T.C. SAÄLIK BAKANLIÄI Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh ...
T.C. SAÄLIK BAKANLIÄI Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh ...
T.C. SAÄLIK BAKANLIÄI Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
genel olarak prefrontal lob ile ilişkilendirilmekte, ancak bulgular farklı beyin kısımlarının da<br />
katkıda bulunuyor olabileceğini göstermektedir (69).<br />
Şizofrenide yürütücü işlevlerde sağlıklılara göre bozulma pek çok çalışmada<br />
bildirilmiştir (13, 70, 71). Şizofrenideki bilişsel bozulan hastalığın ilk atağından itibaren<br />
saptanmıştır ve hastalığın kronik evrelerine kadar devam ettiğinin kanıtları vardır. Özellikle<br />
yürütücü işlevlerin hastalık başlangıcında bozuk olduğunu gösteren çalışmalar da literatürde<br />
yer almaktadır (29, 48, 72). Bu bozuklukların ilaç etkisi ile olmadığını destekler biçimde, ilk<br />
ataktaki ilaçsız hastalarda da gösterildiği bildirilmektedir (36). Tso ve arkadaşlarının 153<br />
hastayı 20 ay süre ile takip ettiği çalışma ilk atak psikozdaki bilişsel işlev bozulmasını<br />
desteklemektedir (71). Hatta ilk atak çalışmalarının da ötesinde, hastalığın başlamasından<br />
önce bilişsel işlevlerde bozukluk olduğunu bildiren çalışmalar vardır (73, 74). Joyce ve<br />
arkadaşlarının yaptıkları bir çalışmada ilk psikotik epizod sırasındaki şizofreni hastalarıyla<br />
kronik hastalar yürütücü işlevler açısından karşılaştırılmıştır. İlk epizod hastalarının kontrol<br />
grubuna oranla yanıt vermeye başlama sürelerinin daha kısa olduğu fakat yanıtlama<br />
sürelerinin aynı olduğu saptanmıştır. Kronik hastalar kontrol grubuyla karşılaştırıldığında<br />
yanıtlamaya başlarken düşünme süreleri aynı bulunmuş fakat sonraki adımı hesaplarken daha<br />
yavaş düşündükleri, saptanmıştır Joyce ve arkadaşları prefrontal korteksteki patofizyolojik<br />
süreçlerin yürütücü işlevlerdeki bozukluklardan sorumlu olduğunu ve zamanla daha da<br />
kötüleştiğini ileri sürmüşlerdir (75).<br />
Şizofreni hastaları, yürütücü işlev performansında farklılıklar göstermektedir ve bu<br />
alanda daha fazla bozukluk gösterenlerin bazı önemli klinik özellikleri vardır (14). Ağır<br />
yürütücü işlev bozukluğu gösteren hastaların içgörü yokluğu gösterme ve hastalıklarının<br />
farkında olmama olasılığının daha yüksek olduğunu gösteren çok sayıda çalışma vardır.<br />
Hastalığın farkında olmama zayıf tedavi uyumu, kendini yaralayıcı tutum (self-injurious<br />
behavior) ve başkalarına yönelik şiddet riski ile korele bulunmuştur. Bazı çalışmalar<br />
hastalığın farkında olmamanın, dikkat ve bellek bozuklukları gibi diğer kognitif bozukluklarla<br />
değil, spesifik olarak yürütücü işlev bozuklukları ile ilişkili olduğunu göstermiştir (76). Sonuç<br />
olarak, yürütücü fonksiyon bozuklukları kötü prognoz için çeşitli risk faktörleri ile ilişkilidir.<br />
Sosyal Bilişsel İşlevler<br />
Şizofrenide sosyal biliş ile ilgili çalışmalar, zihin teorisi becerileri ve sosyal algıya<br />
odaklanmıştır. Zihin teorisi, başkalarının niyetini algılama becerisini ve/veya başkalarının<br />
zihinsel durumlarını kavrama yeteneğidir. Şizofreni hastaları, zihin teorisi ile ilgili testlerde<br />
düşük performans göstermektedirler. Zihin teorisi becerilerindeki bozukluğun genel bilişsel<br />
bozukluktan bağımsız olup olmadığı tartışmalıdır. Yüz ifadesi tanıma (facial affect<br />
recognition) ve sosyal sıra algılaması (social cue perception) şizofrenideki sosyal algı<br />
çalışmalarının yetersiz olduğu iki alandır. Sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırıldığında<br />
şizofreni hastaları yüz ifadesi tanıma testlerinde daha bozuk performans göstermektedir.<br />
Olumsuz duygulanımların ve korkunun algılanması özellikle bozulmuş olabilir. Sosyal sıra<br />
algılaması ile ilgili testler, etkileşim halindeki insanlarla ilgili videoların izlenmesi gibi çoğul<br />
duysal modaliteleri gerektiren daha dinamik uyarılar kullanmaktadır. Şizofreni hastaları bu<br />
25