T.C. SAÄLIK BAKANLIÄI Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh ...
T.C. SAÄLIK BAKANLIÄI Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh ...
T.C. SAÄLIK BAKANLIÄI Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Bilişsel düzenlemenin etkinliğini değerlendiren çalışmalarda; birçok bilişsel işlev<br />
alanında gelişmeler olduğu gösterilmiştir. Ayrıca çalışmalar da, bilişsel düzenleme<br />
programının alt tipine göre, bağımsız yaşama becerileri, iş bulabilme, iş süresi, çalışılan<br />
saatler, mesleki rehabilitasyonda kazanılan para, sosyal sorun çözme becerilerinde düzelme ve<br />
sosyal uyum gibi seyri etkileyen birçok alanda da düzelmeler olduğu saptanmıştır.<br />
Kurtz ve arkadaşlarının yaptıkları bir çalışmada 36 şizofreni ve şizoafektif bozukluk<br />
tanılarıyla izlenen hastalara; haftada 3 defa olmak üzere 100 saat bilgisayarlı eğitim verilmiş<br />
ve hastaların tedavi öncesi ve sonrası bilişsel fonksiyonları, pozitif ve negatif belirti ve<br />
gündelik yaşam becerileri arasındaki ilişkilerine bakılmıştır. Çalışma sonrasında işitsel dikkat<br />
ve çalışma belleği ile gündelik yaşam becerileri arasında ilişki olduğu ve hastaların dikkat ve<br />
bellek testlerinde gelişme gösterdiği saptanmış (101).<br />
Kapsamlı, kliniğe yönelik programlara ilişkin araştırmalarda da etki büyüklükleri daha<br />
küçük olmakla birlikte, bilişsel rehabilitasyon programlarının yararlı olduğu saptanmıştır.<br />
Twamley ve arkadaşlarının yaptığı bir meta-analizde 19 randomize kotrollü çalışma (RKÇ)<br />
gözden geçirilmiş ve bu meta-analizde, dikkat, yönetici işlevsellik, bellek ve sosyal bilişi<br />
içeren pek çok bilişsel işlev için etki büyüklüklerinin küçük ile orta düzeyde olduğu<br />
gösterilmiştir (ortalama etki büyüklükleri MES, sırasıyla 0.32, 0.28, 0.36, 0.40). Bu sonuçlar<br />
daha önce yapılan bilişsel rehabilitasyonla ilişkili diğer iki meta-analizden elde edilen<br />
bulgularla tutarlılık göstermektedir.(3) bilişsel rehabilitasyonun sosyal işlevsellik üzerindeki<br />
etkilerini inceleyen araştırma sayısı çok az olmakla birlikte genel olarak bilişsel<br />
rehabilitasyonun yararlı olduğu bildirilmiştir. 19 RKÇ’yi içeren bir meta-analizde yedi<br />
araştırmada sosyal işlevsellik incelenmiş ve 0.49 olan anlamlı etki büyüklüğü gösterilmiştir<br />
(17)<br />
Çeşitli bilişsel eğitim programlarının gözden geçirmeleri ve metaanalizleri bilişsel<br />
eğitimin etkinliği hakkında kanıt sunmaktadır (3,102). Bilişsel eğitimin, uzamış dikkat ve<br />
dilin işlenmesi, yürütücü işlevler, duygulanımın tanınması, sözel hafıza, çalışma belleği<br />
işleme hızı ve sosyal problem çözme alanlarında iyileşme sağladığı gösterilmiştir (101, 102).<br />
Biliş üzerindeki bu olumlu etkiler sürekli olabilmekte, ancak değişiklik kalıpları<br />
değişkenlik göstermektedir. Yapılan pek çok RKÇ’de, 6 ay ile 2 yıllık takip dönemlerinin<br />
sonuçlarına bakıldığında, farklı bilişsel işlevler için bilişsel düzelmenin sürekliliği, bilişsel<br />
düzelmenin azalması ve başlangıç düzeylerine geri dönmesini içeren farklı değişiklik kalıpları<br />
(tutarlılık düzeyinin düşük olmasına karşın) gösterilmiştir (3).<br />
Diğer araştırmalarda bilişsel rehabilitasyon ile gözlenen bilişteki düzelme ile sosyal<br />
işlevsellik arasındaki ilişkiye bakıldığında; aralarında bir bağlantı olduğu gösterilmiştir. Bu<br />
bulgular, katılımcılara bilişsel rehabilitasyon uygulanıp uygulanmamasından bağımsız olarak<br />
bilişte ortaya çıkan bir değişikliğin, sosyal işlevsellikte değişikliklere yol açtığını<br />
düşündürtmektedir (3).<br />
39