRININ KONTROLÜ<br />
• I. fazda uygulanan tüm işlemler ağrıyı<br />
kontrol altına alacaktır.<br />
• Bu dönemde ayrıca elektroterapi<br />
modalitelerinden TENS’in kullanımı<br />
yaralanmayı takiben akut ağrının tedavisi<br />
için kullanılabilir.<br />
• TENS:Transcuteneal Electrical Nerve<br />
Stimulation<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
36
Rehabilitasyonun evreleri-fazları<br />
1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.<br />
2-Ağrının kontrolü.<br />
3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku<br />
esnekliğinin kazandırılması.<br />
4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.<br />
5-Kas enduransının geliştirilmesi.<br />
6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.<br />
7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.<br />
8-Gelişmeyi koruyan programlar.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
37
FAZIII:EKLEM HAREKET ALANININ VE<br />
YUMUŞAK DOKU ESNEKLİĞİNİN<br />
KAZNADIRILMASI<br />
• Tamamlanmış olan I. Ve II. fazdan sonra<br />
III. fazda normal eklem hareketi ve<br />
yumuşak doku esnekliği kazandırılmalıdır.<br />
• Bu fazın ana prensibi hareket kaybına<br />
neden olan faktör veya faktörler tesbit<br />
edilerek gerekli olan tedavi programının<br />
saptanmasıdır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
38
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
39
FAZIII:EKLEM HAREKET ALANININ VE<br />
YUMUŞAK DOKU ESNEKLİĞİNİN<br />
KAZNADIRILMASI<br />
• Kesin tedavi dönemi olarak kabul ettiğimiz bu<br />
dönemde, elektroterapi modaliteleri, manuplatif<br />
tedavi ve egzersiz teknikleri fizyoterapist<br />
tarafından yaralanan sporcunun ihtiyaçları<br />
doğrultusunda uygulanır.<br />
• Fiziksel ve kimyasal ajanların sporcuya<br />
uygulanmasındaki hedef mucizevi bir şekilde<br />
yaralanmış dokuyu iyileştirmek değil iyileşmenin<br />
gerçekleşmesi için dokuyu stimüle etmek ve<br />
egzersize hazırlamaktır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
40
Rehabilitasyonun evreleri-fazları<br />
1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.<br />
2-Ağrının kontrolü.<br />
3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku<br />
esnekliğinin kazandırılması.<br />
4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.<br />
5-Kas enduransının geliştirilmesi.<br />
6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.<br />
7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.<br />
8-Gelişmeyi koruyan programlar.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
41
FAZ IV:KAS KUVVETİNİN GELİŞTİRİLMESİ<br />
FAZ V:KAS ENDURANSININ GELİŞTİRİLMESİ<br />
• Rehabilitasyonun IV. ve V. fazlarında<br />
terapatik egzersizler aracılığıyla kas<br />
kuvveti ve enduransının kazandırılmasın<br />
amaçlanmaktadır.<br />
• Bazı araştırmacılar normal eklem<br />
hareketenin en az % 75 i kazanıldıktan<br />
sonra kuvvetlendirme programlarına<br />
başlanmasını önermektedirler.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
42
FAZ IV:KAS KUVVETİNİN GELİŞTİRİLMESİ<br />
FAZ V:KAS ENDURANSININ GELİŞTİRİLMESİ<br />
• Burada dikkat edilmesi gereken nokta<br />
yaralanmaya bağlı ortaya çıkan semptomlar ve<br />
kullanmama gibi faktörlerin refleks inhibisyona<br />
neden olması, bunun sonucunda da kasta hızla<br />
atrofinin gelişmesidir.<br />
• Bu nedenle dinamik kontrolü sağlayan kasların<br />
mümkün olan en kısa zamanda kuvvet ve<br />
endurans eğitimine başlanmalıdır.<br />
• Kuvvetlendirme programları yaralanan bölgeye,<br />
sağlam ekstremite ve tüm vücuttaki kaslara<br />
yönelik olmalıdır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
43
Terapatik egzersiz-<br />
Tedavi egzersizleri<br />
• Terapatik egzersiz en yüksek fiziksel<br />
uygunluk seviyesine ulaşmak ve mümkün<br />
olan en kısa sürede en büyük fonksiyon<br />
derecesini sağlamak için planlanmış tüm<br />
herketler olarak tanımlanmaktadır.<br />
• Terapatik egzersiz<br />
– normal eklem hareketini,<br />
– kas fonksiyonunu,<br />
– kardiyovasküler uygunluğu ve<br />
– propriosepşını korumak veya geliştirmek için<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
kullanılabilir.<br />
44
Terapatik egzersiz-<br />
Tedavi egzersizleri<br />
• Terapatik egzersizler statik ve dinamik olarak<br />
sınıflandırılır.<br />
• Tanımından da anlaşılacağı üzere terapatik egzersizler<br />
