Demokratik Modernite 'Kadın Devrimi' Çağıdır - Antiotorite
Demokratik Modernite 'Kadın Devrimi' Çağıdır - Antiotorite
Demokratik Modernite 'Kadın Devrimi' Çağıdır - Antiotorite
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
ABDULLAH ÖCALAN<br />
DEMOKRATK MODERNTE<br />
KADIN DEVR ÇAIDIR<br />
Bilim ve Aydnlanma Yaynlar<br />
1
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Basm Yeri: Azadi Matbaas<br />
Basm Tarihi: Austos 2010<br />
2
NDEKLER<br />
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
DESTANSI ÇALIMAM ....................................................................................................... 5<br />
DOAL TOPLUMUN BLGE KADINI .........................................................................12<br />
Klan, Kadn-Ana Etrafnda Oluan Bir Birliktir ....................................................15<br />
Ana-Tanrçayla Birlikte Kutsanan Toplumsallk .................................................18<br />
Kutsal Ana Kültünden Güçlü Kurnaz Erkek Kültüne Geçi ..............................24<br />
KARI DEVRM ....................................................................................................................27<br />
Ana Tanrçann Toplumsal Düzenine Sald .........................................................31<br />
Ataerkil Otoritenin Kök Salmas ..................................................................................33<br />
Tüm Kölelikler Karlarma Temelindedir.............................................................40<br />
Zigurat Sisteminde Kadn Ve Aile Gerçeklii .........................................................48<br />
3
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Uygarlk Gelenei Kad ‘Erkein Tarlas’ olarak Yarglar ...................... 54<br />
Ev Ekonomisinin Talanyla Kadn Daimi Tecavüzü .................................... 62<br />
Kadn Emeinin Gasp Üzerinden Biçimlenen Olgu: ktidar..................... 67<br />
Analitik Zekânn Duygusal Zekâdan Kopuu ........................................................ 72<br />
Cinsiyetçi Toplumun Birinci Ve kinci Büyük Klmas ................................. 75<br />
Kapitalist <strong>Modernite</strong>: Kadn Düman ....................................................................... 79<br />
En Eski Ve Yeni Sömürge Ulusu Kadnlar ................................................................ 91<br />
lk ve Son Sömürge Kadn. .................................................................................................. 93<br />
Ortadou’da Kadn, Hanedanlk, Aile Ve Nüfus Sorunu ..............................104<br />
Toplumsal Cinsiyetçiliin Özgürletirilmesi ........................................................115<br />
Kadn Doas Karanlkta Kaldkça ........................................................................125<br />
Ortadou’da Kadn Devrimi ............................................................................................133<br />
Nasl Yaamal, Ne Yapmal Ve Nereden Balamal ......................................137<br />
4
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
DESTANSI ÇALIMAM<br />
Kadn Ya Tanrça Kutsallçinde Olacak Ya da Hiç Olmayacakt!<br />
Ortadou’da üçüncü destans çalmam, kadn özgürlüüne ilikin<br />
olanr. Bana göre anayurtlarn ve emein kurtulu çalmala-<br />
ndan daha öncelikli olmas gereken bu çalma en zor olanyd.<br />
Kadn, gericiliin ve köleciliin ilk ve köklü ezilen s, ulusu ve<br />
cinsiydi. Görünüte cins farkl, eitsizlik ve bask için gerekçe<br />
yapr. Tarih derinliine araldnda anlalacaktr ki, kadnlar<br />
tamamen sosyal ve siyasal egemenliin ilk kurbanlarr. Kadn insanla<br />
dayatlan her tür eitsizliin ve köleletirmenin ilk sr.<br />
Kadn köleletirildikten, evin uysal ve evcil bir nesnesi (özne deil)<br />
5
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
haline getirildikten sonra, sra sfl toplumu ve devleti yaratmaya<br />
gelmitir. Zalim ve yalanc erkek kad düürdükten sonra, bundan<br />
ald cesaretle dier insanlar ve kendi cinsini de ezmeye ve tutsak<br />
lmaya yeltenmi; en büyük yalanc düünce sistemleri olan mitolojileri<br />
ve dinleri yaratmr. Tabii halklar için doruya yaklaran<br />
mitoloji ve dinler de vardr. Biz egemenler ve sömürücülerin yalan-<br />
k ve zorbalk üreten din ve mitolojilerinden bahsediyoruz. Bu din<br />
ve mitolojilere bakldnda, kadn bin bir hile ve zorbalkla görkemli<br />
tanrça tahtndan adm adm düürülmekte, önemsiz knmakta ve<br />
en son yok edilmektedir. Özgürlük sava olup da bunu görmemem<br />
mümkün olamazd. Ana tanrça dinini yaratm ve ilk ak tan-<br />
çalarna mekân olmu bu topraklarn özgürlük çocuu olarak, ilk<br />
büyüklerimizi ve tutku kaynaklar anlamaya çalacak, araracak<br />
ve varlk gerekçelerini bulacaktm.<br />
Kadn sorununa yüklenmem bir kiisel onur sorunu olmamn<br />
ötesindedir. Basit cinsellik ihtiyaçlarn ise tam karndadr. Cinslerin<br />
bulumas mutlaka hayvani cinsel güdünün üstüne, büyük<br />
dostluun ve yoldan seviyesine çkarmak, bana gerçek bir yiitlik<br />
gibi geldi ve kadna uzanmaktan çekinmenin korkaklk olduunu<br />
fark ettim. Korkuyu egemen erkek yaratm. Namus ad altnda bu<br />
oyunu oynuyordu. ‘Seviyorum’ derken bile, ikinci seferinde bçaklyordu.<br />
Hakszl dehet vericiydi. Cins olarak kad hrpalam,<br />
fiziini, zekâs ve duygular mahvetmiti. Kad inanlmaz derinliklere<br />
düürmütü. En benim diyen sosyalist erkek ve hatta ka-<br />
n bile bu oyunun basit figüranlar olmaktan kendilerini kurtara-<br />
yordu. Özgürlüe büyük susamn verdii güçle soruna yüklendim.<br />
Çok sayda çözümlemeler, diyaloglar, derinlikli konumalar<br />
yaptm. Bir sahipleri olarak deil de, bir sanatkâr olarak, güzel bir<br />
fizik durutan zekâ klc olmalarna ve dillerinin sesiyle hiçbir<br />
maddenin veremeyecei tad verebilecek düzeye ulamalarna kadar<br />
her eylerine müdahale ettim. Yetitiler, büyük yetitiler, ama<br />
toydular. Lanetli yaam ve erkek efendileri yan balarndaydlar.<br />
Onlara kar ve onlarla birlikte büyük öz cins sava verecek<br />
tecrübe ve ustalktan yoksundular. Bu acyla kendilerini uçurumlardan<br />
attlar. Atelerde yaktlar, bombalarla parçaladlar. Onlar kah-<br />
6
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
ramanlk adna her eyi yaptlar. Ama yalnzdlar. Karlarndaki<br />
erkeklik, kaba yaklandan baka tür bir yakla, eitlerin büyük<br />
dostluunu ve yolda aklna getirmek istemiyordu. Çiçekler<br />
gibi solup gidiyorlard.<br />
Hainleri ve ibirlikçileri çksa da, bu çabalara candan katlanla-<br />
unutmak asla mümkün deildir. Hele ehitleri, bu topraklarn ve<br />
halklarn en kutsal azizeleri olarak her zaman anlacaklardr.<br />
Onlar gerçek birer yiit tanrça durumundadrlar. Kalanlarn birliklerini,<br />
partilemelerini saygyla karladm, yardmc oldum. Özgür<br />
ve güzel yaamn garantisi olmalar gerektiini hep söyledim. Bir<br />
gün mutlaka gerici, yalanc ve zorba erkei hizaya getirecek güçlü<br />
kadna ulaacaklarna dair duyduum inançla çabalar sonuna<br />
kadar sürdürdüm. nsan sadece mülkü olan kadyla büyümez,<br />
erkek olmaz. Ben böyle ne büyümek, ne de erkek olmak istedim;<br />
hatta böyle olmay onur k buldum.<br />
Kad zor duruma düürdüümü biliyorum. Onlar ateten bir<br />
parça haline getirdiimi de biliyorum. çlerinden büyük dümanlk<br />
edenlerin ve çok hakszlk yapanlarn olduunu da biliyorum. Onlar<br />
yalnz kld da biliyorum. Ama bilmelerini istediim en önemli<br />
bir hakikat, onlarn savan da barn da kaderini belirleyecek kadar<br />
güçlü olmalar gerektiidir. Bu olmadan yaam haramdr. Bu<br />
olmadan ak olmaz. Bu olmadan hiçbir özlem giderilemez. Yalnzlk<br />
ve ayrk, bu büyüklüklerin elde edilmesi ve egemenlik kazanmas<br />
için, geçilmesi gereken yol ve ödenmesi gereken borç faturalarr.<br />
Ana tanrça ve ak tanrçalarn diyarnda bin yllarn kaybettirdii<br />
özgürlük ve eitlik gücüyle, kadn merkezli çalma ve savanda<br />
güzellik ve zekânn yeniden yaratlacana, var olann yeni toplumsal<br />
sözlemeyi hayata geçirecek kadar özgüce kavuacana dair<br />
umut ve inanc belirtirim. Tüm sevgi ve sayg dolu kadn yolda-<br />
nda iddia kadar, çabalarma bir ak içisi olarak son nefesime de-<br />
in devam edeceim kesindir. Anlam verecekleri ve ihtiyaç duyduklar<br />
kadar kadn yoldalarn olduum ve hep öyle kalacam kukusuzdur.<br />
Tanrça kültüne içten inanacak kadar sayg ve sevgi gücüne ula-<br />
m. Büyük kadn sava ne kadar gözden düürmeye çalsalar<br />
7
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
da hakk verdim. Hem bir kadn için en kutsal görevlere ihanet<br />
edeceksin ve protestocu yaayacaksn, hem de soylu kadn yolda-<br />
için üzerine düeni yapmayacaksn! Bu asla kabul edilemez. Bata<br />
PKK olmak üzere, tüm ilgili çevrelere kadn savan basite alnacak<br />
bir yönü olmad göstermeye çalm. En az zorba ve yalanc<br />
erkek tanrlar kadar, dorunun ve an gücü olan tanrça<br />
dünyasn da tannmas, gerekli sayg ve sevginin içten gösterilmesini<br />
ilkelice ve ciddiyetle sonuna kadar göstermeye ve dayatmaya<br />
çalm.<br />
Bu dalarda özgür kadn gruplar hep tanrça esiniyle selâmla-<br />
p öyle ‘anlamlamaya’ çalm. Skça haberlerde geçen “Kamyon<br />
ve traktör kasalarna doldurulmu bir grup Güneydoulu kadn filân<br />
bölgede rgatça giderken yol kazasnda öldüler” cümlesini duydukça,<br />
sözde bu kadnlarn sahibi erkek, aile, hiyerari ve devletine<br />
olan öfkemi hiçbir olaya daha göstermediimi de skça hatrlarm.<br />
Tanrça soyundan geriye bu kadar dü nasl olabilir? Akln,<br />
ruhumun asla kabullenmedii bu düü zihnime asla yedirmedim.<br />
Benim için kadn ya tanrça kutsall içinde olacak ya da hiç olmayacakt.<br />
u sözün doruluunu hep düünürüm: “Bir toplumun ka-<br />
nlarn yaam düzeyi, o toplumun tannda esas ölçüttür.”<br />
Anam için neolitiin ‘ana tanrça kültüründen kalma’ sözünü<br />
kullanmm. Onlar gibi mand. <strong>Modernite</strong>nin yapay ana inas<br />
ondaki kutsall görmemi engellemiti. Hayatmda büyük aclar<br />
yaamama ramen, hiçbir olaya ciddi olarak alamadm. Fakat<br />
modernite kalplar yktktan sonra, bata anam ve onun ahsnda<br />
tüm bölge (Ortadou) analar hep içim burkularak ve gözlerim<br />
yaararak hatrlarm, bakarm. Anamn zorbelâ ta kuyu satndan<br />
(bakracndan) daha yar yoldayken yere indirip yudumladm<br />
suyun anlamna, en seçkin ve yürek burkucu hatralarm öyle baka-<br />
m. Herkesin yaad ana-baba ilikilerine, moderniteyi tüm zihin<br />
kalplarnda yktktan sonra bakmalar tavsiye ederim. Ayn bak<br />
açlar tüm neolitikten kalma ‘köyün ilikilerine’ de yanstmalar<br />
isterim. <strong>Modernite</strong>nin en büyük zaferi, üphesiz on be bin yllk<br />
ina edilmi kültür bak ykmas ve hiçe indirgemeyi baarma-<br />
r. Bu kadar ylm ve hiçe indirgenmi birey ve topluluklarn-<br />
8
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
dan soylu, özgür bir bak, direni ve yaam tutkusu beklenemeyecei<br />
anlardr.<br />
Kavisin da eteklerindeki her bitki ve hayvan canl benim için<br />
bir tutku nesnesiydi. Onlarda sanki kutsal bir mana varm gibi bakardm.<br />
Onlar benim için, ben onlar için yaratlm birer arkadak.<br />
Pelerinden çok kotum, akla. Benim am biraz böyleydi. Halen<br />
bu konuda en affetmediim hareketim, avladm kularn ba<br />
hiçbir acma hissi duymadan koparmamd. Özne-nesne anlay al-<br />
ndaki derin tehlikeyi bu olaylar kadar hiçbir anlatm bana göstermedi.<br />
Ekolojik tercihim çocukluumun bu tutku ve suçunun itirafyla<br />
yakndan balantr. Avck kültüründen kalma bu büyük ruh<br />
tehlikesini birer avcktan ibaret olan ‘güçlü sömürgen, buyurgan<br />
adamn’ sanat olan iktidar ve savalarn maskesini düürmekle<br />
(maskeli ve maskesiz tanrlarla, örtük ve çplak krallar) ancak giderebilecektim.<br />
Bitki ve hayvanlarn dilini anlamadkça ne kendimizi<br />
anlayabilecek, ne de ekolojik toplumcu olabilecektik. Beni brakmayan<br />
bitki ve hayvanlarn anlarna böyle anlam verecektim.<br />
tiraf etmeliyim ki, bir dönem ben de modernite hastalna tutularak,<br />
ana-baba dâhil, her eyinden kaçmak istedim. Hayatta en büyük<br />
yanlgn bu olduunu kendime skça itiraf ederim, ama<br />
Broadway’n gözleminden tümüyle kopmad biliyorum; o eteklerin<br />
çocuu olarak, dalarn ba tanr ve tanrçalarn kutsal taht,<br />
eteklerini ise bolca yarattklar cennetin köe parçalar olarak görüp<br />
hep dolamak istedim. Adm daha çocukken ‘da delisi’ olarak çk-<br />
. Sonradan örendim, bu yaam daha çok tanr Dionysos’a aitmi.<br />
Peinde ve panda (Kürtçe, önünde ve arkasnda) Bakha’lar<br />
adl özgür ve sanatkâr kzlar grubu dolarm. Birlikte yiyip içip<br />
lenirlermi. Bu tanrsal yaam sevmitim. Filozof Nietzsche de bu<br />
tanr Zeus’a tercih etmi, hatta birçok özdeyiinin altna<br />
‘Dionysos’un Çömezi’ unvan atarm. Köydeyken ve dinin gereklerine<br />
pek uymasa da, kzlarla nian, ba göz oyunlarndan çok, birlikte<br />
oynamaya çok istekliydim. Doal da bana göre böyle olmalyd.<br />
Hâkim kültürün kad kapatmasna asla hogörü göstermedim.<br />
Namus dedikleri kanunu tanmadm. Halen kadnla srsz özgür<br />
tartmaya, oynamaya, yaamn dier tüm kutsallar paylamaya<br />
9
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
yanm ‘evet’, ama birbiriyle adna ne dersek diyelim, gerekçesi ne<br />
olursa olsun, güç temelinde ve mülkiyet kokan köleliklere, baklara<br />
ise sonuna kadar ‘hayr’dr.<br />
Dalarn eteklerinden hemen balayan ovalarn bahar açndan<br />
güz kapanna kadar üretime hazrlanmas, derlenmesini,<br />
harmanlanmas, tanelerin toplanmas babamn çiftçiliinden<br />
hatrladkça, hiçbir romann vermedii duygu yüklenimlerimi zor<br />
tutarm. Büyük hayflanmam var. Neden o tanr yolcular tam anlayp<br />
arkada olamadk? Gerçi tüm ilikilerim arkadak içindeydi.<br />
Ama o korkunç modernite ilikileri yüzünden, ölümünün bile büyük<br />
yas tutamamay halen affedemiyorum. Belki de babalarn en güçsüz,<br />
ama saf, temiz tanr kullarndan biriydi. Fakat bana göre çiftçi<br />
babalar en deerlisidir yine.<br />
Toplumsal gerçeklikten kaçmak zannedildiinden daha zordur.<br />
Özellikle bireyi olunan soy toplumu için bu böyledir. Yedi ya civa-<br />
nda anayla girilen toplumsal yar süreci, halk tabiriyle yetmiine<br />
kadar öyle gider. Anann toplumsallamann esas gücü olduu bilimsel<br />
olarak da tespit edilen bir dorudur. Kiiliim açndan ilk<br />
suçum, anann bu hakk kukulu bulmam ve kendi toplumsallma<br />
en erkenden kendimin karar vermesidir. Evrenimiz hakknda<br />
son bilimsel tespitlere göre en azndan yirmi milyar yllk bir zama-<br />
n çok özgün bir yarat olan insan toplumunu anasz ve efendisiz<br />
olarak yalnz yaamaya cüret etmem ba bana incelenmesi gereken<br />
bir konudur. Anamn büyük uyarlar, boma denemelerini<br />
ciddiye alsaydm, yaadm trajedilerin yolu açlmayabilirdi, ama<br />
annem bin yllarn tanrça kültünün belki de tükenmekte olan en<br />
çözümsüz son kalnt simgesiydi. Çocuk halimle bu simgeden korkmamak<br />
kadar sevgi ihtiyac da pek duymamakta kendimi özgür<br />
hissetmekten çekinmedim. Fakat yaamamn tek artn onun namus<br />
ve onuru olduunu, bunu korumamdan geçtiini de bir an için<br />
de olsa unutmadm. Onurunu koruyacaktm, ama kendimce doru<br />
bulduum biçimde. Bu dersten sonra anam benim için artk yoktu. O<br />
tanrça art ilgimden silinirken, benim için ne duyduunu hiç sorgulama<br />
gereini duymadm. Zalimce bir ayr, ama bu bir gerçekti.<br />
Kehanetleri mi, beddualar m desem, söyledikleri arlaan trajik<br />
10
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
anlarda hep hatrlanr oldu. En deme bilgenin tespit edemeyecei<br />
dorulard bunlar. Bir büyük dorusu, “Arkadalarna çok güveniyorsun,<br />
ama çok yalnz kalacaksn” biçimindeydi. Fakat benim dorum<br />
da arkadalarmla toplumsall ben kuracaktm.<br />
Yaam öykümün kuruluu böyle balar. steseydi de anamn bana<br />
verecei bir toplumu yoktu. Çoktan dalm. Onun yapmak<br />
istedii bir yaam tutamayd.<br />
Amanoslardan Zagroslara kadar bu silsileler altnda yaam ve<br />
halen yaayan halklar, dalarn zirvesindeki tahtlarnda oturan<br />
tanr ve tanrçalarn kutsal yolcular olarak deerlendiririm. <strong>Modernite</strong>ye<br />
göre ‘geri’lik suçlamasn artk kesinlikle tersinin doru olduuna<br />
inanyorum. lerilik-gerilik bir ideolojik yarg olup, sadece<br />
geri deil, insanlk düman olan kapitalist-modernite zihniyetini iyi<br />
çözmek, gerçek insanî temellere inmek olduundan özgürlüe büyük<br />
dönü saladma inanyorum. KÂRCILIK, ENDÜSTRYALZM<br />
ve ULUS DEVLETÇK’ ten ibaret modernite cehenneminden kurtulmakla<br />
her ey daha iyi anlayor ve yaamn anlam zenginliine<br />
yol açyor.<br />
unu demeye çalyorum: Kapitalist yaam tarz bana göre de-<br />
il. Ara sra özenmediimi söyleyemem. Ama hiç baar yeteneimin<br />
olmadn tamamen farkndaym. Ondan önceki ve birlikte özümsendikleri<br />
halleriyle bir ‘koca erkek’ olamayacan da farknda-<br />
m. Sistem açndan gülünç kalndm söylenebilir. Ama ben sistemi<br />
korkunç kanl, bask ve sömürülü görüyorum. Bu olgularn<br />
varoluçuluunda yaamn tam bir irençlik, tiksinti olduu filozofik<br />
yaamn kar parametresi veya paradigmasr. Kendimi hiç<br />
abartmayacamdan eminim. Ama bir insan olarak kendimi savunmam<br />
hem en temel bir yaam belirtisi, hem de toplumsallkta yaam<br />
iddias olanlara kar temel ahlaki görevimdir. Eer iktidarlarca<br />
çizilen anlamna katlmadm, fakat yine de ciddiye alnmas gereken<br />
anlaml bir yurttaktan bahsedeceksek, ona kar da görevli<br />
yaamay bilmek bu ahlakn gereidir. Sorun yaayp yaamamak<br />
deil, doru yaamay bilmektir. Her ne kadar doru yaamay çok<br />
baarmasak da, daha önemlisi onun arayndan vazgeçmemek, o<br />
yolun yolcusu olmaktr.<br />
11
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
DOAL TOPLUMUN BLGE KADINI<br />
Toplumsallk nsan Türünün Varlk Kouludur<br />
nsan türünün kendinden önceki primat (insana en yakn familya)<br />
türünden kopup insanlamas, toplumsallama düzeyiyle at ba<br />
gittii sosyal bilimin en yakn bir gerçeidir. Yalnz birey ve toplum<br />
halindeki yaam, birbirinden ne kadar soyutlanrsa soyutlansn,<br />
teorik olarak ispatlanamaz bir olgudur. Yalnz birey yoktur. Toplumu<br />
ylm birey olabilir, ama en azndan bu birey bile ylm<br />
toplumunun anlaryla birlikte ayaktadr. O anlarla yeni toplumsallamas<br />
da anlktr. nsan türünün güç kazanmas tamamen toplumsal<br />
düzeyiyle kurduu ilikiye bar. Bireyi zayf klmann, köleletirmenin<br />
en vahi tarz, ona dayatlan yalnzlk düzeyidir, yaad-<br />
tecrittir. Sürüler halindeki köleler, köylü serfler, ehirli içiler<br />
yine bir toplumdurlar. Zaman zaman isyan ederek kendilerini hatr-<br />
12
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
larlar. Dier yandan yalnzlk en yaman öreticidir. Tarihte tüm ünlü<br />
bilge ve peygamberlerin inziva süreci de bu gerçei yansr.<br />
Doal toplumdan kastm, insan türünün primatlardan kopula<br />
birlikte içine girdii ve hiyerarik toplumun ortaya çkt sürece<br />
kadar süren uzun toplumsal zamanda yaayan insan topluluklar<br />
düzenidir. Genellikle klan olarak kavramlalan ve nicelikleri 20-<br />
30 dolaynda seyreden bu topluluklar için, kullandklar ta âletleri<br />
itibariyle paleolitik ve neolitik dönem insanl da denilmektedir.<br />
Doada avck ve toplayk temelinde hazr bulduklaryla beslenmektedirler.<br />
Bir anlamda hazr doa ürünleriyle geçinmektedirler.<br />
Bu dier yakn hayvan türlerine benzeyen bir beslenmedir. Dolay-<br />
yla bir toplumsal sorundan bahsedemeyiz. Klanz sürekli araracak,<br />
bulduunda ya toplayacak ya da avlayacaktr. Aletler ve ate<br />
keifleri gelitikçe ürünleri daha da artacak, arttkça tür olarak daha<br />
zl geliecek ve primatlarla aradaki mesafe açlacaktr. Evrimin<br />
doal kurallar gelimeyi belirlemektedir.<br />
Ararmalar yaklak yüz elli-iki yüz bin yl önce Sapiens türün<br />
simgesel dil özelliine yakla göstermektedir. aret dili yerine,<br />
ilk defa modern dillerin atas olan simgesel deer kazanan seslerle<br />
anlamann, tahminen elli bin yl önce ayn Rif hattndan kuzeye<br />
açp dünyaya yayld da göstermektedir. Simgesel dille anlama<br />
büyük bir avantaj salamaktadr. Daha iyi anlaan ve hareket eden<br />
gruplarn üstünlük salamas düünülebilir. Dier türlerin tarih<br />
sahnesinden hzla silinmeleri bu gelimeyle balant olabilir. Dönem<br />
ayn zamanda Dördüncü Buzul çar. ki gelimenin çakma-<br />
n o döneme kadar daha yaygn tür olan Neanderthal’in sonunu<br />
getirdii dier tahminler arasndadr. Dünyann yeni efendisi, tüm<br />
hametiyle sahnededir: Homo Sapiens Sapiens = Düünen ve konu-<br />
an insan. Balangnda dillerin ve rklarn ayrna rastlamamaktayz.<br />
Fakat daha büyük topluluklar halinde plânl avck yap-<br />
klar, maaralar ev ve mabet gibi kullandklar, kadn toplay-<br />
kta erkein avckta uzmanla tahmin edilebilir. Baz arkeolojik<br />
bulgular, konuan türün bu temelde oldukça gelitiini kantlamaktadr.<br />
Fransa’yla spanya arasndaki bölgede ve Hakkâri’deki baz<br />
maaralardaki çizimler hayli güçlü ve bu dönemden kalmadr. ki<br />
13
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
bölgenin de Afrika ç Dou ve Bat Akdeniz üzerinden karlalan<br />
ilk elverili alanlar tekil etmesi genel göç teorisiyle uygunluk<br />
göstermektedir.<br />
Ana odak Yukar Mezopotamya oluyor. Toplum yeni icat ve üretim<br />
araçlarnda bir patlama yayor. Bir nevi neolitiin endüstri dönemi<br />
yaanyor. Ana kadn bu kültürde ana-tanrça katna yükseliyor.<br />
Büyük ihtimalle yeni toplumun oluumundaki rolü belirleyicidir.<br />
Anacl düzen klân toplumuna damgas iyice vuruyor. Erkekle<br />
çeliki yeni yeni açlmaya bayor. Simgesel dile geçilmitir. Güney’den<br />
Semitik ad kazanm siyah derili gruplarn artk eskisi kadar<br />
kolayca ana hat olan bölge üzerinden Asya ve Avrupa’ya göçleri<br />
zorlayor. Semitik kültürün oluumunda bu etken önemli rol oynasa<br />
gerek. Kuzey’den de daha çok sar ve Klderili diyebileceimiz<br />
gruplar bölgeye kolay geçi yapamyor. Bir kolu Amerikan Ktas’na<br />
(Bering Boaz’ndan, tahminen M.Ö. 12.000–7.000) geçerken, dierleri<br />
Çin, Orta Asya ve Dou Avrupa’da younlayor. Ortadaki beyaz<br />
tenli Hint-Avrupa grubu, iklim ve beslenme koullar nedeniyle ba-<br />
at, hegemonik rol oynuyor. Özellikle Verimli Hilal’deki grup<br />
hegemon gruptur. Uzun süre uygarlk aamasna kadar bu sfat<br />
koruyacaktr.<br />
Doal toplumdaki insan, kendisini birlikte olduu klan üyeleriyle<br />
bir bütün olarak yaatmak kuralna olmazsa olmaz kabilinden ba-<br />
r. Klann bir üyesi dierinden ayrcalkl bir yaam düünemez;<br />
klan dnda yaam düünemez. Avck yapabilir, hatta yamyamlk<br />
da yapabilir, ama tüm bunlar klan yaatmak içindir. Klanda yaam<br />
kural ‘ya hep ya hiç’ kuralr. Tüm toplumsal veriler klanlarn bu<br />
özelliini vurgulamaktadr. Bir kütle ve ahsiyettir. Bireylerin ondan<br />
ayr bir ahsiyeti ve hükmü düünülmüyor. Klânn önemi, insann ilk<br />
ve temel var olma tarznda yatar. mtiyazsz, sfsz, hiyerarisi<br />
olmayan, sömürü tanmayan toplum biçimidir. Milyonlarca yl sürmütür.<br />
Bundan u sonuç çkar: nsan türünün toplum olarak geli-<br />
imi uzun süre hakimiyet ilikilerine deil, dayanma ilkesine dayanr.<br />
Doay banda büyüdüü bir ‘ana’ olarak hafzasna yerletirir.<br />
Kendi aralarnda ve doayla bütünlük esastr.<br />
14
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Klan, Kadn-Ana Etrafnda Oluan Bir Birliktir<br />
Totem belki de ilk soyut kavramlarma düzenidir. Totem dini<br />
olarak da deerlendirilen bu düzen ilk kutsall, tabu sistemini de<br />
oluturmaktadr. Klan totemin simgesel deerinde kendini kutsamaktadr.<br />
lk ahlak kavramna da bu yoldan ulamaktadr. Çok iyi<br />
bilincindedir ki, klan topluluu olmazsa yaam sürdürülemez. O<br />
halde toplumsal varlklar kutsaldr ve en yüce deer olarak sembolletirip<br />
taplmalr. Din inancn gücü de bu kaynaktan gelmektedir.<br />
Din ilk toplumsal bilinç formu oluyor. Ahlakla bütünlüklüdür.<br />
Bilinçten giderek kat bir inanca dönüüyor. Artk toplum bilinci din<br />
formunun gelitirilmesi biçiminde olacaktr. Din bu özelliiyle toplumun<br />
ilk temel hafzas, köklü gelenei ve ahlakn kaynar. Klan<br />
toplumu pratiiyle ne kadar bilinç gelitirse, bunu hep toteme, dola-<br />
yla kendi yeteneine balam oluyor. Simgesel olarak totem<br />
gerçeinde ise, insan topluluunun giderek baar olmas sürekli<br />
kutsamay da beraberinde getiriyor. Kutsama kutsaln, kutsallk ise<br />
toplumun gücü oluyor.<br />
Toplumla oluan gücün kutsall kendini daha açk olarak büyücülükte<br />
gösterir. Büyücülük toplumun güçlenme denemesidir.<br />
Mevcut bilinç düzeyi ancak büyücülük biçiminde pratikleebilir.<br />
Büyücülük bilimin de anasr. Sürekli doay gözetleyen, onda ya-<br />
am bulan, doumu tanyan kadn bu toplum (doal toplum) tarz-<br />
n bilgesidir. Büyücülerin daha çok kadn olmas bu gerçein ifadesidir.<br />
Doal toplumda olup biteni yaam pratii gerei en iyi bilen<br />
kadndr. Bu dönemden kalma tüm yontularda kadn izi görülmektedir.<br />
Klan kadn ana etrafnda oluan bir birliktir. Dourmas, çocuk<br />
bak onu en iyi toplay ve besleyici konumuna zorlamaktadr.<br />
Çocuk sadece anay tanmaktadr. Erkein henüz mülk olarak kadn<br />
üzerinde bir etkisi yoktur. Kadn hangi erkekten gebe kald bilinmedii<br />
gibi, çocuklarn hangi kadndan olduu bellidir. Bu doal<br />
zorunluluk, kadna dayal bir toplumsalln gücünü de ortaya koymaktadr.<br />
Bu dönemde kavramlalan kelimelerin ekseriyetle diil<br />
karakterde olmas bu gerçein dier bir kanr. Erkein daha son-<br />
15
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
ra geliecek sava ve hâkimiyeti de bu dönemdeki güçlü hayvanlar<br />
avlama özelliinden kaynaklanr. Fiziki özellikleri erkei<br />
uzakta av aramaya, klan tehlikelerden korumaya daha çok zorlamaktadr.<br />
Belirleyici olmayan bu roller erkein neden silik kald<br />
da açklamaktadr. Klân içinde özel ilikiler gelimemitir. Toplay-<br />
k ve avckla elde edilen hepsinindir. Çocuklar tüm klânndr. Ne<br />
erkek ne de kadn daha özellememitir. Bu toplum tarzna ilkel<br />
komünal denilmesi de bu temel özelliklerinden dolayr.<br />
Klan diye adlandrdz toplumsallk üphesiz ki duraan bir<br />
olu deildir. Türün fark (dier insanms primatlardan) gelitirmesi,<br />
klân toplumunun da gelimesidir. Temel sorunu var kalmaktr.<br />
Genel olarak da bir toplumun (binlerce topluluun toplumu) sorunu<br />
öncelikle var kalmak, ayakta durmaktr. Kendini toplum olmaktan<br />
karmak isteyen güçlere kar varl savunmaktr. Her zaman ve<br />
her yerde toplumlarn bu sorunu vardr. Bu savunma bazen tehlikelere,<br />
risklere kar öz savunma biçiminde varl korumak hedefine<br />
kilitlenir. Bazen elverili simbiyotik, karkl gelimeye frsat<br />
tanyan yararl bir ortam ve varlklar olur. O zamanda ve o yerde<br />
pozitif gelime hz kazanr. Türün klan veya toplumun maddi ve<br />
manevi kültürce zenginlemesi yaanr. Son dönem sosyolojik kavramlar<br />
olan ‘ben ve öteki’ ikilemini sarmalayarak anlatrsak, benler<br />
tehlike, risk arz eden ötekiler karnda öz-savunmaya geçer. Ya<br />
ötekini yener, gelimeye devam eder; ya denge durumunda kalr,<br />
varl korur, ama gelime yavalar; ya da yenilgiyle karlar,<br />
yenilgi düzeyine göre varl ksmen veya tamamen yitirir. O zaman<br />
kendisi olarak varlk olmaktan çkar. Baka varln nesnesi<br />
olur. Ya da asimile edilerek, bakas olarak var olmaya devam eder.<br />
Çarpk veya yozla var olmalar denilen kategoriler oluur.<br />
Daha somut olarak, toplumun varlk mücadelesi daha basit olu-<br />
um düzeylerinde bir yandan yrt hayvanlara av olmamak, dier<br />
yandan iklim koullarndan, yetersiz besin ortamlarndan ve hasta-<br />
klardan korunmak için doal koullara kar hep mücadele içinde<br />
olur. Tehlikeler varl tehdit ederken, elverili koullar olumlu gelitirir.<br />
Büyük ksm Afrika’da ve yaklak son bir milyon y da Avrupa<br />
ve Asya’da geçen bu serüven temel halkalarndan srl da ol-<br />
16
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
sa aydnlatlmr. Birbirine benzeyen, henüz simgesel konuma<br />
tarz gelitirmemi, yüz kiiye varmayan saysal nicelikteki bu<br />
toplumsallk, arlkl olarak biyolojik özelliklerinin de etkili olduu,<br />
ama daha çok topluluk pratii nedeniyle ana-kadn etrafnda oluur.<br />
Kümeleir. lk dillerin kadn ekli yap da bu gerçeklii doruluyor.<br />
Toplumun anacl karakterini göz ard etmemek gerekir. Ana-kad<br />
bir ef, bir otoriteden ziyade, yaam tecrübesiyle ve çocuk beslemesiyle<br />
doal bir ‘idari’ güç oda görmek önemlidir. lk ev düzeneine<br />
benzer yerleimlerde odak konumu ve çekicilii daha da artar.<br />
Babalk kavram çok sonradan ortaya çkan bir sosyal iliki olup,<br />
uzun aamalarda toplum bu kavramdan yoksundur. Miras kurumu,<br />
mülkiyet düzeni gelitikten sonra ataerkillie ba olarak geliir.<br />
Çocuklarn aidiyeti ve dayk, yani ana-kardelii daha erken ortaya<br />
kan kavramlardr. Besin toplay ve srl ölçüde avck, maddî<br />
ihtiyaçlar giderme biçimleridir. Klân üyesi olmak yaamn en<br />
önemli güvencesidir. Büyük ihtimalle klân toplumundan dlanmak<br />
veya teklemek ölümle sonuçlanrd. Klâna salam bir toplum çekirdei<br />
olarak bakmak gerçekçidir. Toplumun en aslî biçimidir.<br />
lkel komünal ana düzeninde ekonomi kültürünün temeli atlmaktadr.<br />
Toplayk ve avckla salanan besinler annda tüketilmekte,<br />
post ve liflerinden yararlanlmaktadr. Arlkl olarak anakadn<br />
klann düzenleyici otoritesidir. Bir nevi ilk anacl hegemondur.<br />
Klan toplumunun ana ilikisi ve çelikisi doal çevre koulla-<br />
ndan risk tekil edenlerden korunmak, elverililik, beslenme imkân<br />
sunanlardan yararlanmaktr. Klan kimlii bu koullarda hayatî<br />
vazgeçilmezlik arz etmektedir. Kar-koca mefhumu gelimemitir.<br />
Douran ana tannmaktadr, ama partner, çiftleilen erkek tannmayacak<br />
kadar önemsizdir. nsan toplumu imdiye kadar ki yaamn<br />
yüzde 98,5’ini bu biçimde sürdürmütür. En uzun vadeli toplum<br />
biçimi oluyor. Hafif yontulan talar ilk temel kullanm araçlar oldu-<br />
u için, bu döneme Yontma Ta Devri de denilmektedir. lkel vahet<br />
dönemi denildii de olur. Sosyolojik olarak benimsenen ad lkel<br />
Komünal düzendir. aret dili kullanlmaktadr. Dere ve göl kla-<br />
nda, maara ve kazk çaklan kulübelerde barnmaktadrlar. Yakla-<br />
k iki milyon yl yalnz Afrika’da, bir milyon yldan beri de Asya ve<br />
17
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Avrupa ktasnda böyle yaand varsaylmaktadr. Yurt kavram,<br />
r, mülkiyet henüz gelimemitir. Aidiyet sadece klanla tannmaktadr.<br />
Klân simgeletirildiinde, herhangi bir nesneyle, totemle temsil<br />
edilmektedir. Kendi içinde aama, az veya çok gelimilik düzeyleri<br />
olsa da, dördüncü buzul dönemi sonuna insanlk bu düzen biçimi<br />
altnda geçi yapyor.<br />
Sonuç olarak klan formu, biçimi; toplumun dou, ilk hafzas,<br />
temel bilinç ve inanç kavramlarn gelime zeminidir. Ondan geriye<br />
kalan, sakl bir toplumun doal çevreye ve kadn gücüne dayal<br />
olmas gerçeidir; insanln var olma tarzn kendi içinde sömürüsüz<br />
ve baskz güçlü bir dayanmayla gerçekletiidir. nsanlk bir<br />
anlamda bu temel deerlerin bilekesidir. Milyonlarca yl süren bu<br />
toplumsal deneyimin yitip gittiini sanmak saçmadr. Doada hiçbir<br />
ey yok olmad gibi, toplumsal varolu tarznda bu eilim daha çok<br />
gücünü sürdürür.<br />
Ana-Tanrça’yla Birlikte Kutsanan Toplumsallk<br />
Dördüncü buzul döneminin yaklak yirmi bin yl önce çözülmesiyle<br />
Zagros-Toros sisteminde en muhteem biçimiyle oluan<br />
mezolitik (yaklak bundan 15000-12000 yl önceki ara dönem) ve<br />
neolitik toplum (12000’den bugüne) klan toplumundan daha gelikindiler.<br />
Ellerindeki araçlar ve yerleme düzenleri gelimiti. Nitekim<br />
ilk tarm ve köy devrimi bu süreçte olutu. Zagros-Toros sistemi<br />
baat olmakla birlikte, insan topluluklarn yaad birçok Afro-<br />
Avrasya mekânlarnda da (Benim yorumum, bu gelime Zagros-<br />
Toros neolitik toplumunun yaylmasyla olumutur) benzer toplumsal<br />
oluumlar balar. Toplumsal doann tarihinde muhteem<br />
bir çar bu dönem. Simgesel dilin halen kullanlan ana biçimlerinin<br />
oluumundan tarm devrimine (tohumlarn bilinçlice ekilip biçilmesi,<br />
hayvanlarn evcilletirilmesi), köylerin oluumundan ticaretin<br />
kökenine, anacl aileden kabile ve airet örgütlenmesine kadar<br />
birçok geliim bu tarihsel aamaya denk düer. üphesiz bu dönemin<br />
Yeni Ta adyla anlmas, gelikin ta araçlarn varlna iaret<br />
eder. nsan zekâsn aç da muhteemdir. Bugüne kadar dam-<br />
18
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
gas vuran tüm araç ve gereçlerin kullanm esaslar icat edilmi<br />
gibidir. Tarihin ikinci uzun süreli dönemidir. Kalan yüzde iki’den<br />
biri bu döneme aittir. Toplum yine esasta ahlaki ve politik toplumdur.<br />
Henüz hukuk ve devlet yoktur. ktidar tannmamaktadr. Ana’ya<br />
kutsallk atfedilmekte, kadn tanrça imgesi yükseltilmektedir. Kutsal<br />
tapnak ve mezar dönemine geçilmitir. Ölüleriyle ayn mekânda<br />
iç içe yaayacak kadar tarihsel yaarlard. Halen kalntlar bu gerçe-<br />
i âdeta gözümüze sokmaktadr. lkel deil gerçek, hakikî insanlarla<br />
kar karyayz.<br />
Neolitik toplumda ana-kadn etrafnda tam bir komünal toplum<br />
düzeni oluturulmutur. lkel sosyalizm de diyebileceimiz bu toplumsal<br />
düzen devleti tanmad gibi, binlerce yl yaanmr. nsan-<br />
k esas mayalanmas bu düzenden salam olup, eitlik ve özgürlük<br />
hayallerini sürekli besleyen bir cennet kavramyla hep anmak<br />
istemitir.<br />
Neolitik toplum o kadar kadn arlklr ki, erkek adeta silinmi<br />
gibidir. Tpk günümüzde kadn toplumda esas kuvvet olarak silindii<br />
gibi. Kadn bu gücünü bitki yetitirmede, hayvan evcilletirmede,<br />
ev kurmada, dokuma ve öütmede, çocuk dourma ve büyütmede<br />
elde etmektedir. Bu olaanüstü güçlenme düünce yapna<br />
öyle yansmaktadr ki, bugün bile tüm dillerdeki dii öesi, mitolojilerdeki<br />
tanrça çokluu, ana saygnl bu tarihsel dönemden<br />
gelmektedir. Sümer dil yap bile balangçta arlkl olarak diil<br />
bir karakter tamaktadr. lk kent koruyucular tanrçalardr. lk<br />
heykellerin tümü kadndr. Ad ve kavramlarda kadn ezici bir<br />
üstünlüü vardr. Avrupa ve Asya ktalar bile Grek mitolojisinde<br />
kadn adlarr.<br />
Yeni toplum arlkl olarak köy yaamna dayanrken, klan balar<br />
etnik balara dönüüyor. Maddi yaplanmann bu yeni biçimleri<br />
daha anlaml zihniyet çerçevesi olmadan yürüyemez, hatta balayamaz.<br />
Zihniyet dönüümü ve dili, eski klan toplumunun kimlii<br />
olan ‘totem’ sürmekle birlikte, neolitik toplumun simgesi ‘anatanrça’<br />
figürüdür. Totem figürleri azalrken, ana-tanrça figürleri<br />
ortal kaplamaktadr. Ana kadn yükselen rolünü simgeliyor.<br />
Dinsel açdan bu bir üst aama olup, çok zengin bir kavramlarma-<br />
19
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
beraberinde getiriyor. Dilde kadn eki öne çyor. Simgesel dil<br />
eklerinde kadn öesi baat durumunu uzun süre koruyor. Bugün<br />
bile birçok dilde bu özellii bulmaktayz. Ana-tanrçayla birlikte<br />
toplumsallk youn bir kutsalla da bürünüyor. Yeni toplum yeni<br />
kavram ve adlandrma demektir. Zihniyet devrimi dediimiz süreç<br />
yarat gerektirdiinden, özgürlük sosyolojisine dâhil etmemiz<br />
gerekir. Bu sürecin youn yaand önde gelen tarihçilerin üzerinde<br />
birletikleri bir konudur. Binlerce olgu, binlerce zihniyet devrimi ve<br />
ad demektir. Avrupa’daki zihniyet devriminde daha kapsaml, orijinal<br />
ve yarat çaba isteyen bir patlama söz konusudur. Bugün kullandz<br />
tüm kavram ve bulularn büyük çounluunun bu dönemde<br />
yaratldklar tarihte tespit edilebilen bir husustur.<br />
Bilimin tespit ettii önemli bir husus, daha sonraki bir gelimenin<br />
bir önceki gelimeyi de içermesi gerçeidir. Ztlarn birbirini yok<br />
ederek gelitii doru deildir. Diyalektiin bu kuralnda olan, tez ve<br />
antitezin sentezde varlklar daha zengin bir oluum içinde sürdürdüü<br />
biçimindedir. Tüm evrim bu kural dorulamaktadr.<br />
Klan deerlerinin geliimi yeni sentezler içinde de sürmektedir.<br />
Günümüzde eitlik ve özgürlük kavramlar halen en temel kavramlar<br />
deerinde olmalar klan yaam gerçeine borçludurlar. Eitlik<br />
ve özgürlük bilinç halinde kavramlamadan, doal haliyle klann<br />
yaam tarznda gizlidir. Eitlik ve özgürlük yitirildiinde, toplumsal<br />
hafzada gizli yaayan bu kavramlar kendilerini gittikçe artan bir<br />
tempoda dile getirip yeniden ve üst düzeyde gelimi bir toplumun<br />
temel ilkeleri olarak dayatacaklardr. Toplum hiyerarik ve devlet<br />
kurumuna doru evrim gösterdikçe, eitlik ve özgürlük bu kurumla-<br />
amanszca takip edecektir. Takip eden esasta (özde) klan toplumunun<br />
kendisidir.<br />