kuvvet, esneklik, dayanıklılık ve proprioseptif his<br />
kazandırmaya yönelik genel egzersizler ile bazı özel<br />
teknikleri kapsamaktadır.<br />
• Egzersizler yaralanan bölgeye, sağlam ekstremite ve tüm<br />
vücuttaki kaslara yönelik olmalıdır.<br />
• Bir terapatik egzersiz programı sporcunun fiziksel<br />
bozuklukları, fonksiyonel limitasyonları ve özürlülüğün<br />
belirlenmesi ile bireysel olarak planlanmalıdır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
45
Rehabilitasyonun evreleri-fazları<br />
1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.<br />
2-Ağrının kontrolü.<br />
3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku<br />
esnekliğinin kazandırılması.<br />
4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.<br />
5-Kas enduransının geliştirilmesi.<br />
6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.<br />
7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.<br />
8-Gelişmeyi koruyan programlar.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
46
FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ<br />
PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ<br />
• VI . fazda sporla ilgili beceri paternlerinin<br />
spesifik gelişimi gerçekleştirilmelidir.<br />
• Bu devrede kazandırılması ve eğitimi<br />
gereken önemli bir yaklaşım da yapılardaki<br />
şuurlu propriosepşın dediğimiz derin<br />
duyunun ve reseptörlerinin aktif hale<br />
getirilmesidir.<br />
• Duyu, algı ve motor koordinasyon mutlaka<br />
sağlanmalıdır.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
47
FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ<br />
PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ<br />
• Bu devrede psikolojik destek te önemlidir.<br />
• Bu yüzden hem psikolojik destek<br />
açısından, hem de uygun çalışma<br />
programları açısından bu devrede ve<br />
bundan sonraki rehabilitasyon evrelerinde<br />
antrenöre büyük görev düşmektedir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
48
FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ<br />
PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ<br />
• Nöromusküler koordinasyonun yeniden<br />
oluşturulmasını sağlayacak bu evrenin<br />
başlangıcından önce eklemde tam hareket<br />
ve yumuşak doku esnekliği mutlaka<br />
kazanılmalı, kas kuvveti ve dayanıklılığı<br />
mutlaka artırılmış olmalıdır.<br />
• Koordine edilmiş beceri paternleri devamlı<br />
tekrar edilerek nörofizyolojik öğrenme<br />
işlemi geliştirilecektir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
49
FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ<br />
PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ<br />
• Eğer bu fazda ağrı veya ödem tekrarlanırsa<br />
tıbbi kontrol yenilenmelidir.<br />
• Daha sonra sporcu antrenman programları<br />
içinde yer almalıdır.<br />
• Burada antrenör uygun bir programla<br />
sporcuyu çalıştırmalıdır.<br />
• Hem teknik hem de sağlık ekibindekiler<br />
sporcunun kendine güvenini kazanmasında<br />
yeterli desteği vermelidirler.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
50
FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ<br />
PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ<br />
• Spora özel programların esas amacı özel<br />
bir spor için sportif uygunluğun en iyi<br />
düzeye getirilmesidir.<br />
• Sportif uygunluğun kazandırılması için<br />
sırasıyla üçgen içine oturtulmuş amaçların<br />
yerine getirilmesi hedeflenmelidir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
51
Sportif uygunluğun kazandırılması<br />
Spora özel<br />
sportif<br />
beceriler<br />
Spora özel<br />
sportif uygunluk<br />
Genel sportif uygunluk<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
52
Sportif uygunluğun kazandırılması<br />
• Burada ilk amaç genel sportif<br />
uygunluğun kazandırılması<br />
olmalıdır.<br />
• Genel sportif uygunluğun<br />
komponentleri sağlıkla ilişkili<br />
uygunluğu oluşturan<br />
komponentlerle aynıdır.<br />
• Bunlar; genel kas kuvveti, genel<br />
esneklik, kassal endurans,<br />
kardiyorespiratuvar endurans ve<br />
vücut kompozisyonunu<br />
içermektedir.<br />
• Bu alt yapının kurulması spora özel<br />
fiziksel uygunluğun temelini<br />
oluşturması açısından önemlidir.<br />
Spora<br />
özel<br />
sportif<br />