Neolitik kültürün ideolojik ve maddi kültür olarak ayrnda<br />
ciddi sorunlarn olamayaca, daha çok tkanma sürecine girdi-<br />
inde ve uygarlk toplumunun gelimesi karnda kendini savunamadnda<br />
youn sorunlarla karla belirtmek durumunda-<br />
m. Öncelikle sürekli bak konusu yaptm ’sorunlar’ kavram<br />
açma gereini duyuyorum. Kullandm anlamyla kavram, ideolojik<br />
ve maddi kültürün artk birey ve toplum tarafndan sürdürülemez<br />
20
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kaotik durumunu ifade etmektedir. Sorunlu halden ç ise, yeni<br />
toplumun anlaml yap kazandktan sonraki düzenlenmi halini<br />
ifade eder. deolojik kültür, çokça yorumlamaya çalm gibi yaplarn,<br />
kurumlarn, dokularn ne tür ilevle yüklü olduklar, anlamlar,<br />
zihniyet hallerini ifade etmektedir. Maddi kültür görüngü,<br />
olgu, kurum, yap, doku gibi kavramlarla izah etmek durumunda<br />
olduum ilevin, anlamn dier görünen, elle dokunulan ksm<br />
ifade eder. Evrensellikle bütünletirmek istersek, enerji-madde diyalektik<br />
ikilemini toplumsal gerçeklikte aramaya ve yorumlamaya<br />
çalr.<br />
Bu kavramlarn nda neolitik toplumun ideolojik ve maddi<br />
kültür öeleri arasnda yaam tehdit edecek, çatmaya götürecek<br />
hususlar arlkl olarak özellikle kurulu ve kurumlama aamasnda<br />
olumamaktadr. Toplumsal ahlak buna frsat vermemektedir.<br />
Toplumsal çatlaa yol açan temel etken olan özel mülkiyet gelime<br />
rsat bulamamaktadr. Bununla balant dier konu olan farkl<br />
cinsiyetler arasndaki ibölümü de henüz mülkiyet ve zor ilikisini<br />
tanmamaktadr. Ayrca ortak çalmann ürünü olan besin elde etmede<br />
de özel mülkiyet söz konusu deildir. Tüm bu hususlarda hacim<br />
ve say olarak büyümemi topluluklarn s bir ortak ideolojik<br />
ve maddî kültürleri söz konusudur. Özel mülkiyet ve zor bu yap<br />
bozacandan hayati bir tehlike olarak görülmekte ve ahlaklarn<br />
temel kural olarak ortak paylam ve dayanma toplumu ayakta<br />
tutan temel ilke olmaktadr. Neolitik toplumun içyap bu anlam<br />
ilkesi gerei son derece salam görünmektedir. Binlerce yl sürmesinin<br />
nedeni de bu gerçeklikten kaynaklanmaktadr.<br />
Toplum-doa ilikisinde de uygarlk toplumuyla kyaslandnda,<br />
uçurumun açlmas urada kalsn, ekolojik ilkeye uyum her iki<br />
kültür bakndan da güçlü bir biçimde sürmektedir. Zihniyetin<br />
doa yakla kutsallklar ve tanrsallklarla yüklüdür. Doa aynen<br />
kendileri gibi canl kabul edilmektedir. Kendilerine hava, su, ate ve<br />
her tür bitkisel ve hayvansal besin sunduu için tanryla e tutulmakta,<br />
daha dorusu tanrsalln en güçlü öesi olmaktadr. Tanr<br />
ve tanrsallk kavramn en güçlü nedenlerinden birinin bu gerçeklikte<br />
yatt younca gözlemlenmektedir. Ana-kadn çevresindeki<br />
21
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kolektif yaam ve ona dayal kutsallk ve tanrsallk metafiziinin<br />
anlam bu yorumlar temelinde daha iyi anlayabiliriz. Anann doa<br />
gibi dourganl, besleyicilii, efkati, yaamdaki büyük yeri, hem<br />
maddi hem manevi kültürün baat öesidir. Erkein kocal bir<br />
yana brakalm, henüz toplum kolektivitesi üzerinde ’gölgesi’ bile<br />
yoktur. Olamaz. Toplumun yaam ekli buna izin vermemektedir.<br />
Dolayyla erkein hakim cinsiyet, kocalk, mülk sahibi, devlet sahibi<br />
gibi vasflar tamamen sosyal karakterlidir ve sonradan geliecektir.<br />
Toplum demek ana-kadn, çocuklar ve kardeleri demektir.<br />
Muhtemel koca aday erkek ise, erkek yararl kocal dnda<br />
bir marifetle, örnein iyi avck ve bitki ve hayvan yetitiriciliiyle<br />
kantlarsa üye olarak kabul görebilir. Karn erkei, çocuklarn<br />
babasm gibi bir hak ve duygu henüz sosyal olgu olarak gelimemitir.<br />
Unutmayalm; babalk, hatta analk psikolojik boyutlar hiç<br />
yoktur denilemese de, esas olarak sosyolojik kavram ve olgulardr,<br />
alglardr.<br />
ç ve d nedenler temelinde yorumlar gelitirmek mümkündür.<br />
Erkein zayfl ap baar avc ve etrafndaki maiyetiyle güçlü bir<br />
konumu yakalamas, anaerkil düzeni tehdit etmi olabilir. yi bitki<br />
ve hayvan yetitiricilii de bu güce yol açm olabilir. Arlkl gözlemlerimiz<br />
ise, bize neolitik toplumun d etkenli nedenlerle eritildiini<br />
göstermektedir. üphesiz bu etken, rahibin kutsal devlet toplumudur.<br />
A Mezopotamya ve Nil’in ilk uygar toplum öyküleri bu<br />
yakla büyük oranda dorulay niteliktedir. Kantl olarak anlattz<br />
gibi, gelimi neolitik toplum kültürleriyle alüvyonlu topraklarda<br />
sunî sulama teknikleri bu toplum için gerekli artk-ürüne<br />
yol açmr. Artk-ürünün büyüklüü etrafnda kentleen yeni toplum<br />
devlet biçiminde örgütlenmi, arlkl olarak erkek gücüyle çok<br />
farkl bir pozisyonu yakalamr. Artan kentleme metalama demektir.<br />
O da beraberinde ticareti getirir. Ticaret ise, koloniler eklinde<br />
neolitik toplum damarlarna szarak gittikçe artan biçimde<br />
metalamay, deim deerini (Neolitik toplumda nesnelerin kulla-<br />
m deeri geçerlidir. Deim yerine ise armaan esastr), mülkiyeti<br />
yaygnlap çözülmesini hzlandr. Uruk, Ur ve Asur kolonileri<br />
bu gerçei çok açkça kantlamaktadr. Topluluklar zihinsellikleri<br />
22
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
içinde maddi ihtiyaç nesnelerini hep aram ve gelitirmek istemiler;<br />
yemek, barnmak, çoalmak ve korunmak temel kayglar olmutur.<br />
Önce bulduklaryla yetinmek, maaralarda barnmak, göl ve<br />
orman kenarlarnda daha iyi korunmak, dourgan anaya öncelik<br />
tanmak bu temel ihtiyaçlar nedeniyledir. Avck da giderek devreye<br />
girer. Hem korunmak hem de etle beslenmek bu kültürü gelitirir.<br />
Fakat toplumsalln bandan itibaren kadn toplayyla erkek<br />
rlkl avck arasnda bir gerginliin, farkl kültürel evrimlerin<br />
gelitiini gözlemek mümkündür. ki tarafta da tek yanl gelime,<br />
birinde ‘aslan erkek’ dierinde ‘sr kadn’ kültürüne adm adm<br />
birikim salar. lk farkl ekonomik anlaylar böyle temellenir. Neolitik<br />
dönemde kadn kültürü zirveye çkar. Son buzul döneminden<br />
sonra, M. Ö. 15.000’lerden itibaren, özellikle Zagros-Toros (eteklerinde)<br />
sisteminde çok zengin bitki ve hayvan türleri adeta cennet<br />
gibi bir yaam kurgusuna yol açar.<br />
nsanln bu uzun tarihinde kapitalizme söylenebilecek tek<br />
önemli husus, avck kültürünün erkei gittikçe hegemonlarma-<br />
r. Tespit edilebildii kadaryla M.Ö. 10.000’lerde kallaan neolitik<br />
kültür kadn arlklr. Toplayk sürecinde maaradan ç-<br />
p yar-çadms kulübelere geçi (maara yaknlarnda), bitki tohumlar<br />
ekerek çoaltma giderek tarm ve köy devrimine yol açacaktr.<br />
Günümüzde yaplan arkeolojik kazlarla bu kültürün tüm Yukar<br />
Mezopotamya’da, özellikle Zagros-Toros sisteminin iç kavislerinde<br />
(Bradostiyan, Garzan, Amanos ve Orta Toroslarn iç etekleri, Nevali<br />
Çori, Çayönü, Çemê Hallan kültürü) gelitii gözlemlenmektedir.<br />
Artk-ürün çok srl olsa da biriktirilmektedir.<br />
Kurban kültürünü de bu dönemden balatmak mümkündür.<br />
Tanrlar denen kavramn aslnda artan verim karnda toplulukla-<br />
n kendi kimliklerine saygn ve ilk ifade tarzn sonucu olarak<br />
gelitiini gözlemek anlar bir husustur. Verimlilik hamdetmeyi<br />
getirir. Kayna topluluk tarzndaki evrime dayandna göre, kendini<br />
kimliklendirme, yüce klma, dua etme, tapnma, zihinsel dünya-<br />
n artan gelimesi olarak sunma tarmsal devrimle derinden balant<br />
kültür öeleridir. Arkeolojik bulgular bu görüü çarp bi-<br />
23
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
çimde dorulamaktadr. Daha da somut olarak ana-tanrça ve kutsal<br />
ana kavramlar da dorulay bir etkendir. Kadn figürlerinin yay-<br />
nl kantlay etkenlerin banda gelmektedir.<br />
Ekonomi kavram olarak olmasa bile, öz olarak belki de ilk defa<br />
bu tarz birikime dayandlabilir. Bilindii gibi eko-nomos kelimesi<br />
Yunanca aile, hane yasas demektir. Kadn etrafnda ilk yerleik ta-<br />
msal ailelerin domas ve çok az da olsa bata dayankl gdalar<br />
olmak üzere saklama, ambarlama imkân ile birlikte ekonomi domaktadr.<br />
Fakat bu tüccar ve pazar için bir birikim deil, aile için bir<br />
birikimdir. nsani olan ve gerçek ekonomi de bu olsa gerek. Birikim<br />
çok yaygn bir armaan kültürüyle göz koyulacak bir tehlike öesi<br />
olmaktan çkarlmaktadr. “Mal tamah getirir” ilkesi herhalde bu<br />
dönemden kalmadr. Armaan kültürü önemli bir ekonomik biçimdir.<br />
nsann gelime ritmiyle de son derece uyumludur.<br />
Kutsal Ana Kültünden Güçlü Kurnaz Erkek Kültüne Geçi<br />
Neolitiin ana bölgesi Orta ve Yukar Dicle-Frat havzalar bu<br />
temelde uygarla katlmr. Dier gerek neolitik seviyeye erimi<br />
gerek erimemi tüm klan topluluklar, ezici bir biçimde dtan gelen<br />
uygar toplum saldlaryla; igal, istilâ, sömürgecilik, asimilasyon<br />
ve yok etme yöntemleriyle karlalardr. Gözlemlerimiz<br />
tüm insan topluluklarn yaad bölgelerde bu yönlü gelimelerin<br />
yaand göstermektedir. Daha sonraki her alanda ve daha üst<br />
amalarda uygar toplumun saldlaryla toplumun kök hücresi<br />
sayabileceimiz neolitik toplum ve önceki dönemlerden kalm<br />
olanlar çözülme süreçlerine girerek, günümüze kadar kalnt olarak<br />
varlklar sürdürmülerdir.<br />
Komünal toplumun doas çözmeden, sonraki gelimeleri doru<br />
ele alamayaca srarla vurguluyoruz. Nasl ki hidrojen atomunu<br />
-bir proton ve elektronlu- çözmeden hiçbir elementi çözmenin<br />
gerçekçi olmayaca doruysa, toplumun kök yap için de<br />
komünal topluluu kavramadan toplumsal olgunun çeitliliini anlamlandramayz;<br />
eksik bir anlatm, dolayyla yanl bir toplumbilim<br />
ortaya çkar. Mitoloji, teoloji, fantastik bir toplum anlay verdi<br />
24
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
diye, yamal bohça misali bir sosyoloji de kafa karp yormaktan<br />
öteye sonuç vermiyor. Bu da iktidarn daha da ba alp çlgnlamasna<br />
yol açyor, çünkü komünaliteyi çözmeden, iktidar çözemezsin.<br />
Hiyerarik ve devlet iktidarn yükseldii zemin komünalitedir.<br />
Hiyerari, kavram olarak, kutsaln yönetimidir; bilge yan otorite<br />
kazanmasr. Do aamasnda ilevi olumludur. Gençlere yol<br />
göstermek, komün-klan sevk ve idare etmek gelimenin ileri bir<br />
amasr. Bilgenin bu iten yarar ise, yan sntlar kolay<br />
maktr. Çevresine toplanan gençlerden yetenekli olanlar tecrübesinden<br />
yararlanarak daha da baar olabileceklerini kavramakta-<br />
rlar. Dini yorumculuun ilk örnei olarak aman da yakn bir müttefik<br />
olabilir. amann giderek din alanndaki sözcü olmas, rahiplie<br />
dönüümü anlamna gelir. Erkek gençlerin av ustal bir efin etra-<br />
nda onlar askeri bir maiyetin prototipi haline getirir. Rahip-ef-<br />
Bilge ittifak yükselen hiyerariyi ifade eder. Henüz devlet kurumsallna<br />
ulalamamr. likiler kiiseldir. Evcil-ana etrafndaki<br />
güç giderek dalmaktadr.<br />
Kutsal ana kültünden baba kültüne geçi, kurgusal zekânn kutsallk<br />
zrhna bürünmesini de salar. Ataerkil sistemin bu biçimde<br />
kök balad güçlü bir varsaym olarak ileri sürülebilir. Ataerkil<br />
zihniyetin olanca görkemli ç Dicle-Frat havzasnda güçlü ka-<br />
tlaryla tarihen de tespit edebiliyoruz. Yaklak M.Ö. 5.500–<br />
4.000’lerde A Mezopotamya ç olarak tüm Mezopotamya’da<br />
yayld, baat toplumsal kültür haline geldiini görüyoruz. Bu<br />
kültüre geçmeden, daha çok Yukar Mezopotamya’nn da-ova eteklerinde<br />
ürün bitekliine dayal bir anaerkil toplumun M.Ö. tüm<br />
mezolitik ve neolitik evrelerde baat olduunu da özellikle arkeolojik<br />
kaytlardan çkarsamak mümkündür. Yaz kültürde de birçok<br />
ipucuna rastlyoruz. Kadna dayal din ve dil öeleri hayli gelikindir.<br />
ahsi düüncem, uygarlk öncesi toplumun asla bitirilip yok edilemeyeceidir.<br />
Çok güçlü olduklarndan deil, tpk kök hücreler<br />
olgusunda rastladz gibi toplumsal varln onlarsz mümkün<br />
olmadndandr. Uygar toplum ancak kendinden önceki toplumla<br />
birlikte var olabilir. Bu husus tpk içi olmadan kapitalizmin olama-<br />
25
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
yaca gibi bir gerçekliktir. Uygar toplumun varl uygarlamam<br />
veya yar-uygarla toplumlara dayanarak sürdürmesi diyalektik<br />
olarak da ancak mümkündür. mhalar, yok etmeler ksmen gerçeklemi<br />
olabilir, ama tamamyla gerçeklemesi toplumsalln doa-<br />
na aykr.<br />
Bununla birlikte tarih boyunca ayakta kalan neolitik toplumun<br />
ideolojik kültürünü küçümsememek gerekir. Analk hukuku, toplumsal<br />
dayanma, kardelik, çkarsz ve salt toplum amaçl sevgi,<br />
sayg, iyilik düüncesi yani ahlak, karksz yardmlama, gerçek<br />
deer üretenlere ve toplumu yaatanlara sayg, kutsallk ve tanrsal-<br />
k kavramlarn saptlmam özüne bak, komuya sayg, eitlie<br />
ve özgür yaama özlem gibi ölümsüz deerler bu toplumun temel<br />
varlk nedenleridir ve ayn zamanda toplumsal yaam sürdükçe<br />
varlklar asla yitirmeyecek deerlerdir. Uygarlk deerleri bask,<br />
sömürü, gasp, talan, tecavüz, katliam, vicdanszlk (ahlakszlk), yok<br />
etme, eritme gibi çok sayda toplum için gereksiz maddî ve manevî<br />
kültür öeleriyle yüklü olduundan, toplumdaki varlklar geçicidir.<br />
Bunlar daha çok hastalkl, sorunlu toplumun vasflarr.<br />
Demokrasinin prototipini doal toplumdaki yararl hiyeraride<br />
görmek mümkündür. Birikime ve mülkiyete dayanmayan toplulu-<br />
un ortak güvenliini, yönetimini salayan gerek ana-kadn gerek<br />
ya-tecrübeli erkek son derece gerekli ve yararl temel öelerdir.<br />
Topluluun bu öelere gönüllü saygnl yüksektir. Fakat bu durum<br />
istismar edilip gönüllü bamlk otoriteye, yararlk çkara dönü-<br />
ünce, toplum üzerinde her zaman gereksiz zor ayg ortaya çkmaktadr.<br />
Zor aygn kendini ortak güvenlik ve kolektif üretim<br />
yöntemleriyle gizlemesi, tüm sömürücü ve bask sistemlerin özünü<br />
tekil etmektedir. cat edilen en uursuz oluum budur. Bu öylesine<br />
bir icattr ki, daha sonra gelitirilecek tüm kölelik biçimleri,<br />
korkutucu mitolojik ve dinsel formlar, sistemli imhalar ve talanlar,<br />
yakp yok etmeleri beraberinde getirecektir.<br />
26
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
-KARI DEVRM-<br />
Ana-Tanrçann ‘Toplumsal’ Düzenine Kar Erkek Egemenin<br />
‘Bozguncu’ Düzeni<br />
Tarih M.Ö. 4.000’lerden itibaren ticaretin yaygnla göstermektedir.<br />
A Mezopotamya’da ilk kent devleti Uruk sitesi etra-<br />
nda (M.Ö. 4.000-3.000) gelien uygarla ba olarak ran’n Güneybat’ndaki<br />
Elam’dan Yukar Mezopotamya’da bugünkü Elâz<br />
ve Malatya yörelerine kadar bir tüccar kolonilemesine rastlamaktayz.<br />
lk sömürgecilik kap bu biçimde açyor. Daha önce de M.Ö.<br />
5.000-4.000 döneminde Uruk öncesi egemen kültür El Ubeyt (devlet<br />
öncesi ilk ciddi gözlemlenen ataerkil kültür) koloniciliine tank<br />
olmaktayz. Ticaret ve kolonileme iç içedir. Çanak çömlek, dokuma<br />
ürünleri karnda maden ve kereste arlkl eya nakledilmektedir.<br />
Tüccarla birlikte pazar da ekilleniyor. Eski armaan ve kurban<br />
sunma merkezleri yava yava pazara dönüüyorlar. Farkl bölgelerin<br />
ürünleri arasndaki bir nevi ilkel fiyatlandrma ayrcalna kavuan<br />
tüccara ilkel kapitalist diyebiliriz, çünkü fiyat tayin etme olanayla<br />
hiç kimsenin o döneme kadar baaramad bir mal birikimine<br />
sahip oluyor.<br />
En saf haliyle köleci devletleri ilk Sümer ve Mr toplumunda<br />
görmekteyiz. Sümer ve Mr köleci devlet formu toplumsal gelimenin<br />
zihniyet, sosyal ve ekonomik kurumlama tarzlarna köklü<br />
deiklikleri yerletirmitir. Doal toplumun zihniyet dünyas canl<br />
bir doa anlayna dayanr. Her doa olgusunun bir ruhu var sayr.<br />
Ruhlar canl salayan özellik olarak düünülür. Totemik din anlaylarnda<br />
kendilerinden farkl, hükmeden, dardan bir tanr anlay<br />
henüz gelimemitir. Doann ruhlaryla, yani kuvvetleriyle<br />
anlamaya büyük özen gösterilir. Ters dümek ölümle etir. Doaya<br />
temel bak aç bu olunca, olaanüstü uyum gerei ortaya çkar.<br />
Ekolojinin en temel ilkesine göre yaamla kar karyayz. Toplumsal<br />
yaamn doa güçlerine ters dümesi en çok saklan konudur.<br />
Din ve ahlâklar gelitirirken gözetilecek temel ilke çevreyle, doa<br />
27
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
güçleriyle bu uyum ilkesidir. Yaamn bu ilkesi o kadar derinliine<br />
zihinlere yerlemitir ki, bir din ve ahlâk gelenei olarak baköeye<br />
oturtulur. Aslnda bu doal yaamn genel bir ak ilkesinin insan<br />
toplumuna yerleimidir. Çevresini esas almayan hiçbir olu yoktur.<br />
sa süreli sapmalar da akla birlikte yeni iç ve d koullar altnda<br />
süreçle bütünleir; aksi halde tümüyle sistem d kalarak varolula-<br />
yitirirler. Ekoloji ilkesinin insan toplumundaki önemi doann<br />
bu temel öznelliinden ileri gelir.<br />
Güçlü adam karnda ilk kurban kadn olmutur. Yaamla ba-<br />
n daha güçlü olmas, kadnda doal duygusal zekây daha gelikin<br />
klar. Çocuklarn anas olarak acyla yorulu bir emekle toplumsal<br />
yaamn esas sorumlusudur. Yaamn farknda olmas kadar,<br />
nasl sürdürüldüünü de daha çok bilmektedir. Toplayr. Topla-<br />
hem duygusal zekânn bir sonucu, hem de doadan örenmi<br />
olmasn bir gereidir. Toplumsal birikimin uzun bir tarihi boyunca<br />
ana-kadn etrafnda gerçekletirildii, bir nevi zenginlik, deer<br />
merkezi rolü oynad antropolojik verilerdendir. Artk-deerlerin<br />
de anas olduu kestirilebilir. Esas rolünü avck olarak belirleyen<br />
güçlü erkek adamn bu birikime göz koymas anlardr. Hâkimiyet<br />
kurmas halinde yüklü avantajlar salayabilecek durumdadr. Kad-<br />
n cinsel obje durumundan tutalm çocuklarn babalna, bir nevi<br />
efendiliine geçi, dier maddi ve manevi kültürel birikimler üzerinde<br />
söz sahibi olmas hayli itah kabartr. Avckla kazand<br />
gücün örgütlülüü, ona egemen olma, ilk toplumsal hiyerariyi<br />
kurma ans tanmaktadr. Analitik zekânn toplumsal bünyede ilk<br />
kötücül amaçla kullan ve sistematik hale gelmesini bu tip olgu<br />
ve olaysal gelimelerde gözlemleyebiliriz.<br />
Toplumsal sorunun ilk defa ciddi boyutlarda güçlü erkek adamn<br />
etrafnda giderek kültleen ataerkil topluluklarda boy gösterdiini<br />
söylemek mümkündür. Kadn köleliinin bu balang, çocuklardan<br />
balamak üzere erkein de köleliine zemin hazrlar. Kadn ve erkek<br />
köleler bata artk-ürün olmak üzere ne kadar deer biriktirme tecrübesi<br />
kazanrlarsa, o denli kontrol ve hâkimiyet altna alrlar.<br />
ktidar ve otorite giderek önem kazanr. Ayrcalkl bir kesim olarak<br />
güçlü adam + tecrübeli ya erkek + amann ibirlii, kar konul-<br />
28
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
mas zor bir iktidar oda oluturur. Bu odakta kurgusal zekâ, zihni<br />
hâkimiyeti için olaanüstü mitolojik bir anlatm gelitirir. Sümer<br />
toplumunda tarihen de tanz bu mitolojik dünya, tanrlalan<br />
erkek etrafnda yeri-göü yaratanla kadar yüceltilir. Kadn<br />
tanrsall ve kutsall alabildiine alçaltr ve silinirken, erkek<br />
egemen mutlak güç sahibi olarak belletilir ve muazzam bir mitolojik<br />
efsane ayla her ey hükmeden-hükmedilen, yaratan-yaratlan ilikisine<br />
bürünür. Tüm topluma ezici bir biçimde özümsetilen bu mitolojik<br />
dünya, temel anlatm deeri kazanarak giderek dinselleir.<br />
Artk sr tanmayan bir kurgusal ve kurumsalla zihniyet biçimiyle<br />
kar karyayz.<br />
Uruk sradan bir insanlk kültürü deildir. Yeni bir mucizenin<br />
balangr. Uruk Tanrçasnanna’nn sesi halen tüm destanlarn,<br />
iir ve türkülerin ana kaynar. Bu ses bu muhteem kültürün sesidir.<br />
Çirkin erkein henüz lekelemedii kadn sesidir ayn zamanda.<br />
Uruk kültürü kendi corafyasnda çiçek açt. Pe pee kentler<br />
ç gibi artt. Bir kent ku olutu. Güçlü ve kurnaz adam bu<br />
sefer asl birikim kayna kentin artan ticari olanaklarnda gördü.<br />
Da eteklerine kadar tersinden bir kültürel ak balad. Neolitik<br />
corafyann kent tarafndan yutulmaya baland balangç sürecidir.<br />
Giderek klan nanna’nn sesi, etkisizleen kadn sesidir.<br />
Kurnaz ve güçlü adamn artk sesi de gürdü. Sümer dilinin ön takla-<br />
kadn cinsi karakterindedir. Bu husus dilin oluumunda kadn<br />
rolünü gösterir. Tanrça nanna’nn ilk zorba ve kurnaz erkek tanr<br />
(tanrlalm egemen erkek), Eridu kentinin koruyucusu Enki’nin<br />
elinden kadn icad 99 sanat türünün eserlerini kurtarmaya çalrken<br />
yapt sava dile getiren destan, aslnda ilk ve en etkili destandr.<br />
Mirasç saylan ngiltere ve Hollanda kraliçelerinin ise, sanki<br />
zorba ve kurnaz erkein bütün çirkinliklerinin kadnda yansl-<br />
sembol figürleriymi gibi biçim kazanmalar, adeta bütün uygar-<br />
k serüvenini özetler gibidir.<br />
Ataerkil kökenli mitolojik zekânn ve ondan kaynaklanan zihniyet<br />
kalplarn tam bir meruiyet kazandrarak baard ilk sömürü,<br />
bask ve kurumsal otorite düzenidir. Çeitli aamalarda birçok<br />
toplulukta bu gelimeye tank oluyoruz. Deik younluk ve biçim-<br />
29
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
lerde de olsa. Bask ve sömürüyü mümkün klan zekâ duygusal olamaz.<br />
Analitik düzeye gelmedikçe ve avck kültüründeki tuzak<br />
oyunlaryla bütünlemedikçe, toplumsal soruna yol açabilecek bir<br />
zihniyet düünülemez. Bu zihniyet esas ilevini gizlemek için sahte<br />
efsaneler üretmek zorundadr.<br />
üphesiz kurgusal zekânn duygusal zekâyla iç içe çok olumlu<br />
düünce gelenekleri ve kurumsall da söylemek mümkündür.<br />
Tüm zihniyet dünyas hiyerarik iktidarlara atfetmek doru olmaz.<br />
Bu nedenledir ki, çplak kavgalar kadar amansz bir zihniyet<br />
kalplar ve düünce savalar da bu süreçlerde younca gözlemleyebilmekteyiz.<br />
deolojik sava dediimiz ve dini, felsefi, etik, sanatsal<br />
birçok biçimde karza çkan olgu ve olaylarn kökenine böyle<br />
varabiliriz. Mitoloji ve dinlerde bolca rastladz çatmalar özünde<br />
bir ekonomik ve politik mücadeledir. Kapitalist zihniyete kadar<br />
ekonomik ve siyasi iktidar savalar hep mitolojik ve dini görüngüler<br />
örtüsü içinde kendilerini yansrlar. Devlet hiyerarik yaplarn<br />
kal kurumlamas temsil eder. ktidar yaplarn bireysel temsilinin<br />
kurumsal temsile dönüümü, tarihte uygarlk dediimiz kentlemeyle<br />
gelien sfsal toplumla balantr.<br />
Köleci devletçi toplumun oluumu bu hayati ilkeden ciddi bir<br />
sapmaya yol açar. Çevre, ekolojik sorunun oluumunun bu yönlü<br />
oluan toplumla, uygarlk balangyla s bir ba vardr. Sfl<br />
toplum uygarl doayla çelien toplumdur. Bu olgusal sorunun<br />
temel nedeni, yeni toplumun köklü bir kardevrimle oluan köleci<br />
zihniyet dünyas-paradigmasyla ilgilidir. Doal toplumda tüm topluluk<br />
üyeleri yaam bütünlüünde organik olarak yer alrlar. Herkes<br />
toplumun dürüst, içten bir parçasr. nanç ve duyular ortaktr.<br />
Yalan ve aldatmaca kavramlar hiç gelimemitir. Doayla adeta<br />
ayn çocukça dili konuur gibidirler. Doaya hükmetmek, kötü kullanmak,<br />
yeni gelitirdikleri toplum yasalar olarak ahlak ve dinlerine<br />
kar en büyük günah -tabu- ve kötülüktür. Yeni köleci devlet toplumunda<br />
ters yüz olan, bu temel dini ve ahlaki anlayr. Toplumsal<br />
meruiyetin salanmas zor kadar yalana da ihtiyaç göstermektedir.<br />
Yalnz zorla köleci sistemin yürütülmesi olanakszdr. Toplumu köklü<br />
inançlara balamadan sistemi sürdüremezsiniz.<br />
30
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Ana-Tanrça’nn Toplumsal Düzenine Sald:<br />
Güçlü adam, Ya-Tecrübeli Erkek Ve amann ttifak<br />
nsanln ilk topluluk durumuna hangi tanmlama çerçevesinde<br />
‘doal toplum’ diyebileceimizi bundan önceki bölümde izah etmeye<br />
çalk. Klan tarz toplumsal örgütlenmenin zaman ve mekânda<br />
yaylmas, giderek çeitlilik ve hacim kazanmas doas gereidir.<br />
Kadn-ana etrafnda giderek büyüyen ve kimliini yetkinletiren<br />
toplulukta erkek boyutunda rahatszlklarn gelitiini eldeki verilerden<br />
tespit etmekteyiz. Kadn-anann etrafnda biriken çocuklar ve<br />
kadn kendine yardmc olma anlamnda daha çok yüz verdii<br />
erkekler dier erkeklerin kskançlna ve öfkesine yol açmaktadr.<br />
Daha önemlisi ana-kadn evcil düzeni gelitirmektedir. Yiyecek, giyecek<br />
ve dier araçsal donanmlar bu evcil düzenden toplamakta-<br />
r. Gözlemleri ile büyücü kadn durumuna da gelerek bilgelik kazanmaktadr.<br />
Bu evcil düzene ne kadar çok çocuk ve dost (yakn)<br />
erkek balarsa, o kadar güçlü bir ana-kadn olmaktadr. Dizginlenemez<br />
bir kadn kültünün gelimesi söz konusudur. Eldeki kantlar,<br />
daha yaygn tanrça dinsel düzeni, dildeki diil öeler, yontular anakadn<br />
yükselen gücünün açk göstergeleridir. Erkeklerin önemli<br />
bir ksm doal olarak bu düzenin uzandadr. Ana-kadn yararl<br />
bulmadklar ve yalar arlkl olarak bu sistemin dnda kalabiliyorlar.<br />
Balangçta çok zayf olan bu çeliki giderek geliir. Avn gelimesi<br />
erkein sava gücünü ortaya çkarrken bilgisini de arttr.<br />
lanan yalar bu temelde erkek egemen bir ideolojiye doru geliim<br />
gösterirler. Özellikle ‘amanizm’ dini bu olguyu çarp olarak<br />
karza çkarmaktadr. amanlar daha çok erkek rahiplerin prototipini<br />
temsil etmektedir. Kadnlara kar çok sistemli olarak kar bir<br />
hareket, ev düzeni gelitirmek istiyorlar. Daha önce ana-kadn<br />
gelimi evcil düzeni karnda basit kulübeler, yar-vahi gibi barnan<br />
erkek amanizm ile kar bir ev düzeni oluturabiliyor. amanlarla<br />
ya ve tecrübeli erkeklerin ittifak önemli bir gelimedir. Aralarna<br />
aldklar baz genç erkekler üzerinde kurduklar ideolojik güç<br />
31
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
ile topluluk içindeki konumlar giderek güçleniyor. Erkein güç kazanmasn<br />
nitelii daha çok önem kazanmaktadr. Hem avck hem<br />
de da kar klan savunma askeri nitelikte ve öldürmeye, yaralamaya<br />
dayalr. Bu, sava kültürünün balangr. Ölüm-kalm söz<br />
konusu olduunda, otorite ve hiyerariye ba olmay gerektirmektedir.<br />
Güçlü adam, ana-kadn kskacndan kurtulmak isteyen erkein<br />
etkili avck konumuyla salad güçtür. Fiziki gücü ve avck teknii<br />
baar av ans arttr. Bu özelliinden yararlanmak isteyen<br />
gençlerle kurduu birlik daha da baar olmalar getirir. Belki de<br />
tarihte ilk askeri maiyet bu temelde ortaya çkmr. Tarihte kadn<br />
karnda bariz bir üstünlüe geçmitir. Kabilenin yalaryla kurduu<br />
ittifak, ataerkillii anaerkillik karnda güçlendirecektir.<br />
Son ittifak halkas toplumun ifa dalar, mucize sahipleri<br />
olan amanlardr. Rahip ve büyücünün ortak fonksiyonlar tar.<br />
itimcidir. Belki de toplumdaki ilk uzmandr. Biraz arlatanlkla<br />
kark da olsa, aman uzmanl toplulukta giderek kurumlar.<br />
aman da daha çok erkektir. Hanedanlk inasnda bu güçlerin ittifakyla<br />
anaerkil düzen büyük bir darbe yer. Aralarnda youn mücadele<br />
verildiine dair Sümer metinlerinde izlerine rastlamaktayz.<br />
Erkek bu düzen altnda hem çocuklarn sahibidir, babasr; hem<br />
çok çocuk (güç için özellikle erkek çocuk) sahibi olmak ister, hem de<br />
buna dayanarak ana-kadn elindeki birikimleri ele geçirir. Mülkiyet<br />
düzeni gelimektedir. Rahip devletin kolektif mülkiyeti yannda,<br />
hanedann özel mülkiyeti de gelimitir. Çocuklarn babal bu yönüyle<br />
de gereklidir. Yani mirasn çocuklarna (daha çok erkee)<br />
geçmesi için babalk hakkarttr.<br />
Avckta güçlenen ve çevresinde bir grup örgütleyen güçlü<br />
adam, bu gücünü iyice fark ettikten ve kabul ettirdikten sonra anakadn<br />
evcil düzenini yava yava kontrolüne almr. Bu süreç ilk<br />
site devletlerin kuruluuna kadar devam etmitir. Bunun en ahane<br />
açklamas Sümer ehir devletlerinde görmekteyiz. Yaz tabletler<br />
bu gerçeklii çok çarpiirsel bir dille anlatmaktadr. Sümer ehir<br />
devletini balatan Uruk tanrçasnanna Destan çok çarpr. Halen<br />
kadn kültü ile ataerkil kültün dengede olduu bir dönemi yans-<br />
32
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
tan bu destan çok çetin geçen bir sürecin an dile getirmektedir.<br />
Uruk tanrças olarak, Eridu tanr olan ‘Enki’nin sarayna gidip,<br />
oradan daha öncesinde kendisine ait olan 104 ‘me’sini çeitli yöntemlerle<br />
ele geçirmesi ve Uruk’a kaçrmas bu dönemi izah etmede<br />
kilit bir role sahiptir. ‘Me’lerle kast edilen, temel uygarlk bulular-<br />
r. nanna bu bulularn ana-tanrça kadna ait olduunu, bunda<br />
erkek tanr ‘Enki’nin rolü olmad ve kendisinden zorla ve kurnazlkla<br />
çaldsrarla vurgulamaktadr. nanna’nn tüm çabas bu<br />
ana-tanrça kültünü tekrar ele geçirmektir. M.Ö 3.000’lerde bu destanlarn<br />
söylendii tahmin edilebilir. Halen ana-kadn gücünün<br />
dengede olduu bir dönemdir. Bu tarihlerden sonra adm adm gerileyen<br />
bu kült ve kültür o kadar acmaszla tabi tutulur ki, kadn<br />
daha sonra kendisini dönemin uygarlk merkezi (bugünün<br />
Newyork'u) Nippur’da ‘musakkatin’ denilen genelevde bulur. Bir<br />
yanda Sümer rahibi zigguratta kendisine bir harem kurarken, halk<br />
için de genelev oluturulur. M.Ö 2.000’lerde yazlan Enuma Eli Destannda<br />
tanrça Tiamat artk korkunç bir cadr ve paramparça<br />
edilmesi gereken kad temsil etmektedir. Korkunç bir söylem,<br />
gerçekletirilen mahkûmiyeti yanstmaktadr. Daha sonras tek<br />
tanr dinler ve burjuva toplum sisteminin bir kafese tkt tatl<br />
sesli ve süslü püslü kadn tamamlamaktadr. Tarihsel, toplumsal<br />
sistemlerde kadn içine sokulduu statünün youn bir ideolojinin<br />
propagandasna tabi tutulmas o kadar ilerlemitir ki, artk bizzat<br />
kadn zihni bile buna kader diyebilmekte ve gereklerini yerine getirmeyi<br />
kaderin gerei saymaktadr. Tek tanr dinler tanr emri<br />
saymaktadr. Yunan felsefesi kad zayflk etkeni olarak göstermektedir.<br />
Kaba bir madde y, erkein sürdüü tarlas gibi her<br />
türlü alçalt yaklam layk görülmektedir.<br />
Ataerkil Otoritenin Kök Salmas<br />
Uygarlk öncesi toplum çalarnda ‘güçlü adam’n ilk zor örgütlenmesi<br />
sadece hayvanlar tuzaa düürmedi. Kadn duygusal<br />
emeinin (göz nurunun) ürünü olan aile-klan birikimine de göz koyan<br />
ayn örgütlenmeydi. lk ciddi zor örgütlenmesidir. El konulan,<br />
33
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kadn kendisi, çocuklar ve dier kan hmlaryd. Hepsinin maddi<br />
ve manevi kültür birikimleriydi. lk ev ekonomisinin talanyd. Bu<br />
temelde proto-rahip aman, tecrübe sahibi eyh ve güçlü adamn<br />
zor örgütünün el ele verip, tarihin ilk ve en uzun süreli ataerkil hiyerarik<br />
(kutsal yönetim) gücü oluturduunu tüm benzer aamadaki<br />
toplumlarda gözlemlemekteyiz. Sflama, kentleme ve devletleme<br />
aamasna kadar toplumsal ve ekonomik yaamda bu hiyerarinin<br />
belirleyici rol oynad açktr.<br />
En yetenekli kii, sözü, otoritesi en yüksek kii konumuna geliyor.<br />
Ana-kadn kültü karnda üstünlüünü gelitiren farkl kültürün<br />
balang söz konusudur. Sfl toplumdan önceki bu otorite ve<br />
hiyerari geliimi tarihin en önemli dönüm noktalarndan birini<br />
tekil etmektedir. Ana-kadn kültürü ile nitelikçe farklr. Bu kültürde<br />
arlkl olan toplayk ve daha sonraki bitki üretimi, sava<br />
gerektirmeyen barl bir faaliyettir. Erkek arlkl av ise sava<br />
kültürüne, sert otoriteye dayanan bir faaliyettir.<br />
Ataerkil toplumun hiyerarik ve otoriter yap esastr. Hiyerar-<br />
ik kavram, amann kutsal otoritesi ile birleen otoritenin yönetim<br />
anlayn ilk örneini anlamlandrmaktadr. Giderek toplumun<br />
üstünde yükselecek bu otorite kurumu, sfsallama yönlü gelimeler<br />
younlakça devlet otoritesine dönüecektir. Hiyerarik otorite<br />
daha çok kiiseldir, kurumlamamr. Dolayyla devlet kurumlamas<br />
kadar toplumda hâkimiyeti yoktur. Uyum yar yarya gönüllüdür.<br />
Bak toplumun menfaatleri ile belirlenmektedir. Fakat<br />
balayan süreç devleti dourmaya açktr. lkel komünal toplum bu<br />
sürece uzun süre direnir. Elinde ürün biriktiren ancak bunu topluluk<br />
üyeleri ile paylarsa otoritesine sayg ve bak gösterilir. Biriktirmeye<br />
büyük bir suç gözüyle bakr. En iyi kii birikimlerini<br />
datan kiidir. Halen kabile toplumlarnda yaygn olan ‘cömertlik’<br />
anlay kayna tarihin bu güçlü geleneinde bulmaktadr. Bayramlar<br />
bile bir nevi fazlay dam törenleri olarak balamr. Topluluk,<br />
biriktirmeyi daha balangçta kendi üzerlerinde en önemli<br />
tehdit olarak görmekte ve ona kar direnmeyi ahlâk ve din anlay-<br />
n temeli haline getirmektedir. Tüm dinsel-ahlâksal öretilerde<br />
bu gelenein izlerini güçlü bir biçimde görmek zor deildir. Toplum<br />
34
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
hiyerariye ancak yararl, cömertlilii bir eyler kazandrdnda<br />
onay vermektedir. Bu yönlü hiyerari olumlu ve yararl bir rol oynamaktadr.<br />
Ana-kadna dayal hiyerarinin bu nitelii halen tüm<br />
toplumlarda büyük bir sayg ve otorite olarak kabul gören ‘ana’ kavramn<br />
da tarihsel temelidir, çünkü ana en zor artlarda hem douran<br />
hem besleyen baat öedir. Bu temelde oluan kültür ve hiyerari,<br />
otorite elbette büyük bak görecektir. Toplumsal varln<br />
temelini oluturmas günümüze kadar ‘ana’ kavramn gücünün<br />
gerçek izahr. Sanld gibi bu soyut bir biyolojik douruculuk<br />
özelliinden ileri gelmemektedir. ‘Ana, tanrça ana’ en önemli toplumsal<br />
olgu ve kavram olarak anlalmalr. Devlet olgusuna tamamen<br />
kapal, onu dourtmayan tüm özelliklerini banda tamaktadr.<br />
Bu tanmlama çerçevesinde doal toplumu insan varln balangç<br />
tezi olarak deerlendirmek gerçekçidir. nsanlk var olmay<br />
bu teze dayanarak balatmr. Ondan öncesi hayvans yaamdr.<br />
Sonras ise ona kartlk temelinde gelien hiyerarik ve devletçi<br />
toplum biçimindeki geliimdir. Zaten bu dönemin antitez karakteri<br />
doal toplumu sürekli bastrmas ve geriletmesinden kaynaklanmaktadr.<br />
Tez olarak doal toplum, insan yerleiminin tüm alanla-<br />
nda geçerli olduu gibi, süre olarak da baat olarak neolitik dönemin<br />
sonlarna (yaklak M.Ö 4.000) kadar etkin bir toplumsal sistemdir.<br />
Bastlm olarak da günümüze kadar tüm toplumsal gözeneklerde<br />
varl sürdürmektedir. Temel toplumsal kavramlarda<br />
da bu süreklilik açktr. Aile, kabile, ana, kardelik, özgürlük, eitlik,<br />
arkadak, cömertlik, dayanma, bayramlar, yiitlik, kutsallk vb.<br />
birçok olgu ve kavramlar bu toplumsal sistemden kalmadr. Buna<br />
kart hiyerarik ve devletçi toplum bu sistemi en çok gerileten,<br />
bastran özelliini en çok sürdüren özelliktedir. Antitez konumunu<br />
bu özelliinden almaktadr. ki toplumsal sistemin iç içelii de diyalektiin<br />
temel yasalarna son derece uygundur.<br />
Doal toplumdan zorunlu olarak hiyerarik ve devletçi toplumun<br />
gelimesi diye bir kanun yoktur. Belki bu yönlü bir eilim olabilir.<br />
Eilimin zorunlu, kesintisiz ve sonuna kadar olmas tamamen<br />
yanl bir varsaymdr. Sflarn varl kader olarak görmek, bel-<br />
35
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
ki de farknda olmadan hâkim sflarn ideologluuna âlet olmaktr.<br />
Bu yönüyle ezilen ve sömürülenler adna en tehlikeli bir rolü oynamaktr.<br />
Tarih bu tür ideolojik ve politik akmlarn âdeta istilâs al-<br />
nda braklmr.<br />
Hiyerarinin ataerkil toplumun esasta anaerkil güçle çatma-<br />
ndan güç ald halen yaanan etnisite toplumlarnda da bolca<br />
gözlenmektedir. Kadn bu yenilgi üzerine toplumsal formunda<br />
büyük klmalar görülmektedir. Eskiden kendisi seçici iken, artk<br />
mal gibi alnmaktadr. Erkei etrafnda örgütleyen, fakat otoritesini<br />
kaptrmamak için uzun süre direnen kadndan, geriye iradesini yitirmi,<br />
erkek tercihine raz edilmi bir kadn figürü, kimlii kalm-<br />
r. Bu sürecin kolay geçmediine ilikin dier bir örnei, anatanrçayla<br />
evlenen kral aday erkeklerin, kutsal evliliklerin her yldönümünde<br />
kutsal bir törenle kurban edilmesinde görmekteyiz.<br />
Birçok toplumda anna rastladz bu törenler, kadn otoritesini<br />
kaybetmemek için uzun süre direndiini simgelemektedir. Kurban<br />
törenleri simgesel olarak erkein otorite kazanp kadna hükmetmesini<br />
engellemeyi düzenlemektedir.<br />
Hiyerarik toplum balangçta gelimede olumlu rol oynasa da,<br />
giderek ya dalma ya da devletlemeyle sonuçlanmak durumunda-<br />
r. Devletle ilkel komünal toplum arasndaki geçi aamasr. Fakat<br />
gücünü toplumsallamasndan almaktadr. Uzun süre derinliine<br />
ve yüz yüze yaanmas, bu otorite biçimini özellikle etnik gruplarda<br />
zirveye vardrmr. Kadnlarn, gençlerin, etnisitenin dier üyelerinin<br />
boyun edirilmesini esas salayan hiyerarik-ataerkil toplumdur.<br />
En önemlisi, bu otoritenin salanma tarzr. Otorite yasayla<br />
deil ahlâkla yürütülmektedir. Ahlâk anlam olarak toplumun uyulmas<br />
gereken kural gücüdür. Bu güç zorla deil, toplumsal varln<br />
sürdürülmesinde hayatî rolünden ötürü gönüllüce yürütülmektedir.<br />
Dinden fark, kutsallk yerine dünyevî ihtiyaçtan kaynaklanmasr.<br />
Din de üphesiz dünyevîdir, ama kavramlarn sihirli yan ve en eski<br />