beceriler<br />
Spora özel<br />
sportif uygunluk<br />
Genel sportif uygunluk<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
53
FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ<br />
PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ<br />
• İkinci amaç spora özel<br />
sportif uygunluğun<br />
kazandırılmasıdır.<br />
• Herhangi bir spora özel<br />
belli anatomik alanlar,<br />
özel biyokimyasal<br />
paternler, belli metabolik<br />
gereksinimler veya özel<br />
kassal güç önemsenerek<br />
ele alınmalıdır.<br />
Spora<br />
özel<br />
sportif<br />
beceriler<br />
Spora özel<br />
sportif uygunluk<br />
Genel sportif uygunluk<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
54
• Örneğin bir tenis oyuncusunda kalçanın arka<br />
grup kasları gerilim yükünün bindiği alanlarda<br />
esnekliğin, beyzbol oyuncusunda omuzun arka<br />
bölgesindeki kaslarda kassal gücün artması gibi .<br />
• Kassal kuvvet ve güç sporda kullanıldığı<br />
alanlarda önemsenmelidir.<br />
• Örn. Futbol da omuz ve bacaklarda, yüzücülerde<br />
sırt ve omuzlar, atletizmde bacaklardaki gibi<br />
vücut bölgeleri dominant olmalıdır.<br />
• Son olarak her sporcunun aerobik ve anaerobik<br />
enduransının belli bir seviyeye gelmesi<br />
hedeflenmelidir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
55
• Diğer spora özel uygunluk komponentleri hız,<br />
çeviklik ve dengedir.<br />
• Bazen hız, güç ve çeviklik komponentlerini<br />
geliştirmek için yapılan patlayıcı ballistik ve<br />
yüksek iç kuvvetler yaratacak egzersizler spor<br />
yaralanmalarına eden olabilir.<br />
• Örneğin zayıf bacak kas yapısına sahip, sıçrama<br />
veya koşma gibi sporlarla uğraşan bir sporcunun<br />
alt ekstremitesi için yapacağı pilometrik<br />
egzersizler herhangi bir alt ekstremite için spor<br />
yaralanmasına neden olabilir.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
56
Rehabilitasyonun evreleri-fazları<br />
1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.<br />
2-Ağrının kontrolü.<br />
3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku<br />
esnekliğinin kazandırılması.<br />
4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.<br />
5-Kas enduransının geliştirilmesi.<br />
6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.<br />
7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.<br />
8-Gelişmeyi koruyan programlar.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
57
FAZ VII: GENEL KARDİYOVASKÜLER<br />
ENDURANSIN GELİŞTİRİLMESİ<br />
• Yaralanmış sporcunun rehabilitasyonu sırasında<br />
sedanter kalmasına izin verilmemelidir.<br />
• Mümkün olan en kısa sürede spora özel<br />
kardiyovasküler endurans egzersizlerine<br />
başlanmalıdır.<br />
• Kardiyovasküler endurans programları spora özel<br />
geliştirilmelidir. Yüzücüler kendilerine özel<br />
tekniklerle havuzda eğitilmeli, atletizm ile uğraşan<br />
sporcular koşu programları kullanılarak<br />
eğitilmelidir.<br />
• Yine erken dönemde başlayan aerobik programlar<br />
için yüzme en iyi seçilmiş spordur.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
58
Rehabilitasyonun evreleri-fazları<br />
1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.<br />
2-Ağrının kontrolü.<br />
3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku<br />
esnekliğinin kazandırılması.<br />
4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.<br />
5-Kas enduransının geliştirilmesi.<br />
6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.<br />
7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.<br />
8-Gelişmeyi koruyan programlar.<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
59
FAZ VIII: GELİŞMEYİ<br />
KORUYAN PROGRAMLAR<br />
• Kuvvet, esneklik ve dayanıklılık<br />
komponentlerinin korunması için<br />
programlar planlanmalı ve<br />
rehabilitasyonun son fazı tamamlandığı<br />
sırada kişiye yaptırılmalıdır.<br />
• Antrenman ve yarışma programları ile<br />
sporcu belli bir düzeye getirilmelidir.<br />
• Bu programlar da spora özel olmalı ve şu<br />
faktörler göz önünde bulundurulmalıdır:<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
60
• Yaş<br />
• Cinsiyet<br />
• Sportif uygunluk seviyesi<br />
• Yarışma seviyesi<br />
• Sporcunun kas iskelet yapısı<br />
• Yaralanma tipi<br />
• Sezon ve sezon sonunun uzunluğu<br />
Doç.Dr.Mitat KOZ<br />
61