oluumu onu kutsalla daha fazla büründürmektedir. Daha soyut<br />
ve törenseldir. Ahlâk ise daha günlük, dünyevî ve gerekli pratik kurallardr.<br />
ç içe olmakla birlikte, ahlâk sürekli dünya ilerinin yönetimini<br />
düzenlerken, din inanç ve öte dünyalar kavrayna yant ge-<br />
36
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
tirmeye çabalamaktadr. Din ilkel toplumun teorisiyken, ahlâk pratii<br />
oluyor. Komünal toplumun hiyerariyle çatmas süreklidir.<br />
Biriken maddi ve manevi deerlerin topluma yeniden dönmesiyle<br />
daha da tekellemesi için dini ve ahlaki kurallarda çatallanma boy<br />
vermektedir. Ataerkil toplumun deerlerini yanstan dinsel olguda<br />
soyut ve tek tanr kavramna doru bir gelime yaanrken, doal<br />
toplumun anaerkil otoritesi çok tanrçal anlayla direnmektedir.<br />
Evcil ana düzeninde emek, üretim ve herkesi yaatmak için gerekeni<br />
verme kural esastr. Ataerkil ahlak birikimi merulap mülkiyetin<br />
yolunu açarken, komünal toplum ahlak birikimi ayplamakta,<br />
buna kötülüün kayna gözüyle bakmakta ve dalmas tevik<br />
etmektedir. ‘Cömertlik’ kavramn kökeni bu olguda yatmaktadr.<br />
Özel mülkiyete kar kolektif mülkiyeti korumaya çalmaktadr.<br />
Toplumdaki uyum giderek bozulmakta, gerginlik artmaktadr. Bu<br />
çelikinin çözümünü ya eski deerlere geri dönmekte, ya da içte ve<br />
ta gücünü trmandrmakta görmektedir. Bask ve sömürüye dayaliddet<br />
ve savan toplumsal temeli böyle olumaktadr.<br />
Bu çelikili sürecin varaca aama, kal zora dayal kurumsal<br />
otorite olarak devlettir. Devletin dou, toplumlarn tarihinde ikinci<br />
büyük aamadr. Tüm üretim, sosyal yaam, iktidar ve zihniyet<br />
yapna köklü deimler getirir. Düzensiz kabile ve airet çatmalar,<br />
birikim ve mülkiyeti sürekli çineyip andrd için, bulunan<br />
kar çare otoritenin güce dayal kurumlamasr. amandan rahip,<br />
bilgeden kral, eften komutan domutur. Üç olguda da kii geçici,<br />
kurum süreklidir. Yerleiklik süreci köyü ap kent aamasna var-<br />
r. Köy toplumunda balangçta komünal düzen egemendir. Köy<br />
neolitik toplumun temel yaam yeridir. M.Ö. 11.000-3.000’lere kadar<br />
süren tarmsal devrimin kutsal mekânr. Komünal toplumla<br />
hiyerarik toplumun uzun süre beraberliini de temsil eder. Aalk,<br />
beylik henüz yoktur. Evcil-anann görkemli onur abidesidir, çünkü<br />
eve ilikin tüm deerler onun zihninden domaktadr. Etrafta evcilletirdii<br />
hayvanlaryla kültürletirdii bitkiler, eine rastlanmadk<br />
mucizevî bir yaam sunmaktadr. Bu dönemdeki binlerce bulu, ana<br />
kadn eseridir. Dönem mucidi belli olmayan ‘kadn icatlar dönemidir.<br />
Kurnaz ve güçlenen hiyerarik gruplar bu icatlar ve ürün<br />
37
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
zenginlii üzerine göz dikecekler, gasp edecekler, konumlar kal-<br />
larmak için devleti douracaklardr. Zaros-Toros eteklerinde<br />
halen binlerce tümseklerde yaanan bu dönem köylülüünden kal-<br />
larak Dicle, Frat, Nil ve Pencap rmaklarn sulad ovalarda bir<br />
yandan ehirler kurulurken, beraberinde devlet (Polis) düzenine de<br />
yol açacaklardr.<br />
Köyle balayan ve ehirle derinleen zihniyet devrimi, kendini<br />
ilkin dinsel inanç kültüründe yansr. Tanrlar düzeni kendini doa<br />
ve insan düzeninden tamamen ve srarla ayrmaya çalr. Tanrlarn<br />
uzun ömürlülüü, göklerde yaadklar, bazen yer altna da çekildikleri,<br />
insanlar aralarna sokmadklar, canlar isterse insanlar cezalandrdklar<br />
gibi sfatlar yüklenirler. Sümer mitolojik tanrlarnda<br />
bu özellikler giderek daha da çeitlenir. ehirleri koruyan tanrlardan,<br />
rmak, ekin, deniz, da, gök, yer alt tanrlarna kadar zengin bir<br />
Panteon -tanrlar kadrosu- oluur. Bu kavramlarma düzeni doal<br />
güçlerle iç içe toplumda yükselen sfsal gücü temsil etmektedir.<br />
Yeryüzünü aralarnda paylaan hâkim sflarn varl kutsalla-<br />
p kallarmay esas alan bu yar-mitolojik ve dini zihniyet formu,<br />
kurulan yeni düzende meruiyet için yaamsaldr. Komünal<br />
toplumun temel inanç ve ahlâk formlar yrken, yenileri daha<br />
güçlü ve kal bir zihniyeti salayabilmektedir. Bu ayrm kendini en<br />
çok tanrça arlkl dini düzenden tanr arlkl dini düzene geçite<br />
gösterir. nanna-Enki, Marduk-Tiamat ayrn önemi burada yatar.<br />
Hiyerari ve sfsallk geliim gösterebilmitir, ama bu geliim<br />
bir zorunluluk deil, hiyerariyi, ona dayal devletlemeyi büyük<br />
zorbalk ve aldatmalarla yürüten güçlerle salanmr. Bunlar kar-<br />
nda esas doal toplum güçleri bitmez tükenmez bir direnme<br />
göstermi ve sürekli srlandlm, en dar alan ve aralklara s-<br />
rmlardr. Baz alan ve aralklara hiç sokulmamlardr. Tüm toplumu<br />
sf ve devlet hiyerarilerinden ibaret görmek, hâkim sistemin<br />
en temel politikas ve propagandas ile salanmr. Kader denilen<br />
oyun bu pratiin metafizik unvan oluyor. Bu oyuna bulama-<br />
din, mezhep, felsefî ve bilimsel ekol neredeyse kalmam gibidir.<br />
Bu da kökeni binlerce yl önceye giden rahip ideolojisinin ve tanr-<br />
38
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
krallar devletinin muazzam fizikî ve zihni bask, politika ve propagandalarn<br />
sonucudur. steyen bu oyuna mitoloji, isteyen felsefe, o<br />
da olmazsa bilimsel ekol demitir. Varlan nokta devletlemi ideolojiler<br />
ve bilimlerin dört dörtlük güncel durumudur.<br />
Hiyerarik sistemle balayan kadn içine alnd statü çözümlenmeden,<br />
ne devlet ne de dayand sfl toplum yaplar izah edilebilir.<br />
En temel yanlglardan da bu nedenle kurtulunamaz. Kadn<br />
bir cins olarak deil, bir insan olarak doal toplumdan koparp en<br />
kapsaml kölelie mahkûm edilmektedir. Tüm dier kölelikler kadn<br />
köleliine ba olarak gelimektedir. Dolayyla kadn kölelii çözümlenmeden<br />
dier kölelikler çözümlenemez. Kadn kölelii almadan<br />
dier kölelikler alamaz. Doal toplumun bilge kad anatanrça<br />
kültünü binlerce yl yaamr. Her zaman yüceltilen deer<br />
ana-tanrçadr. O zaman en uzun süreli ve kapsaml toplum kültürü<br />
nasl bastld ve günümüzün süslü püslü kafes bülbülüne dönütürüldü?<br />
Erkekler bu bülbüle baylabilirler, ama o bir tutsaktr. En<br />
uzun süreli ve derinlikli bu tutsaklk almadan, hiçbir toplumsal<br />
sistem eitlik ve özgürlükten bahsedemez. Kadn özgürlük ve eitlik<br />
düzeyinin toplumun bu yönlü düzeyini belirledii yarg dorudur.<br />
Daha doru dürüst bir kadn tarihi yazlmamr. Kadn hiçbir<br />
sosyal bilimde yeri gerçekçi olarak konulmamr. Kadna en<br />
saygm diyen bile, bunu ancak kadn tutkularna âlet olduu<br />
oranda geçerli bir hüküm olarak belirler. Kadn, cinsellii dnda bir<br />
insan dostu olarak günümüzde bile hiçbir erkek tarafndan kabul<br />
edilemez. Dostluk erkekler arasnda geçerlidir. Kadndan dost demek,<br />
ikinci gün cinsel skandal demektir. Bu yönlü yaklamay aan<br />
bir erkei bulmak veya yaratmak en temel özgürlük admlarndan<br />
biri olarak deerlendirilmelidir. Sümer uygar toplum modeli en az<br />
neolitik model kadar dünyada uygarln geliimini belirlemitir.<br />
Kavram olarak ‘uygarln’ ‘kültür’den fark sfsallkla balant-<br />
r. Uygarlk sf kültürü ve devletiyle ilgilidir. Kentlilik, ticaret,<br />
ilâhiyat ve bilimin kurumlamas, politik ve askeri yapn gelimesi,<br />
ahlâk yerine hukukun öne çkmas, erkein toplumsal cinsiyetçilii<br />
yeni uygar toplumun hâkim göstergeleridir. Bir anlamda bu özelliklerin<br />
toplamna uygar toplum kültürü de denilebilir. ki kavram bu<br />
39
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
haliyle özde kr. Ayn anlamda kullanr. Verimli Hilal kaynakl<br />
neolitik toplum kültürünün dünyaya yaylmasna benzer bir süreci,<br />
ikinci büyük yaylma izleyecektir. Bu sefer ‘uygarlk bei’ olarak<br />
rol oynayan Verimli Hilal topraklarnda dourup beinde büyüttükten<br />
sonra, yeni evlâd (artk kz deil, erkektir) dünyann yetimi<br />
kzlaryla evlendirerek kendini çoaltacaktr. Benzetme yerindedir.<br />
Neolitik kültürün yaylmasn daha çok ana-tanrça kzla-<br />
n dünyann ulald her alannda yetikin hale gelmesiyle kurumla<br />
varsayabiliriz. Erkek egemen kültürü ifade eden uygar<br />
toplum ise, yayld alanlarda erkek evlâdn kurumlamas anlamna<br />
gelecektir. Kz evlâd kendisine karlararak balayacak olan<br />
uygar erkein nesli hepten (kadn arlkl toplumun erkek egemenlikli<br />
toplum içinde eriyerek) erkekler douracak ve günümüze kadar<br />
uygarln erkeklii çoalarak ve güçlenerek devam edecektir.<br />
Tüm Kölelikler Karlalma Temelindedir<br />
Uygarlk toplumlarnda kurumlaan bir özellie çok dikkat çekmek<br />
gerekir. Toplumun iktidara yatknlk hali de diyebiliriz bu gerçeklie.<br />
Bir nevi kadn karlama gelenei üzerinde yeniden yara-<br />
lmas gibi. ktidar da toplumu kadn karlalmas gibi hazrlamadan<br />
varlndan emin olamaz. Kark, en eski kölelik olarak,<br />
ana-kadn tüm kültüyle birlikte, güçlü adam ve maiyetindekilerce<br />
uzun ve kapsaml mücadeleler sonunda yenilgiye uratp cinsiyetçi<br />
toplumun egemen knmasyla kurumlar. Bu egemenlik eylemi<br />
belki de uygarlk tam gelimeden toplumda yerini bulmutur. Bu<br />
o denli iddetli ve youn bir mücadeledir ki, sonuçlaryla birlikte<br />
hafzalardan da silinmitir. Kadn neyi, nerede, nasl kaybettiini<br />
hatrlamaz. Boyun emi bir kadnl doal hali sayar. Bu nedenle<br />
hiçbir kölelik kadn kölelii kadar içselletirilerek merulalma-<br />
r.<br />
Bu oluumun toplum üzerinde iki türlü y etkisi olmutur:<br />
Birincisi, toplumu kölelie açmas; ikincisi, tüm köleliklerin karla-<br />
lma temelinde yürütülmesi. Karlama sanld gibi salt bir cinsiyetçi<br />
obje deildir. Karlama özde sosyal bir özelliktir. Bir özellii<br />
40
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
çarmyor. Kölelik, boyun eme, hakareti sindirme, alama, yalanca<br />
alma, iddiaszlk, kendini sunma vb. gibi özgürlük ahlâk-<br />
n reddetme durumunda olduu tüm tutum ve davranlar kark<br />
mesleinden sayr. Bu yönüyle düürülmü toplumsal zemindir.<br />
Köleliin aslî zeminidir. En eski ve tüm köleliklerin, ahlâkszlklarn<br />
üzerinde ilevselletii kurumsal zemindir. te uygarlk toplumu bu<br />
zeminin tüm toplumsal kategorilere yanslmasyla da alâkalr.<br />
Toplumun bir bütün olarak karlalmas sistemin yürümesi için<br />
gereklidir. ktidar erkeklikle özdetir. O zaman toplumun karla-<br />
lmas kaçlmazdr, çünkü iktidar özgürlük ve eitlik ilkesini ta-<br />
maz. Aksi halde var olamaz. ktidarla cinsiyetçi toplum arasndaki<br />
benzerlik özseldir.<br />
Hiyerarik toplumda tecrübeli yalarn gençler üzerinde kurduu<br />
bask ve bamllarmadan da önemle bahsetmek gerekir.<br />
Jerontokrasi diye literatüre geçen bu konu bir gerçektir. Tecrübe<br />
ya bir yandan güçlü klarken, dier yandan yak onu gittikçe<br />
zayf, güçsüz klmaktadr. Bu özellikleri yalar, gençleri kendi<br />
hizmetlerine almaya zorlamaktadr. Zihinlerini doldurarak bu ilemi<br />
gelitirmektedirler. Tüm hareketlerini kendilerine balamaktadrlar.<br />
Ataerkillik bu olgudan da büyük güç almaktadr. Onlarn fiziki<br />
güçlerini kullanarak dilediklerini yaptrabilmektedirler. Gençlik<br />
üzerindeki bu bamlarma günümüze kadar derinleerek devam<br />
etmitir. Tecrübe ve ideolojinin üstünlüü kolayca klamaz. Gençliin<br />
özgürlük istemi kayna bu tarihsel olgudan almaktadr. Ya<br />
bilgelerden günümüz bilim adam ve kurumlarna kadar gençlie<br />
stratejik, hassas denilen bilgilerin en can al ksm verilmez. Verilenler<br />
daha çok onu uyuturan ve baml kallaran bilgilerdir.<br />
Bilgiler verildiinde uygulama araçlar verilmez. Sürekli bir<br />
oyalama demez bir yönetim taktiidir. Kadn üzerinde kurulan<br />
strateji ve taktiklerle ideolojik ve politik propaganda ve bask sistemleri<br />
gençler için de geçerlidir. Gençliin her zaman özgürlük<br />
istemesi fiziki ya sndan deil, bu özgül toplumsal bask durumundan<br />
ileri gelmektedir. Ayya, toy delikanl kavramlar gençlii<br />
küçük düürmek için uydurulan temel propaganda sözcükleridir.<br />
Yine hemen cinsel güdüye balamak, serkelie çekmek, ezbere kat<br />
41
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
domalara balamak, gençlik enerjisinin sisteme yönelmesini engellemek<br />
ve düzeni salamakla balantr. Tekrar vurgulamalm:<br />
Gençlik fiziki bir olay deil toplumsal bir olaydr. Tpk kadnln<br />
fiziksel deil toplumsal bir olgu olmas gibi. Bu iki olay üzerindeki<br />
çarptmalar kaynana inerek aça çkartmak sosyal bilimin en<br />
temel görevidir.<br />
Bu kapsama çocuklar da almak gerekir. Zaten kad ve gençlii<br />
tutsak klan, çocuklar da dolayl olarak diledii sistem altna alm<br />
sayr. Çocuklara hiyerarik ve devletçi toplumun yaklan çok<br />
çarpk yönlerini aça çkarmak büyük önem tamaktadr. Çocukla-<br />
n anadan ötürü doru temelde eitilmemeleri, sonraki tüm toplumsal<br />
gidiat çarpk ve yalanc klar. Çocuklar üzerinde de muazzam<br />
bir bask ve yalanlamaya dayal eitim sistemi kurulur. Çok<br />
çeitli yöntemlerle sistemin daha beikten bamllar haline getirilmeye<br />
çalr. Yedisinde neyse yetmiinde de o odur deyii bu<br />
gerçei dile getirmektedir. Çocuklara doal toplumun özgür yakla-<br />
hep bir hayal olarak brakr ve bu hayallerini yaamalarna hiç<br />
izin verilmez. Çocuklar doal hayallerine göre yaatmak en soylu<br />
görevlerden biridir.<br />
Ataerkil ilikinin güç kazanmasna bir zorunluluk gözüyle baklamaz.<br />
Organik oluumdan sanki bir kanun gereiymi gibi saf bir<br />
deildir. Sflama ve devletlemeye giden yolda temel bir<br />
amay tekil etmesi üzerinde önemle durmay gerektiriyor. Kadnana<br />
etrafndaki ilikinin bir güç, otorite ilikisinden ziyade organik<br />
dayanma tarznda olmas, doal toplumun özüne uygundur. Devlet<br />
otoritesine kapalr. Organik oluumundan ötürü zor ve yalana<br />
dayanma ihtiyac duymaz. Bu nokta amanizm’in neden arlkl<br />
olarak bir erkek dini olduunu da açklar. amanizm’e yakndan<br />
bakldnda, yanltma ve güç gösterisi ar basan bir meslek olduu<br />
anlar. Ataerkillik oraya yayp sflama ve devletlemeyi do-<br />
urmaktadr. M.Ö 3.000’ler site devletin tarihte ilk douna tank-<br />
k etmektedir. En parlak örnei Uruk sitesidir. Glgame Destan<br />
özünde Uruk sitesinin kurulu destanr. Denebilir ki, tarihin en<br />
büyük devrimi bu site kültürünün çerçevesinde yaanmr.<br />
nanna-Enki kurgusu kadn-ana toplumuyla ataerkil toplumun çe-<br />
42
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kimesini görkemli bir iir diliyle yanstmaktadr. Glgame Destan<br />
kahramanlk çan her toplumda görülen örneinin ahane ve ilk<br />
orijinal yap dile getirmektedir. lk ehir-barbar çatmas da<br />
burada görmekteyiz. Kadn hala yenilmi olmaktan uzaktr, ama<br />
güçlü erkek, askeri maiyeti ile artk toplum üzerinde hükümranla<br />
adm adm allmaktadr. deolojik kurgusuyla, dinsel kurumla-<br />
yla ve ilk hanedanlk ve saraylaryla uygar toplumun afa atmaktadr<br />
ve güç gösterisi ar basan bir meslek olduu hemen anlar.<br />
Doal toplumun safl üzerine yaylacak kurnazca otorite için güç<br />
ve mitoloji özenle hazrlanr. aman artk rahipleme, din adam<br />
olma yolundadr. Ya atayla ilikiler ittifaka yönelir. Tam hâkimiyet<br />
için güçlü avcn adamlarna ihtiyaçlar vardr. Gücüne ve av<br />
yeteneklerine en çok güvenen grup ilk askeri çekirdee dönüme<br />
ilimindedir. Bu üçlünün elinde giderek deer ve yetenekler birikmektedir.<br />
Kadn-anann etraf kurnazlkla yava yava boaltr.<br />
Evcil düzen gittikçe kontrol altna alr. Önce kadn erkeklerin etkileyici<br />
gücü, söz geçireni iken, yava yava yeni otoritenin hükmüne<br />
girer.<br />
lk güçlü otoritenin kadn üzerinde kurulmas rastlant deildir.<br />
Kadn organik toplumun gücü ve sözcüsüdür. O almadan ataerkillik<br />
zafer kazanamaz. Daha ötesine, devlet kurumuna geçilemez.<br />
Ana-kadn gücünün almas stratejik bir anlama sahiptir. Eldeki<br />
veriler Sümer kantlanmasnda da gözlemlendii gibi sürecin çok<br />
çetin geçtii anlalmaktadr. Tek tanr dinlerde yanslan Lilith-<br />
Havva kadn figürü de sürecin özelliklerini oldukça çarp yanstmaktadr.<br />
Lilith boyun emez kadn iken, Havva teslim alnm kad-<br />
yanstmaktadr. Öyle ki, erkein kaburga kemiinden yaratld<br />
iddias ne kadar baml kndn da ölçüsü olmaktadr. Dier<br />
yandan Lilith ahsnda kadna edilen lânet, iftira, cadk, eytann<br />
arkada benzeri tüm küfürler büyük çekimenin varl kantlamaktadr.<br />
Bin yllarn bu yönlü kültürünü, düünce ve inançlar ele<br />
vermektedir. Kadn toplumsal alt edilii çözümlenmeden, daha<br />
sonraki erkek egemen toplum kültüründeki temel özellikler doru<br />
anlalamaz. Erkekliin toplumsal kuruluu akla bile getirilemez.<br />
Erkein toplumsal kuruluu anlalmadan da devlet kurumu çözüm-<br />
43
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
lenemez. Devletle balant ‘sava’ ve ‘iktidar’ kültürü doru tanmlanamaz.<br />
Konu üzerinde younca durmamn nedeni daha sonraki<br />
tüm sflamalarn sonucu olarak gelien korkunç tanr-kiilikler ve<br />
her türlü sr, sömürü ve can almalarna gerçek bir açklk kazan-<br />
rmaktr. nsanln lânetine -siyasal iktidar, devlet- kutsal paradigmasyla<br />
bakrsa, insanlk zihniyetinin en kirli kardevrimi gerçeklemi<br />
olacaktr. Gelien de bu olmutur. Buna ilerlemenin zorunlu<br />
etkeni denilmesi -Marksizm de dâhil- kardevrimlerin en<br />
tehlikelisidir. Tarihin bu açdan kesinlikle eletiri süzgecinden geçirilip<br />
dorultulmas salanmadkça, yaplacak her devrim ksa sürede<br />
kardevrime dönümekten kurtulamayacaktr.<br />
Önce kadn, onunla birlikte gençlerin ve çocuklarn doal toplum<br />
dünyasn ylmas, üzerlerinde güce ve yalana (mitoloji) dayal<br />
bir hiyerarinin kurulmas yeni toplumun hâkim biçimi haline<br />
gelirken, bu süreçle iç içe dier bir köklü kardevrim geliir: Doayla<br />
ters düme, tahribe yönelme süreci. Avc, sava tarz olmadan<br />
toplumun yaayp geliemeyecei doru bir varsaym deildir. Etle<br />
beslenmeyen hayvan türleri etle beslenenlerden binlerce kez daha<br />
fazladr. Çok az sayda tür etle beslenir. Doaya derinliine bakld-<br />
nda, hayvansal yaam için öncelikle zengin bir bitki örtüsü olumaktadr.<br />
Hayvansal gelime bitkisel gelimenin bir sonucudur.<br />
Diyalektik iliki böyledir, çünkü ilk hayvann yiyecek bir hayvan<br />
yoktur. O bitkiyle beslenecektir. Etle beslenmeye bir sapma gözüyle<br />
bakmak gerekir. Eer tüm hayvanlar birbirini yeseydi, canl hayvan<br />
türü hiç olumazd. Bu evrim kuralna da ayk bir gelimedir. Do-<br />
ann esasl eilimlerinden her zaman sapmalar çkar, ama sapmalar<br />
esas haline sokarsak, hangi türe ilikinse o türün soyu kurur. Bu<br />
olgunun en çarp ifadesi toplumsal olmamak kaydyla çift cinsellik<br />
yaayanlardaki durumdur. Herkes çift cinsel, dolayyla homoseks<br />
ilikisinde olursa, insan soyu kendiliinden kurur. Bu ksa izah bile<br />
avc ve savaa dayal toplumsal gelimenin çarpkl gayet iyi<br />
dile getirmektedir.<br />
Sadece maddî açdan deil, öldürme kültürünün manevî sonuçlar<br />
çok daha ardr. Hayvanlar ve hemcinslerini öldürmeyi bir ya-<br />
am tarz -zorunlu savunma dnda- olarak kültürletiren bir toplu-<br />
44
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
luk, artk sava makinesini gelitirmek için her türlü âlet ve kurumsal<br />
düzeni gelitirmeyi temel alacaktr. Devlet en temel güç kurumu<br />
olarak hazrlanrken, sava oklar, mzraklar ve baltalar en deerli<br />
araçlar olarak icat edilip gelitirilecektir. Doal ana-toplumdan çkan<br />
ataerkil toplumun tarihin en tehlikeli sapmas olarak gelimesi,<br />
günümüze kadar ki tarihin korkunç öldürme ve sömürme biçimlerinin<br />
de özüdür. Bu gelime, bir kader ve ilerlemenin zorunlu koulu<br />
olmasurada kalsn, tam bir sapma halidir. Aslann krallna benzer<br />
bir gelime oluyor. Yine ylan-fare diyalektiine benziyor. Daha<br />
imdiden devlet teorilerine ‘ylan-fare’ teorisi demek doruya daha<br />
yakn bir deerlendirmedir. Çou erkein soyad aslandr. Öyle olmak<br />
çok özlenir bir husustur. Soruyorum: “Kimi yemek için?”<br />
Avck ve sava kültürünün varaca durak askeri örgütlenmedir.<br />
Askeri örgütlenme doal, etnik toplumun dalmas orannda<br />
geliir. Kadn-ana etrafndaki örgütlenme soy, gen, akraba ön ilikisini<br />
gelitirirken, askeri örgütlenme bu ilikiden kopmu güçlü erkekleri<br />
esas alr. Artk bu gücün karnda hiçbir doal toplum biçiminin<br />
kar duramayaca açktr. Toplumsal ilikilere toplumsal<br />
zor -buna medeni iliki de denilmektedir- girmitir. Belirleyen güç<br />
zorun sahipleridir. Böylelikle özel mülkiyetin de yolu açlmaktadr.<br />
Mülkiyetin temelinde zorun yatmas anlar bir husustur. Zorla ve<br />
kanla ele geçirme benlik duygusunu a güçlendirir. likilere<br />
hükmetme olmadan, zor arac gelitirilip uygulanamaz. Hükmetme<br />
ise sahip olmayla balantr. Hükmetmenin içeriinde sahip olma<br />
bir diyalektik ilikidir. Sahiplik de tüm mülk düzenlerinin öznesidir.<br />
Artk toplulua, kadna, çocua, gençlere, verimli av ve toplayk<br />
alanlarna mülk gözüyle bakma dönemi açlmaktadr. Güçlü erkek<br />
bütün ihtiamyla ilk ç yapmaktadr. Tanr-kral olmaya az<br />
kalmr. aman-rahip artk bu yeni sürecin mitolojisini oluturmak<br />
için i bandadr. Yaplmas gereken i, bu yeni oluumu muhteem<br />
bir gelime olarak hükmedilen insann zihnine yerletirmektir. Meruiyet<br />
sava en az çplak zor kadar hünerli çaba gerektirmektedir.<br />
nsann zihnine öyle bir inanç yerletirilmeli ki, mutlak bir kanun<br />
deerinde olsun. Bütün sosyolojik veriler ‘hükmeden tanr’ kavra-<br />
na bu süreçte eriildiini göstermektedir. Doal topluma elik<br />
45
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
eden ‘totem’ inancnda hükmetme ilikisi yoktur. Klânn simgesi<br />
olarak tabusaldr, kutsaldr. Klân yaam naslsa simgesel kavramsallalmas<br />
da öyle yanslmaktadr. Klân örgütlenmesinin hayat<br />
ve kurallarna sms balanmadan yaam düünülmemektedir.<br />
Dolayyla varln en yüksek, en yüce yansmas olarak totem<br />
dokunulmaz ve kutsal saylacaktr. Hürmet edilecek, sayg gösterilecektir.<br />
Nesne olarak en yararl eya, hayvan ve bitkilerden seçilecektir.<br />
Doada klâna yaamsallk veren nesne ne ise ona inanlacak ve<br />
simgesi saylacaktr. Böylelikle doal toplumun dini de doayla bütünlük<br />
arz etmektedir. Bir korku kayna deil, güçlendirme unsurudur.<br />
Kiilik ve güç kazandrmaktadr.<br />
Yeni toplumda yükseltilen tanr ise totemi aacaktr, kamufle<br />
edecektir. Dalarn doruklarnda, denizin diplerinde, göklerde ona<br />
mekân aranacaktr. Hâkim gücü vurgulanacaktr. Yeni doan efendiler<br />
sna nasl da benziyor! Eski Ahit’te -dolayyla ncil ve Kuran’da-<br />
tanrn bir ad ‘Rab’, efendi anlamndadr. Yeni sf kendini<br />
tanrsallararak domaktadr. Dier tanr adlarndan en tannm<br />
olan olan ‘El’, ‘Elohim’, yücelik anlamna gelip, çöl kabileleri üzerinde<br />
yükselen atay, eyhi müjdelemektedir. Ataerkilliin douyla<br />
yeni tanrn dou kutsal kitaplarn tümünde çarp bir iç içelie<br />
sahiptir. Homeros’un lyada’snda, Hintlilerin Ramayana’snda, Finlilerin<br />
Kalavela’snda hep böyledir. Zihinlerde yeni toplumun meruiyeti<br />
salanmadan yaama ans zordur. Hiçbir yönetilen toplum<br />
birimi inandlmadan uzun süre yönetilemez. Zorun yönetimdeki<br />
etkisi anlktr. Kal inanç salamaktadr. Tarihin Sümer örnei bu<br />
yönlü eldeki ilk yaz orijinali içermesi açndan incelenmesi hayli<br />
ilginçtir. Sümerlerdeki tanr yarat harikadr. Özellikle anatanrçaln<br />
ylmas, ata-tanrn egemen knmas tüm destanla-<br />
n özünü tekil etmektedir. nanna ile Enki, Marduk ile Tiamat’n<br />
mücadelesi batan sona destanlar igal etmektedir. Daha sonraki<br />
tüm destanlara ve kutsal kitaplara yans bu destanlarn sosyolojik<br />
incelenmesi önümüze muazzam bilgiler sunmaktadr. Tarih bo-<br />
una Sümerlerden balatlmyor. Dinleri, edebiyat destanlar, hukuku,<br />
demokrasiyi, devleti Sümerlerin yaz tabletlerine dayal olarak<br />
çözümlemek, belki de sosyal bilime ç yaptrabilecek doruya<br />
46
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
yakn temel yollardan biridir. Ataerkil zihniyetin yaad bu kardevrim<br />
belki de tarihin yaad en büyük çarptma, saptrma giri-<br />
imidir. nsan, toplum zihninde öylesine kök salmr ki, halen bu<br />
etkinin almasn kenarndan bile geçemiyoruz. Halen Sümer rahipleri<br />
bize hükmediyor. cat ettikleri devlet kurumlar ve meruiyet<br />
ifadesi olarak kurguladklar tanrlar göz açtrmamasna bizi yönetmekte;<br />
temel görü açlarza, paradigmalarza hâkim olmakta-<br />
rlar. Albert Einstein’n “Alkanlklarn, geleneklerin gücü, atomu<br />
parçalamaktan daha zordur” deyii en çok da bu ilikiler için söylenmi<br />
gibidir. Bu söylem deil midir ki, halen uygarln, devletin<br />
do bei, Sümerlerin kutsal rahip saraylar zigguratlar yurdunda,<br />
Dicle-Frat arasnda, Irak’ta, o icatlardan beri dinmeyen acmasz<br />
sava ve sömürü hiçbir insanlk ölçüsüne smadan devam ediyor.<br />
Demek ki ataerkil toplum ve devletlemesi insanln hayrna olmas<br />
urada kalsn, en büyük ba belâsym. Bu yeni araç bazen kartopu,<br />
bazen nar topu gibi giderek etraf ykarak büyüyecek ve kutsallar<br />
kutsal gezegenimizi oturulamaz hale getirecektir. Eski Ahit devletin<br />
denizden çkan bir canavara (Leviathan) benzetir. Demek ki<br />
Kutsal Kitabn bir yan da büyük doruyu tespit etmi. Leviathan’la<br />
ba etmek en temel kayg olarak sürekli vurgulanr. Bu canavar<br />
kontrol edilmezse ‘herkesi yer’ der.<br />
Sosyal bilimlerin çounlukla ilkel komünal düzen, eski ve yeni<br />
ta devri, vahet düzeni dedikleri bu düzende, bana göre komünal<br />
anacl-toplum demenin daha anlaml olabilecei bir aamalar serisi<br />
söz konusudur. nsan toplumunun toplam yaam süresinin neredeyse<br />
yüzde doksan dokuzluk ksm tekil eden bir aama. Küçümsememek<br />
gerekir. Komünal anacl toplumun banda artkürün<br />
ve dier kültür deerlerini biriktirmesi karnda, hep yan<br />
banda avare avare gezen, bazen baar avck seferleriyle gittikçe<br />
güç kazanan güçlü ve kurnaz erkein bu toplumsal düzen üzerinde<br />
ilk egemenlik arayna yöneldiini çkarsamak zor deildir. Birçok<br />
antropolojik belirti ve arkeolojik kayt, gözlem ve mukayese, bak<br />
bu ihtimali güçlü kyor.<br />
Ataerkil toplumun aman + ya tecrübeli eyh + askeri komutan<br />
erkek arlkl oluumundan da skça bahsettik. Yeni bir toplum<br />
47
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
biçiminin prototipini bu geliimde aramak daha dorudur. Yeni toplumdan<br />
kastz, klânn hiyerari kazanma durumudur. Hiyerarinin<br />
kal sflama ve devlet tarz örgütlenmeye yol açmas bu bölünmeyi<br />
kesinletirdi. Sf ve devleti tanyan toplum açk ki nitelik<br />
detirmitir. Artk-ürünün armaan olmaktan çkarp deim<br />
mal halinde metalalarak pazarda al-veri konusu yaplmas<br />
bu deimin temel dinamiidir. Toplumda pazar-kent-ticaret üçlüsünün<br />
kal bir unsur olarak devreye girmesiyle devletleme ve<br />
flama daha da ivme kazanr. Zaman ve mekân koullarnda bu<br />
gelimenin nasl seyrettiini de skça ilediimiz için tekrarlamayacam.<br />
Farkl anlatmlar olarak çeitli sosyolojiler bu yeni topluma<br />
fl toplum, kent toplumu, devletli toplum, köleci, feodal, kapitalist<br />
toplumlar adyla birçok kavramla kark vermeye çallar-<br />
r. Sfsallk, kentlilik ve devletlilik daha bariz ve kal özellikler<br />
olduundan, daha çok da bu süreçlere ‘uygarlk’, ‘medenîlik’ sfat<br />
tanndndan, bence içeriine uygun olarak ‘uygar toplum’, daha<br />
saltlarak uygarlk demek uygun düer.<br />
Fakat dikkatten kaçmam olmal ki, uygarlk derken toplum eti-<br />
i açndan bir yücelmeyi, gelimeyi deil, düü ve basklamay<br />
esas nitelik olarak yorumluyoruz. Uygar toplum eski komünal anacl<br />
deer yarglarna, yani ahlâk anlayna göre büyük bir dü anla-<br />
na gelmektedir. En eski bildiimiz dil olan Sümercede bu iliki<br />
çarp biçimde dile gelmektedir. Amargi kelimesi hem özgürlük,<br />
hem anaya ve doaya dönü anlamna gelmektedir. Ana, özgürlük ve<br />
doa arasnda kurulan özdelik çarp ve doru bir alglamadr.<br />
Uygar toplumu ilk defa tanyan Sümer toplumu, henüz çok uzak<br />
olmad eski topluma veya komünal anacl topluma Amargi kelimesi<br />
ile özlem duymaktadr. Bu toplumsal altüst oluu Sümer orijinalinde<br />
izlemek hem mümkün, hem çok çarp ve öreticidir.<br />
Ziggurat Sisteminde Kadn ve Aile Gerçei<br />
Sümer rahibinin devlet benzeri kurumlamaya giderken, yaptklar<br />
devleti anlamak açndan bizlere belki de en gerçekçi bilgileri<br />
vermektedir. Önce ziggurat adl tapna kurmakta, onu göe do-<br />
48
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
ru yükseltmekte, üst kat tanrya alt kat kullarna adamaktadr. Ara<br />
bölmeleri orta sf temsilcilerine açmaktadr. Tapnan etrafndaki<br />
evler, araziler bir eki durumundadr. Üretim teknolojilerini tapna-<br />
n bir bölümünde depolar. Verimli üretimin hesaplar özenle yapar.<br />
Açk ki, bu kurulu yeni bir toplumdur. Hem de daha önceki hiyerarik<br />
ve doal toplumun unsurlarn bir özeti gibidir. Hem bu<br />
toplumlarn hem de yeni toplumun kuruluunda yararl olabilecek<br />
parçalar alr; yararl olmayan, engel tekil eden parçalar ise<br />
lar. Tam kutsal bir toplum mühendisi gibi çalyor. Arac kurduktan<br />
sonra balangçta herkes memnundur. Bayram hali söz konusudur.<br />
Büyük çark kurulmutur; Dicle-Frat sularyla âdeta döndürülerek<br />
tarihte ilk defa en bol ürünü yaratmaktadr. nsanlk için bundan<br />
daha büyük bayram m olur? En büyük tanrsallk bu düzenleme<br />
deil de nedir?<br />
Rahip Zigguratn en üst kat giderek saylar azalan tanrlara<br />
verirken, bu kat son derece gizli tutar. Kendisi (barahip) dnda<br />
kimsenin çkmamas kayt altna alr. Bu taktik yeni dinsel gelime<br />
için önemlidir. Hem insanlarn sayg, merak, hem de baml-<br />
gelitirir. Barahip burada tanryla bulutuunu, konutuunu<br />
sürekli topluma yayar. Tanrn sözünü duymak isteyen, barahibin<br />
‘sözüne’’ bakmalr, çünkü o, tanrn tek yetkili sözcüsüdür. Bu gelenek<br />
olduu gibi brahim’i dinlere de geçmitir. Hz. Musa Sina-Tur<br />
Da’nda tanryla konuup ‘ON EMR’ almr. Hz. sa’nn dier ad<br />
‘TANRI SÖZCÜSÜ’dür. Birçok defa o da tanryla konuma denemesine<br />
girmitir, ama eytan bu giriimi boa çkarmr. Fakat sonunda<br />
baaracaktr. Hz. Muhammed’in Miraca ç, ayn gelenein slâm’la<br />
devam ettiini gösterir. Üst kat, Grek-Roma dininde Panteon<br />
olarak daha görkemli olarak düzenlenecektir. brahimî dinlerde ise<br />
Havra, Kilise ve Cami olarak daha da görkemleerek yeniden düzenlenecektir.<br />
Toplumdaki din sn artan rolü çok açktr.<br />
Barahip tanr katnda-evinde düünce younluunu baaran ki-<br />
idir. Yeni toplumun düzenlenmesinin etkili olmas için, tanryla<br />
diyalogunda geçen sözlere göre olmas son derece önemlidir. Tanr<br />
temsilleri için ilk defa baz heykeller de bu kata yerletirilmektedir.<br />
Bu bulu insan merak daha da artr. Kavramsal tanrn simge-<br />
49
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
sel putlar, figürleri gerekli görülür. Zaten dönemin insan bellei bu<br />
tip soyut kavramlarla düünmekten çok, figürlerle zihni tasarya<br />
hepten yatkndr. Figürsel olmayan düüncenin, yani sözel, soyut<br />
düüncenin anlalmas çok güçtür. nsan topluluklar iaret dilinin<br />
(bir nevi figür ve beden dili) etkilerini younca yaamaktadrlar. Dolayyla<br />
figürlü, putlu tanr kavramlamalar son derece anlardr.<br />
Ana-tanrça döneminden kalma çok sayda man kadn figürü daha<br />
mütevaz olup, üreten-bereketli ana-kad temsil etmektedir.<br />
Zigguratn üst katn demek ki ilk tanr evi, panteon, kilise, havra,<br />
cami, cemaâ (üniversite) örnei olmas son derece öreticidir.<br />
Zincirlemesine birbirine ba bu tarihsel oluumlar toplumun kutsal<br />
hafzas, kimlii anlamna da gelmektedir.<br />
Rahibin ikinci önemli ii toplum mühendisliidir. Hem yeni toplumu<br />
plânlamakta, ina etmekte, hem bizzat yönetmektedir. Bu görev<br />
bizzat rahiplerin kat olan Zigguratn ikinci katnda yürütülmektedir.<br />
Tanr vekilleri olarak barahip sorumluluunda kutsal bir<br />
fa kadar çoalacaklardr. Her kentin yönetici aznl olarak ilk<br />
hiyerarik (kutsal yönetim) kast oluturacaklardr. Rahiplerin ilk<br />
profesör taslaklar olduunu bouna söylemedik. Maddî deerlerin<br />
üretimini birinci kattaki adamlarna (kullamann balang) yapt-<br />
rken, kendileri esas olarak tanryla birlikte bilimle ve onun düzenlenmesiyle<br />
uramaktadr. Yaz, matematik, astronomi, tp, edebiyat<br />
ve tâbii ki ilâhiyat biliminin temelleri orta kattaki rahip odalarnda<br />
atld. Orta kat ayn zamanda okul-üniversitenin ilk taslar. Tanr<br />
kat mabetlerin, rahip kat okullarn prototipidir. Bu faaliyette üphesiz<br />
büyüyen kent toplumunun ilerini yönetmek baca etkendir.<br />
Maddî faaliyetlerin kendi bana, yani Marks’n yorumuyla ‘özgür<br />
emekçilerle hiçbir zaman yürütülmediini iyi anlamak gerekir. Kapitalist<br />
dönem de dâhil, hiçbir sfl toplumda özel veya kolektif mülk<br />
sahiplerinin özgür emekçileri olamaz. Bask ve meruiyetle kulla-<br />
lmayan hiçbir insan, bakalarn mülkünde özgürce çalmaz!<br />
Rahipler yönetim ilerini önemli oranda meruiyetle salamaktadr.<br />
Bundaki en büyük hünerleri tanr sözcülüü ve bilim tekelcili-<br />
idir. Tanr sözcülüü ve bilimsel bulular kendilerine muazzam bir<br />
yönetim gücü vermektedir. Unutmayalm, kapitalizmde bile BM<br />
50
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
GÜÇTÜR. Bu bilimin temellerinin neolitik toplumda özellikle Tel<br />
Halaf döneminde (M.Ö. 6.000-4.000) saland hatrlatalm. Anakadn<br />
tanrçalarn katklar bu dönemde belirleyicidir. Tüm bitki,<br />
evcil hayvan, çömlek, dokuma, öütme, ev, kutsallk evi konularnda<br />
ana-kadnlarn ilk öretmen konumu iyi anlalmalr. Ana tanrça<br />
nanna’nn erkek Tanr Enki’yle mücadelesinde iddias, yüz dört<br />
(104) büyük icadn (Me) sahibinin kendisi olduunu, bunlar kendisinden<br />
çald Enki’ye srarla söylemesinin altnda yatan gerçei<br />
gayet iyi anlatmaktadr. Yani çou buluu ana-kadnlar yapt. Erkek<br />
yöneticiler bunlar kendilerinden çaldlar. Uygarlk aamasn biraz<br />
da bu temelde ina edildiini göreceiz.<br />
Rahiplerin katklar küçümsenemez. Uygarln bilimsel temellerinde<br />
icat ettikleri yaz, astronomi, matematik, tp ve ilâhiyatn rolü<br />
kesindir. Bilimi balatan süreçte Sümer rahiplerinin yerinin baat<br />
olduunu söylemek yerindedir.<br />
Tarihte bilindii üzere ilk Sümer krallarna rahip-krallar denmesi,<br />
gerçekliini bu anlatmda bulmaktadr. Rahip-krallar kent toplumunun<br />
ilk krallarr. Her kentin ilkin bir rahip kral vardr. Bilim ve<br />
ilâhiyat temelinde saladklar meruiyet krallk yönetimlerinin esas<br />
nedenidir. Bu durum ayn zamanda zayf yanlar tekil edecektir.<br />
Belli bir dönem sonra hanedanlklar dönemine geçilecektir. Bunda<br />
ise hanedan ban ittifak ettii ‘güçlü adamn’ etrafndaki askeri<br />
maiyet temel rol oynayacaktr. Zor ‘rahip oyununu’ yenecektir.<br />
En altta çalanlar kat bulunmaktadr. Belki de ilk köleler, serfler<br />
ve içilemenin temellerini attklar için, bu ‘birinci kat çalanla-<br />
’ iyi kavramalz. Nereden ve nasl salandlar? Zorun ve<br />
iknann rolü nedir? Hangi topluluktan ve neyin karnda salanmaktadr?<br />
çlerinde kadnlar var mr? Kadnlar ve aile’nin rolü<br />
nedir? Bu sorular yantlamak önemli aydnlanma salayacaktr.<br />
lk çalma gruplarn oluumunda muhtemelen rahibin ikna<br />
gücü bata gelmektedir. Yaptklar ilk üretim düzenlemesinde sulamayla<br />
birlikte artan besinlerin çalanlar geldikleri yere göre daha<br />
iyi besledikleri düünülebilir. Artan nüfus ve göçlerle birlikte kabile<br />
çatmalar sonucunda kabilesiyle anlamazla düenler tapna<br />
kurtulu çaresi olarak görmü olabilir. Dier bir etken, tapnak ina-<br />
51
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
nda ve üretiminde çalmann kutsall çok daha önemli bir rol<br />
oynayabilir. Her aile ve kabilenin belli srlar dâhilinde çocuklar<br />
tapnan hizmetine vermeleri Ortadou geleneinde çok görülmektedir.<br />
Tapnak angaryas genel bir kategoridir, hatta bir onur payesi<br />
bile vermektedir. Tapnakta çalanlar toplumda daha onurlu karlanmaktadr.<br />
Bir nevi Hristiyan manastrcna benzetilebilir. Tarikatçkla<br />
da benzer yönleri vardr. eyhin mülkünde çalmak<br />
onur ve sevap verir.<br />
Zigguratlar kolektif çalmann ilk ve saf örneini tekil etmeleri<br />
açndan dikkat çekicidir. Örnein Max Weber gibi baz sosyologlar<br />
‘Firavun sosyalizmi’ olarak deerlendirmektedir. lk komünist uygulama<br />
örnei olduklar açktr. Zanaatkâr topluluklar da çalan grubuna<br />
dâhildir. Hep birlikte bir fabrika üretimini andrmaktadr.<br />
Ürün fazlas depolanmaktadr. Ktla kar iyi bir sistem olduu<br />
açktr. Bu iletme ekli rahiplerin gücünü olaanüstü artrmaktadr.<br />
Hiçbir aile veya kabile bu etkinlie ulaamaz. Tüm aile ve kabileleri<br />
an bir topluluk ve güç söz konusudur. Yeni toplumun ve devletin<br />
rüeym hali olduunu Zigguratlar kadar hiçbir örnek açk sunmaz.<br />
Bu üst toplumun mekân kent olmaktadr. Medeni, sivil, uygar<br />
toplum da denilen bu mekân insanln zihniyetinde olduu kadar<br />
maddi üretim yapnda da büyük devrimci deiklikler getirmektedir.<br />
Daha dorusu, doal topluma göre büyük bir kardevrimin<br />
temelini tekil etmektedir. Kent-devlet zihniyeti henüz çözümlenmi<br />
olmaktan uzaktr. Akl düzenini, yaz, birçok zanaat, sanat gelitirmitir.<br />
Ancak ne pahasna? Kent devrimi mi, kardevrim mi yar-<br />
, üzerinde kapsaml düünmeyi gerektirecek kadar önemini halen<br />
korumaktadr. Unutmamak gerekir ki, bata büyük tek tanr<br />
dinler olmak üzere birçok tarihi ç, bu yaplanmaya kar gelitirilmitir.<br />
nsan soyunu içine soktuu cendere cennetten çok cehenneme<br />
benzemektedir. Daha dorusu çok azna cennet, ezici çounlua<br />
cehennem yaam getirdii, günümüze kadarki örnekleri açklay<br />
niteliktedir. Kent-devlet toplumu her bakmdan hâkimiyet,<br />
mülkiyet, bask davet eden bir içerie sahiptir. Doal toplum insan-<br />
bu düzene alrmak kolay olmamr. Bir yandan tüm kent insanlarn<br />
zihnine korkutucu tanrlarla hükmetmek, dier yandan<br />
52
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kad batan çkar bir araç halinde sunmak -lk fahielik- bu sistemin<br />
olmazsa olmazlarr. Kulluu benimsetmek günlük denetim<br />
kadar ancak bu köklü kurumlarla mümkün olmaktadr. ki kurum da<br />
köklü afyonlama özelliklerini tarlar.<br />
Entrikac, yozla, fahie vs. sfatl kadn gerçeinin acmasz<br />
sorumlusu erkektir. Hiçbir kadn kendi halinde kaldkça entrikack,<br />
fahielik yapma gerei duymaz. Fizii, biyolojik varl buna uygun<br />
da deildir. Entrikacn ve fahieliin gerçek yarat erkektir.<br />
Bilinen ilk genelevi Sümer bakenti Nippur’da M.Ö 2.500’lerde<br />
‘musakkatin’ adyla açann erkek iktidar olduunu biliyoruz. Buna<br />
ramen utanmadan sanki fahielik kadn yaratym gibi bir yakla<br />
sürekli canl tutar. Kendi eserini, dourduu suçluluu kadna<br />
mal ederek, sahte bir namus anlay gelitirerek olmadk lanetlenme<br />
ve daya, katliam kadndan eksik etmez. Bu ilave tanmlamadan<br />
çkarabileceimiz sonuç, erkein öncelikle ideolojik saldna<br />
kar yetkin durmadr. Erkek egemen ideolojiye kar kadn özgürlük<br />
ideolojisiyle, feminizmi ve kaynakland kapitalizmi aarak silahlanp<br />
mücadele edilmelidir. Erkek egemen iktidarc zihniyete<br />
kar kadn özgürlükçü doasal zihniyetini yetkin kp öncelikle<br />
ideolojik alanda kazanmay iyi bilmek, tam salamak gerekir. Unutmamak<br />
gerekir ki, geleneksel kadns teslimiyet fiziki deil toplumsaldr.<br />
çerilmi kölelikten gelir. O halde öncelikle ideolojik alanda<br />
teslimiyet düünce ve duygular yenmek gerekir. Ziggurat sisteminde<br />
kadn ve ailenin konumuna ne oldu sorusu da önemlidir.<br />
Ana-tanrça dininin Ziggurat rahip dinine muhalefeti Sümer metinlerinde<br />
bolca izlenmektedir. Muhalefet çeitli biçimler sergilemektedir.<br />
Kadn rahibeler kendi arlklar altnda tapnaklar ina etmektedirler.<br />
Neredeyse her kentin bir kadn koruyucu tanrças<br />
vardr. Çarp örnek Uruk Tanrças nanna’nn serüvenleridir. lk<br />
Sümer ehir devleti olarak tarihte anlam bulan Uruk (bugünkü<br />
Irak’n ad Uruk’tan gelse gerek) incelenmeye deer bir örnektir. lk<br />
erkek Kral Glgame’in kenti olmas açndan da ünlüdür. Muhtemelen<br />
Uruk ilk ehir-devlet örneidir. M.Ö. 3.800–3.000 yllar tarihte<br />
Uruk dönemi olarak geçer. Kurucu Tanrça’nn nanna olmas,<br />
eskiliini ve ana-kadn rolünün halen baat olduunu yanstmak-<br />
53
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
tadr. Uruk’un Eridu’ya (Tanr Enki’nin kenti. Belki de ilk rahip devleti)<br />
kar mücadelesi destansr. nanna ve Enki ahsnda kadnerkek<br />
mücadelesinin güçlü somut örnei kadar destans yan da<br />
göstermektedir. Kadn tanrça figürü zamanla azalr. Babil döneminde<br />
kesin bir yenilgiye dümü gibidir. Kadn köle olduu kadar<br />
resmi, genel ve özel fahie’dir artk.<br />
Zigguratlarn bir ksmnda kadnlarn ak nesnesi olarak rol oynadklar<br />
bilinmektedir. Hem de en iyi ailelerin kzlar için ak nesnesi<br />
rolü onur payesi tamaktadr. Seçkin ve ayrcalkl kzlar oraya<br />
alr. Rahip düzeninde kadn sunumu muhteemdir. Zigguratlarda<br />
bir saray düzeninde her tür güzellik eitimlerinden geçmektedirler.<br />
Baz etkinliklerde (sanat, müzik) ustalamaktadrlar. Civar bölgelerin<br />
seçkin erkeklerinin beenisine sunulmaktadrlar. Bazlaryla<br />
anlaklarnda evlendirilmektedirler. Bu tarzda tapnan hem geliri,<br />
hem etkinlii çok artmaktadr. Tapnaktan kadn almak ancak<br />
soylu aile erkeklerine nasip olmaktadr. Ayrca tapnak eitiminden<br />
geçtikleri için, bu kadnlar tapnak etkinliini yeni kabileler içinde<br />
temsil ederek yeni toplum-devlete balamaktadrlar. Kadnlar bir<br />
nevi yeni rahip toplum-devletinin en verimli ajanlar durumundadr.<br />
Bu bata srail olmak üzere, halen devletlerin etkin olarak kullan-<br />
klar bir yöntemdir. Kadn bu biçimde kolektifletirilmesi, ‘genelev’<br />
sanatn prototipidir. Kadn dütükçe, tapnaklarn soylu tanrça<br />
ve ak kadnlndan ‘genelev’in çaresiz, kendini pazarlayan ‘içisine<br />
dönüecektir. Sümer toplumu bu açdan da ilk olma onuruna<br />
veya onursuzluuna sahiptir.<br />
Uygarlk Gelenei Kad ‘Erkein Tarlas’ Olarak Yarglar<br />
M.Ö. 2.000’lerin balarna kadar uygarln sistem olarak dou-<br />
u ve geliimi çok kanl, sömürülü, kent kurmal ve ykmal, ittifakl,<br />
kolonili, hegemonik karakterde oluyor. Kölelerin karn tokluuna<br />
çal verimli sulak topraklarda tarmla birlikte komu ehir ve<br />
neolitik bölgelerle ticaret ve zanaatkârlk büyük artk-ürün üretiyor.<br />
Bu üretim, yani maddi kültür üzerine kurulan uygarlk sistemi, muhteem<br />
bir manevi kültür ina ederek kendi yönetici gruplar tanr-<br />
54
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
larken, çalan kölelerini de tanrlarn d olarak ayor.<br />
yi anlalmalr ki, do efsanelerinde maddi hayatn böyle yans-<br />
lmas çok nettir. Yarat ana-tanrça ise, erkein sa kaburga kemiinden<br />
yaratyor. Efsaneler hayli ilginç, ana kadn da kesin<br />
bamlla çarp yansyorlar. Yaam artk bu efsanelerin<br />
tekil ettii dille anlap yorumlanacaktr.<br />
Gerçek maddi hayat ise, günümüze kadar kendi dilini ve yorumunu<br />
yaratamadan, ancak bazen ‘Ezop diliyle’ baz eski gerçeklerden<br />
bahsetmek isteyecek, ama o dili de kimse anlamadndan dilsizliini<br />
ve anlam yitikliini yaayacaktr. Unutmayalm, hala gerçekliin<br />
dili ve anlatm kabiliyeti yaratlamamr!<br />
Mitolojik olarak yapt dönüüm, Marduk’un tanr olarak yükseliinde<br />
kendini gösterir. ‘Enuma Eli’ bu dönemden kalma en önemli<br />
destandr. Marduk, ana-tanrçann iyice kötülendii, erkek-egemen<br />
kültürünün simgeletirildii ve tanrsallald kültür ba tanr<br />
rolündedir. Yunan kültüründe Zeus, Roma kültüründe Jüpiter, Hint-<br />
Avrupa kültüründe Aryen kaynakl Gudea (Germenlerin Gotlar ve<br />
Tanr= Got ayn kökenden gelir, Kürtçe de halen kullanlan Xwadê<br />
ayn kökenden gelir), Arap kültüründe Allah, Hintlilerde Brahman,<br />
Çinlilerde Tao ayn tanrsal ku temsil ederler.<br />
Ortak uygarlk aamas ve kültürel benzerlikler, bu dönemde en<br />
çok temel simge olarak toplumu temsil eden tanr adlandlmala-<br />
nda kendini gösterir. sim olarak bile hepsinin yaklak M.Ö.<br />
2.000’lerde ortaya ç tesadüfî deildir. Temellerindeki derin ve<br />
ortak kültürden kaynaklanmaktadr. Simgeletirilmi biçimiyle<br />
(ana-kadn ev ekonomisinin artk zorba ve kurnaz erkek tarafndan<br />
gasp ediliini) erkek egemen kültürü tanrsallalmaktadr. Temel<br />
ana-tanrça ad Aryence Star, Sümerce nanna, Hititçe Kibele,<br />
Semitikçe tar, Hintçe Kali giderek sönükleirken, ad geçen erkektanr<br />
adlar yüceltilmektedir. Kadn toplumsal zemin kata çekili-<br />
inde M.Ö. 2.000’ler dil ve kültür açndan da önemli bir yenilgi ve<br />
lamay yansrlar. Uygarln maddi ve manevi kültüründe<br />
erkek ve kabile köleliinden önce gelen cins olarak kadn köleliinde,<br />
kadn gerçekten en derin, zemin kat kölelii olarak yenilgili, aa-<br />
lanm, sesi soluu kesilmi, lânetlenmi, ölümcül bir statü altna<br />
55
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
alnmr. Kark ve üzerinde srsz yetki sahibi olarak erkek-koca<br />
bu kültürel zemin üzerinde yükselir. Araplarda ve ayn kültürel zemini<br />
paylaan Ortadoulu toplumlarda kadnlarn halen devam<br />
eden statüsü bu deerlendirmeyi dorulamaktadr. Namus cinayetleri<br />
bu kültürün küçücük bir unsurudur.<br />
Ana-tanrçalk daha sonra Sümer rahip tanrlaryla büyük sava<br />
verecektir. Özellikle kurnaz erkek tanr ‘Enki’yle kadn tanrçann<br />
ba figürü ‘nanna’ arasndaki çekime Sümerik destanlarn ba konusudur.<br />
Bu kavgann temelinde, ana-kadn önderliinde Yukar<br />
Dicle-Frat havzasndaki köyler etrafnda younlaan, sömürüye yer<br />
vermeyen neolitik köy toplumuyla, yeni türemeye balayan rahibin<br />
ina ettii, ilk defa sömürüye açk kent toplumu arasndaki her düzeyde<br />
çekime ve kavgaya olanak veren çkar farkl yatmaktadr.<br />
Tarihte ilk defa ciddi ‘toplumsal sorun’lar domaktadr. ki toplumun<br />
yönlendirici güçleri arasndaki kavga üphesiz toplumsal sorun<br />
kaynaklr. Fakat tarihte gördüümüz gibi, bu kavgann dili, kavramlar<br />
o dönemin zihniyet biçimleri tarafndan belirlenir, çünkü<br />
bugünkü zihniyet biçimleri yoktur. Toplumun kendisi yar-tanr bir<br />
kimlikle ancak ifade edilmektedir. nsan zihni soyutlanm bir kimlik<br />
anlayndan çok uzaktr.<br />
nsan zihni o dönem doay canl zannetmektedir. Doa, tanr ve<br />
ruhlarla doludur. (Bugüne göre geri deil, bana göre ileri, doruya<br />
yakn bir yorumdur.) Onlara dokunmak tehlikeli sonuçlar verebilir.<br />
Hepsinin kutsallklar vardr. Büyük özen ve saygyla yaklamak<br />
gerekir. Gösterilecek en ufak bir saygzlk felâket getirebilir. Dola-<br />
yla onlar kzdrmamak için adaklar, kurbanlar sunmak gerekir.<br />
Kurbanlarla kutsallar, tanr honut etmek o denli önem kazanr<br />
ki, çocuk ve genç oul ve kzlar kurban etmek uzun süre bir gelenek<br />
halini alr. Dehet verici bir gelenek, ama bununla toplumun<br />
ayakta tutulduuna inanlmaktadr. Rahip ve rahibeler tarafndan<br />
bu gelenek uzun süre saptlacaktr, ama özünün kutsallk ve korunmayla<br />
da ilgili olduu kesindir. nsan topluluklar arasndaki her<br />
tür iliki, bu kutsallar ve tanrlar arasndaki iliki ve çeliki olarak<br />
ifade edilmektedir. Zihin ve dil böyle ina edilmitir. Bugünün ‘pozitif<br />
bilim dili’ yoktur. nsanlk bu yeni pozitif bilim dilini -daha do-<br />
56
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
rusu dinini- son iki yüz yldr tanmaktadr. Tarihi yorumlamaya<br />
çalrken bu gerçei asla göz ard etmemeliyiz.<br />
Doal toplum bir yanyla ekolojik toplumdur. Toplumu içten kesen<br />
güç, doayla anlaml ba da keser. çten kesilme olmadan ola-<br />
and bir ekolojik sorun domaz. Anormal olan, tüm doal süreçlerde<br />
yaanan anlamln uygarlk toplumunda yitimidir. Sanki<br />
çocuk ana memesinden kesilmi gibi bir hal doar. Duygusal zekâ-<br />
n büyüleyicilii yava yava silinir. Vicdan ve doann dilinden<br />
kça uzaklaan analitik zekâ, kurgulad yapay dünyasnda gittikçe<br />
çevreyle olan çelikisini gelitirir. Yaamn doayla ba puslanr.<br />
Bunun yerine soyut fikirler, tanrlar geçer. Yarat doa yerini yara-<br />
tanrya brakr. Ana efkati olarak anlalmas gereken doa,<br />
zalim doa damgas yer. Artk dilsiz ve zalim doaya yüklenmek<br />
insan kahramanl haline gelecektir. Hayvanlar ve bitkilerin her tür<br />
dengesiz imhas, toprak, su ve havasn kirletilmesi, sanki insan<br />
toplumunun en temel hakkym gibi alkanlk kazanr. Doal çevre<br />
artk ölü, umut vermeyen geçici bir yaam alan olarak körletirilir.<br />
Canl doann srsz umut kayna doa, artk kör, anlayz, kaba<br />
madde yndan baka bir ey deildir.<br />
Köleciliin tam bir maddi kültür sistemi olduu kesindir. nsan-<br />
n düürülmesi bu sistemin esas özelliidir. Bu kadar derinliine<br />
dü hiçbir canl dünyasnda gözlenmez. Vicdan çöküüne bu denli<br />
elverililik, maddi kültürün görkemi ve çekiciliiyle yakndan balantr.<br />
Halen bu kültürün dev antlar, yaplar karnda ürpermemek,<br />
dier yandan hayranlk duymamak olas deildir. nsan<br />
tanrlamas ancak bu kadar olabilir. Fakat insan tanrlamas insanlar<br />
hedeflediinde felâkete dönüür. Tanrlar için geri kalanlar kuldur.<br />
Toplumsal yarlmadaki, dolayyla mücadeledeki hiçbir çeliki<br />
ve mücadele açktan bu denli boy göstermemitir.<br />
Düü daha iyi kavrayabilmek için Yunan klâsik kültüründeki<br />
‘olanck’ olay doru çözümlenirse son derece öreticidir. Kadn<br />
köleliiyle ba sadece cinsellie sunum eklinden ibaret deildir.<br />
Ayn sosyal olguyu paylaklar için ba çarpr.<br />
Uygarln büyük aamalarndan biri saylan Yunanllarda gençler<br />
resmen tecrübeli bir erkee ‘olan’ olarak sunulurdu. Uzun süre<br />
57
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
bunun nedenini çözememitim. Sokrates gibi bir filozof bile “Önemli<br />
olan olann sürekli kullanlmas deil, efendisinden terbiye görmesidir”<br />
der. Buradaki mantk, gaye gençlerin olan olarak sürekli kullanlmasndan<br />
ziyade, kadns özelliklere hazrlanmasr. Daha da<br />
açklay olarak, Yunan uygarl da karlaan bir toplum ister. Soylu,<br />
asil gençler oldukça, bu toplum oluamaz. Bu toplumun olumas<br />
için kadns davranlar içselletirmeleri gerekir. Tüm uygarlk toplumlarnda<br />
benzer eilimler vardr. Olanck bu toplumda çok yay-<br />
ndr. Öyle bir hal almr ki, her efendinin olan sahibi olmas<br />
geleneksellemitir. Olanc bir bireysel cinsel sapklktan, hasta-<br />
ktan ziyade, sfl toplumun, iktidar toplumunun yol açt sosyal<br />
bir olgu olarak anlamlandrmak önemlidir. Cinsellik ve iktidar uygar<br />
toplumda toplumsal bir hastalktr. Hem de kanser gibi. Birbirleri<br />
olmaksn edemedikleri gibi birbirlerini çoaltrlar: Tpk kanser<br />
hücrelerinin çoalmas gibi.<br />
uraya gelmek istiyorum: Uygar toplumlarda iktidar zemini binlerce<br />
yldr özenle ve bir karlarma misali hazrlanmr. Uygarlk<br />
gelenei kad ‘erkein tarlas’ olarak yarglar. Toplumda da benzer<br />
gelenek geçerlidir. Erkek iktidara kendini bir kadn gibi sunmalr.<br />
syan eden, sunmay reddeden, savalarla hazr hale getirilmeye<br />
çalr. ktidar sürecini aniden bir kii, zümre, sf ya da ulusun<br />
eylemi olarak görmek büyük yanlg içerir. Belki hükümetler ani<br />
kurulabilir, ama iktidarlar, siyasi sistemler uygar toplumlarda yüzlerce<br />
vahi imparatorlar, klikler, egemen güçlerin her türlüsü tara-<br />
ndan öncelikle egemenlik kültürü (tarlas, gelenei) olarak hazrlanmlardr.<br />
pk karlar nasl kocalar aln yaz gibi bekleyip kabul ediyorlarsa<br />
toplumlar da öylesine iktidar baml, tarlas olarak sahibi<br />
tarafndan kullanlmay beklemeye allmlardr. ktidar toplumda<br />
egemenlik kültürü olarak vardr. Bu noktada Bakunin’in “En<br />
benim diyen demokrat, iktidarda yirmi dört saatte bozulur” özdeyii<br />
anlamlr. Açklayamadm, ama uzun süredir açklamak istediim,<br />
bu bozulmay salayan iktidar zemininin kendisidir. Binlerce yn<br />
kan deryasndan ve istismarndan (srsz savalar ve sömürüler)<br />
oluan iktidar koltuu, üzerinde oturan yirmi dört saatte bozar. Tek<br />
58
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
artla: badet eder gibi kendini koruyamazsa! Srsz hile, sava ve<br />
sömürü ortamnda kurulan iktidar, gelenek, kültür ve sistem olarak<br />
çok etkili ve nerdeyse mutlak anlamda bozucudur. En çarp örnei<br />
‘reel sosyalizm’in yaadklarr.<br />
Doal toplumla birlikte büyük kaybeden bir kesim de kadnlar<br />
olmaktadr. Sümer mitolojileri kaybeden kadn atlar gibidir.<br />
nanna kültü hem daha önceki dönemlerin kadn eksenli toplumundan<br />
izler tamakta, hem de erkek egemen topluma kar büyük bir<br />
mücadelenin verildiini yanstmaktadr. lk site tanrlarn önemli<br />
bir ksm kadn kökenli iken, giderek tümü yerlerini erkek kimlikli<br />
tanrlara brakr. Kadn düünün hazrland kurumlarn banda<br />
yine tapnaklar gelmektedir. Balangçta ana-tanrça nanna adna<br />
yaygn kadn rahibelerin yönetimindeki tapnaklar adm adm ele<br />
geçirilerek sonunda geneleve dönütürülür. Doal toplumun anakadn<br />
etrafndaki evcil düzeni farkl bir kurumdur. Kadn sahibi<br />
olmad gibi, ana-kadn kendisi çocuklarn ve diledii erkein<br />
yöneticisidir. Klâsik anlamda kark-kocalk kurumu gelimemitir.<br />
Devlet kurumu temelinde erkek egemen toplumun ekillenmesiyle<br />
erkek yönetimindeki ataerkil aile yaygnlar. Aile kurumu nitelik<br />
detirerek günümüze kadar sürecek ilk ekillenmesini kazanr.<br />
Kadn sahibi erkek olduu gibi, çocuklar da onundur. Kadn giderek<br />
güçten düürülüp kendisi mal haline getirilmektedir. çine girilen<br />
aile özünde bir kafestir.<br />
Erkek yönetimindeki aile kadar derinliine ve süreklilik kazan-<br />
baka tür bir köleliin bulunmad önde gelen sosyologlarn<br />
ortak bir tespitidir. Toplumun kölelik düzeyini çözümleyebilmek,<br />
kesinlikle kadn kölelik düzeyinin çok yönlü çözüme kavuturulmasyla<br />
mümkündür. Kadnda gerçekleen yalnz zihni ve fiili ba-<br />
mlk deildir. Tüm duygular, fiziki hareketleri, ses düzeni, giyim<br />
kuam kölelik tarzyla bant knmr. Burnuna, kulana, el ve<br />
ayak bileklerine halkalar taklmr. Bunlar kölelik zincirinin simgeleridir.<br />
Ortaçalarda bekâret kemeri de takr. Tek tarafl bir namus,<br />
ahlâk anlay gerçekletirilir. Kadn ideolojik olarak hiçletirilir.<br />
Elindeki tüm deerler alp kendisi mal durumuna getirilir. Bak<br />
parasna (deerine) balanr.<br />
59
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Kayna köklü bir biçimde Sümer toplumundan alan kadn kölelii<br />
el atlmam bir konudur. Hiyerarik toplumda balayan balanma,<br />
rahip tapnandan geçirilip erkein kulübesi içine tlarak,<br />
en ar statüye sokularak tamamlanr. O dönemden beri gelitirilen<br />
hep bu statü olmutur. Bütün duygu ve davranlaryla -düünce<br />
gücü asgarîye indirilerek- erkeine nasl hizmet edecei edebiyatn,<br />
itimin, ahlâkn temel konusudur. Erkek köle daha çok art-ürün<br />
salayarak, kaba gücü kullanlarak statü kazanmr. Ekonomik<br />
içerikli bir kölelik ar basar. Kadn ise tüm beden, ruh ve düüncesiyle<br />
köleletirilir. Erkek köleyi serbest braksanz özgür bir insan<br />
olabilir, ama bir kad serbest braksanz, daha beter bir kölelie<br />
konu olur. Bu gerçeklik bile derinliine ilenmi kölelii yanstmaktadr.<br />
Dikkatli bir gözlemci kadna baktnda, her eyiyle nasl<br />
amanszca erkein her istediine göre ekillendirildiini fark etmekte<br />
güçlük çekmez. Ses düzeninden yürüyüüne, bakndan oturuuna<br />
kadar ‘ben bitirildim’ der gibidir. Kadn kölelik çözümlemelerinin<br />
gelitirilmeyiinin en önemli nedeni, erkein bu konudaki obur ita-<br />
, diktatörce tatmin ruhudur. Toplumdaki tanr-kraln evdeki prototipi<br />
kadn efendisi olarak erkektir. O bir koca deil sadece, ‘tan-<br />
-koca’dr. Bu nitelik özünde hiçbir ey kaybetmeden günümüze<br />
kadar etkisini sürdürmütür.<br />
Kadn köleliine daha yakndan baktzda, çok ezici ve insan-<br />
ktan çkar yönü dikkat çeker. Eve kapatlma sadece bir mekânsal<br />
tutsaklk deildi, hatta hapishane de deildir. Derinden tecavüze<br />
alnma durumunu ifade eder. stenildii kadar nian, gelinlik törenleriyle<br />
derinliindeki gerçek örtülmek istensin, bir günlük uygulama<br />
kendini bilen için insan onurunun bitimidir. Kadn binlerce yllk<br />
üretimsel, eitimsel, yönetimsel, özgürlüksel deerinden o kadar<br />
sistemli ve çok çeitli iddet araçlaryla, ondan da fazla ideolojik<br />
düürme (ak söylemleri dâhil) araçlaryla hrpalanr ki, sonuç tam<br />
teslimiyetten ötedir. Kimliini tümüyle yitirii, bambaka bir gerçe-<br />
e, ‘karya’ dönümesidir. En sradan bir erkein, da çobann bile<br />
gözünde kadn sadece kar olabilir. Kar olmak ise, üzerinde sonsuz<br />
tasarruf hakkn (istedii an öldürme de dâhil) domas demektir.<br />
60
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
O sadece bir mülk deildir. Çok özel bir mülktür. Sahibi için küçük<br />
imparator olma potansiyelini tar. Yeter ki kullanmas bilsin!<br />
Uygarl hazrlayan temel ayaklardan biri bu gerçeklikti. Maddi<br />
kültürün sr tanmazln altndaki temel etkenlerden biri olma-<br />
da bu gerçeklikle balantyd. Kadnda yaanan baar deneyim<br />
tüm topluma talmak istendi. kinci vahim etkileyicilik buydu.<br />
Toplum, efendileri için kar gibi ilevsel olmalyd. Toplumun karlamasn<br />
kapitalist sistemde tamamland belirtmeye çalaca-<br />
z, ama bu eylemin temeli ilk uygarlk aamasnda atlm, Greko-<br />
Romen kültüründe ise baar toplum örnei olarak sunulmak istenmiti.<br />
Ancak erkein karlamasyla toplumun karlamasndan<br />
bahsedilebilirdi.<br />
Greko-Romen bunu iyice sezen ve tedbirini alan toplumdu. Kölelerin<br />
durumunun kardan beter olduu çokça bilinen husustur. Sorun<br />
köle olmayan erkein karlalmasyd. Ensest veya cinsel<br />
sapklktan, çifte cinsellikten bahsetmiyorum. Psikolojik boyutlar,<br />
hatta biyolojik nedenleri olan baz olgular, bahsetmek durumunda<br />
olduum olaydan ayr deerlendirmek gerekir. Klâsik Yunan toplumundaki<br />
moda, her özgür genç erkein mutlaka bir sahibi, bir erkek<br />
partneri olmalyd. Genç tecrübe kazanncaya kadar partnerin sevgilisi<br />
olmalyd. Daha önce deindiim gibi, Sokrates bile “bu olayda<br />
önemli olann genç olann çok kullanlmas deil, o ruhu yaamas-<br />
r” diyor. Buradaki zihniyet açk. Kölelik toplumu özgürlük, onur<br />
ilkesiyle badamayacandan, bu özellikler toplumdan silinmeliydi,<br />
çünkü toplumu tehdit ediyorlard. Doruydu da. nsan özgürlüü ve<br />
onurunun olduu yerde kölelik yaanamaz. Sistem bunu kavram<br />
ve gereini yapmak durumundayd.<br />
üphesiz Greko-Romen kültürü bu misyonu tamamlayamad. çte<br />
özgür felsefi okullarla gelien Hristiyanlk, dta ise etnisitenin<br />
ard arkas kesilmeyen sald ve bakaldlar toplumu baka durumlarla<br />
yüz yüze brakacakt. Maddi kültürün her ey olmadn,<br />
her eye gücünün yetmeyeceinin iaretleri de az deildi. Toplum<br />
ancak kapitalizmde hiç ‘olanca’ gerek duyulmadan da karla-<br />
labilecekti.<br />
61
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Ev Ekonomisinin Talanyla Kadn Daimi Tecavüzü<br />
Köleci devlet toplumu ekonomik alanda büyük bir fabrika görünümündedir.<br />
Modern fabrikalardan teknik ve sahiplik bakndan<br />
farklr. Köleler sürü halinde çalr. Toprakta, ta ocaklarnda,<br />
inaatlarda korkunç bir köle emeinin kullanld halen bu arkaik<br />
dönemden kalma yaptlardan anlalmaktadr. Köle yönetimi hayvan<br />
yönetiminden daha iddetlidir. Köle, çalan bir hayvandr. Mülk<br />
konusudur. Sadece bir üretim aracr. Köleler hukukî kapsamn<br />
ndadrlar. Sanki duygular olmayan bir eyadrlar. Analitik zekâ-<br />
n erkekte vard biçim köle gerçeinde çok daha çarpr.<br />
Köleci devlet toplumunda mülkiyet kurumu da salam bir balangç<br />
yapar. Sistemin özü üst toplumun alt toplumu her eyiyle<br />
mülkletirmesine dayanr. Tanr-krallar ve yardmclar her eyin<br />
sahibidirler. Sahiplik, hâkimiyetin doal sonucudur. nsan egosu<br />
gelime imkân buldu mu, sr tanmaz özellikler tar. Sistemin<br />
kurulu döneminde srlay etkenlerin olmay tanr-krallk kültüne<br />
yol açmaktadr. Doal toplumun tank olmad mülkiyet düzeni<br />
devlet mülkiyetinden balayarak aileye dek her kuruma szar.<br />
Herkeste mülk duygusu yaratr. Mülkiyet devletin temeli sayr,<br />
kutsallar. Artk bundan sonra yaplmas gereken tüm dünyann<br />
mülkletirilmesidir. Devlet srlar, hanedan arazileri, vatan srla-<br />
olarak mülkiyet srlar çeitli biçimler altnda günümüze doru<br />
neredeyse bir tanr vergisi olarak insanlarn benliine kazr. As-<br />
nda bir rant kayna olarak mülkiyet gerçekten hrszlktr. Toplumun<br />
kolektif dayanmas en çok bozan kurumdur, ama üst toplumun<br />
beslenmesi için en temel kurum olarak vazgeçilmezdir.<br />
Doal toplum ekolojik toplumun kendiliinden bir hali olarak<br />
tanmlanmaya çallm. Ekolojik toplumun devlet toplumunun<br />
derinlik ve genilik olarak gelimesiyle adm adm geriletilmesi,<br />
günümüze kadar en temel toplumsal çelikilerden biridir. Toplumun<br />
iç çelikisi ne kadar gelimise, d ortamla çelikisi de o denli<br />
artmaktadr. nsana tahakküm doaya tahakkümü getirmektedir.<br />
nsana acmayan bir sistemin doaya her kötülüü yapmaktan çe-<br />
62
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kinmeyecei açktr. Zaten hâkimiyet, fetih en gözde olgular olarak<br />
egemen sf ahlâknda yer bulmaktadr. Doaya hükmetmek insana<br />
hükmetmek kadar bir hak, soylu bir davran olarak görülmektedir.<br />
Doal toplumun doa canl, kutsamas yok saylmr. Bir düman<br />
gibi fetih konusudur. Devletçi toplumun zihniyet ve davranla-<br />
na bu kavramlar egemen olunca, artk günümüzde dev boyutlara<br />
ulaan çevre felâketlerine ardna kadar yol açlm demektir.<br />
Belki tuhaf karlanabilir, ama bana göre ekonominin gerçek sahibi,<br />
tüm igal ve sömürgeletirme çabalarna ramen kadndr.<br />
Ekonomiyi sosyolojik açdan anlaml deerlendirmek istiyorsak, en<br />
doru yaklam, mademki çocuu karnnda beslemekten tutalm, en<br />
zor doum sonras ayakta durabilecek hale getirinceye kadar kadn<br />
besliyor, evin besleme zanaatkâr da kadndr, o halde en temel güç<br />
kadndr. Cevabm gerçee daha sayg sosyolojik bir cevaptr. Biyolojiyle<br />
ba da kesin göz önünde bulundurarak. Kald ki, tarm devrimindeki<br />
rolü, milyonlarca yl bitki toplayyla halen sadece ev<br />
içi deil, ekonomik yaamn birçok alannda çark döndüren kadn-<br />
r. Bilimlerin temelini atma onurunu tayan Antik Yunanllarn<br />
ekonomiye ev yasas, kadn yasas olarak ad koymalar da bu gerçei<br />
binlerce yl önce tespit etmitir.<br />
f-kent-devlet oluumuyla balayan uygarlk sürecindeki<br />
ekonomik biçimlenmeye, rahip-kral-komutan olarak kiiselletirebileceimiz<br />
güç odana devlet denilmektedir. Kurum olarak dinsiyaset-askerlik<br />
iç içe geçmi biçimde iktidar oluturmaktadr. Bu<br />
güç sisteminin en temel özellii, kendi ekonomisini devlet komünizmi<br />
biçiminde örgütlemesidir. Henüz Max Weber tarafndan kullanld<br />
görmeden, benim de ‘firavun sosyalizmi’ dediim ekonomi<br />
söz konusudur. Kalnt halinde anacl ekonomi ataerkil-feodal<br />
iretsel ekonomide varl sürdürmektedir. Firavun sosyalizminde<br />
insanlar yaln kat köle olarak çallmaktadr. Haklar ölmeyecek<br />
kadar birer çömlek kâsesi çorbadr. Halen kalnt bulunan eski<br />
tapnak ve saray binalarnda binlerce köle kâsesine rastlanmas bu<br />
ilikiyi dorulamaktadr.<br />
Güçlü ve kurnaz adam kadn ev ekonomisine bir hrsz gibi<br />
girdi. Talanla yetinmedi. Daha da vahimi, kad daimi tecavüzü al-<br />
63
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
nda tutarak kutsal aile oca krk haramîler yatana dönütürdü.<br />
Ne yapt bilen bir hainin ruh halini hiçbir zaman terk etmedi.<br />
lk sermaye birikimlerinin tohumlar bu iki mekânda atld. Birincisi,<br />
ev ekonomisinin yaknlarndan bizzat evi igal etme; ikincisi, devletin<br />
resmi, merula tekeline kar özel tekel halinde krk haramîlerin<br />
üs merkezlerinde veya yaknlarnda mekân tutma. Toplumun<br />
ve devletin gözetiminden çekindii için, erkenden hileli ve maskeli<br />
yüzle mekânlar arasnda gezindi. Pusuda yatt. Frsat bulduunda<br />
aslan kesilerek avn üzerine atlad. Bazen tilki kurnazlyla av<br />
yakalad. Bukalemun gibi her ortama renk vermekten geri kalmad.<br />
Marjinal noktalarda ticaret uzman kesildi. Uygarlklarn eriemedi-<br />
i kent ve krsal alan onun s gözetimindedir. Toplumun yarld<br />
noktalara yerlemede ustadr. Denge rolünü oynayarak iki taraf da<br />
soymas bilir. Ksa ticaretten az, uzun yol ticaretlerinden ise azamî<br />
kazanmann çok iyi farkndadr. Kârl alanlar âdeta burnuyla koku<br />
alrcasna tanmas ve yönelmesi, mesleinin temel kurallarndan-<br />
r. Bu yollarn stratejik korsanl olarak deerlendirmek öreticidir.<br />
Sermayenin yurdu yoktur denilirken, bu gerçeklik dile getirilmek<br />
istenir.<br />
Basit maara çizimlerinden sonra, dönem ana-tanrçann figürleriyle<br />
doludur. lk sanat nesneleri bu figürlerdir. Heykelciliin atas<br />
sayr. Uygar toplumla birlikte tanr ve yönetici figürleri iç içe çizilir.<br />
Artan sflama ve yönetim erki sanatn da din kadar devletlemesine<br />
yol açar. Özellikle Mr, Çin ve Hint sanatnda tanr, kral ve<br />
rahipler güç gösterisinde yarrlar. Muazzam heykel ve kabartmalar<br />
bu güçlerin tan gibidir. Mimarlk ayn rotay izler. Din ve<br />
yönetici evleri mimarln uygulama alanlarr. Dev boyutlu tapnaklar<br />
ve saraylar ina edilir. Büyük mezarlar ina edilir. Hepsi uygar<br />
toplumda insan istismarn baskyla birlikte hangi boyutlara<br />
rmandn korkunç göstergesidir. Yalnz bir piramit, bir tapnak<br />
için yüz binlerce insan harcanr. Güçlenen ticaretle birlikte, sanatta<br />
yansyan önemli bir figür de tüccarlardr. Krallar kadar güçlü olanlar<br />
sanat eserlerinde izlemek mümkündür.<br />
Uygar toplumun ilk ina döneminden en derli toplu ve günümüze<br />
kadar ulaan direnilerin banda peygamberler gelenei gelir.<br />
64
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Öyküleri Âdem ve Havva’yla, yani ilk iki insanla balatlan anlatn<br />
tüm özellikleri ideolojik kültürün damgas tamaktadr. Âdem’le<br />
Havva’y neolitik toplum karnda tanrlaan uygarlk zihniyetinin<br />
kavranmasnda doru deerlendirirsek, efendi-köle çatmasn ilk<br />
ipuçlar sunduklar görürüz. Âdem’le tanr diyaloglar ve Havva’yla<br />
ilikileri, efendi-köle ayr kadar ana-kadn ikinci plâna<br />
düünü sembolize ettikleri biçiminde yorumlayabiliriz. Nuh’un<br />
, zorba efendi karnda neolitik toplumu âdeta gemiye yükleyerek<br />
uygarln ulaamayaca dak alanda yeniden inas<br />
anmsatr. Öykü zaten Sümer toplumunu ve ayakta kalmak için direnen<br />
neolitik toplumu anlatmaktadr. Bu iki peygamber geleneinin<br />
balang uygar toplumun inasna kadar tamakla direniin<br />
bandan beri mevcudiyetini ve en az uygarln süreklilii kadar bir<br />
süreklilie sahip olduklar göstermektedir. Hanedan tarihleri üst<br />
f tarihleri olduklar gibi, peygamberlik tarihleri daha çok direnen<br />
kültürler, kabileler ve kahramanlar tarihidir. Hepsinde ortak<br />
e putperestlie kar çkmalarr.<br />
Uygar topluma geçiin ayn zamanda demokratik topluma geçile<br />
iç içe olutuunu teorik olarak kestirmek mümkündür. lk ihtiyar<br />
meclislerindeki sert tartmalar demokratik toplumun ayak sesleri,<br />
ilk yansmalarr. Tüm toplumlarn bu aamasnda benzer bir ikileme<br />
daha tank oluyoruz: <strong>Demokratik</strong> toplum ve uygar toplum ikilemi.<br />
Daha anlar bir somutluk biçiminde, devlet ve demokrasi<br />
ikilemi. Devletin olduu her yerde demokrasi sorunu vardr. Demokrasinin<br />
olduu her alanda bir devletleme riski vardr. Demokrasi<br />
bir devlet biçimi olmad gibi, demokrasi olarak da devlet kavram<br />
yanlr. kisi arasndaki ilikinin niteliine çok dikkat etmek<br />
gerekir.<br />
<strong>Demokratik</strong> toplumla uygar toplum arasnda hep çatmadan<br />
bahsetmem uzlama olas dlamyor. Tersine, bu iki toplum<br />
arasnda uzlama esastr. Daha dorusu esas olmalyd. Bata gelen<br />
nedeni de uçlarn birbirini yok etmedii bir diyalektik anlayn da<br />
sonucu olarak, demokratik toplumla uygarlk toplumu birbirisiz<br />
edemezler. Birinin varl dieriyle mümkündür. Vurguladm gibi,<br />
demokrasi ve uygarlk çlar ayn komünal ana toplumdan alr-<br />
65
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
lar. Demokrasi daha çok hiyerarik üst tabakann ihanetine, bask ve<br />
sömürüsüne uram alt çounluu ve çokluklar kendine esas alrken,<br />
uygarlk daha çok üst tabakann bask, sömürü ve ideolojik hegemonyas<br />
sürdüren kesimini temel alr. Tabii bu kesimler bçakla<br />
kesilmi gibi birbirinden ve komünal ana toplumdan kopmazlar. ç<br />
içedirler, fakat farklklar epey gelimi odaklardr.<br />
Kadn-erkek ilikisindeki dengenin kadn aleyhine bozulmasndaki<br />
yansmalar, nanna-Enki (Uruk ve Eridu koruyucu tanrça ve<br />
tanr) arasndaki diyaloglar biçiminde düzenlenmi ilk destan denemesinde<br />
görülmektedir. Glgame Destan’ndan önceki bir destandr.<br />
Komünal anacl düzenle veya toplumla hiyerarik ataerkil<br />
(uygarla geçi toplumu) toplum arasndaki kavgay dile getirmektedir.<br />
Sürecin çok adaletsiz ve mücadeleli geçtii netçe anlalmaktadr.<br />
Tarihi veriler Sümer toplumunun ilk aamasnda ilkel demokrasi<br />
diyebileceimiz bir süreci de yaadna dair argümanlar sunmaktadr.<br />
Yalar meclisi henüz ataerkil bir düzene dönümemitir.<br />
Çok canl tartmalar bir nevi demokrasiye iaret etmektedir. Tanr<br />
emri (aslnda güçlü ve kurnaz adamn taknd bir maske tipten<br />
kaynaklanan tek tarafl askeri-despotik düzen ilkesidir), buyruu<br />
türü kavramlar henüz olumamr. Zaten nanna Destan’ndaki<br />
söylei tarz çok canlr ve toplumda olup biteni; adaletsizlii, ka-<br />
n ve birikimlerinin, çocuklarn bana gelen felaketleri anlatmaktadr.<br />
Belgeler çok olsayd, Atina demokrasisini (köleci sf<br />
demokrasisi) çok aan bir demokratik geçi aamasn da bulunduunu<br />
güçlü bir olask olarak görebilir, fark edebilirdik.<br />
Her zaman hatrlamaya çalm bir konudur. Kadn gibi bir<br />
gücün fazla üretken ve yarat bir özellii olmayan erkein elinde<br />
neden bu kadar zavall duruma dütüü ve mahkûm olduudur.<br />
Cevap tâbii ki zorun rolüdür. Ekonomi de elinden alnca, korkunç<br />
bir tutsaklk kaçlmaz olur. Bana bir erkek çocuk koysan, krk yl<br />
kark gibi çok dükün bir sanat icra etmeye raz edilmi kadar<br />
kendisi olmaktan çkarlmr. Kald ki, güçlü erkein kar daha<br />
korkunçtur.<br />
Toplumlar üzerinde günlük olarak doum hükmünü icra eden<br />
eylemler bütünü deildir. Salt devlet olmad ise çok daha iyi<br />
66
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
anlamak gerekir. Çokça yapld gibi, iktidar devlete ve devlet biçimlerine<br />
indirgemek yaplacak yanln temelidir. Hele hele sava<br />
eylemlerini göze batan dier iktidar uygulamalaryla birletirip<br />
sunmak iktidarn en oportünist izah olacaktr. Bu çalmada bir<br />
imge kavram olarak ‘kurnaz ve güçlü adam’ deyimini çok kullandm.<br />
Hani piyasalar düzenleyen bir ‘gizli el’den bahsedilir ya, bu da onun<br />
gibi bir eydir, ama iktidarn temelini anlamak açndan yüksek<br />
retici deeri olduu kanndaym. Kendini bazen yüzeye açk<br />
vuran, çounlukla toplumun altndan iktidar düzenleyen her iliki<br />
ve bu ilikilerin sahipleri, iktidar inaclarr.<br />
Kadn Emeinin Gasp Üzerinden Biçimlenen Olgu: ktidar<br />
ktidar en süreklilik ve younlama istidadnda olan bir toplumsal<br />
olgudur. Kad evcilletiren erkek belki de ilk ve en büyük pay<br />
sahiplerindendir. amanistlerin anlam gücü üzerinde tekel kurmalar,<br />
rahipleerek dini hüviyet kazanmalar, iktidarn çplak gücünün<br />
kutsallalmasnda ve sr niteliine bürünmesinde çok etkili olmutur.<br />
ktidar mitolojisini ve tüm tanrsallarma kavramlar bu<br />
gruba balamak mümkündür. Mitolojik ve dini söylem büyük oranda<br />
iktidarn ina edilmesinde ve merulalmasnda çok etkilidir.<br />
Hiyerarik ataerkil rejimin rahip + yönetici + komutan üçlüsü toplumda<br />
iktidar zeminini en geni yayan grup niteliindeydi. ktidarn<br />
ilk taht kurma, sembolize etme geleneinin yaratlarr. Tanrsal-<br />
k, taht, yüceli, tanr-insan kopukluu, kadn tanrçann gözden<br />
düürülmesi, kulluk gibi kavramlar bu dönemden kalma güçlü iktidar<br />
simgeleridir.<br />
Devlet iktidar, hiyerarik ve evcilletirilmi kadn zeminleri ve<br />
kulluun köleleimi üzerinde daha kal ve somut bir iktidar biçimlenmesidir.<br />
Toplumda çok yaygnla iktidar ilikilerini düzenlemeyi,<br />
belli bir sorumlulua kavuturmay ve daha etkili ve ekonomik<br />
kullanmay ifade eder. ktidar devleti içerir. Fakat devletten çok<br />
daha fazlas içerir. Devletler tarihte kendilerini en çok kavramla-<br />
ran, tarihi kendileriyle balatan tekel kurumlardr. Son tahlilde<br />
toplumun artan ekonomik gücünü demokratik siyasetin konusu<br />
67
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
olmaktan çkarp üzerinde iktidar gücü olarak tekel kurmay, böylelikle<br />
artk-ürün ve deerlere el koymay ifade eder. Devletle ilgili<br />
dier her ey; mitoloji, felsefe, din, bilim, sava ve siyasetler bu aslî<br />
amaçla balantr. Komünist devlet olunsa dahi sonuç demez.<br />
Devletle iktidar toplumda resmiyet kazanr. Meruiyetini gelitirir.<br />
saca bu olguyu (alg) anlamak için, ana-kadn düzenini, aile<br />
gerçeini kavramak gerekir: Ana-kadnda ya koca belli deildir, ya<br />
da çok siliktir. Ana-kadn çocuk doururken, öyle ‘sevdii erkekle<br />
k yapacak durumdaki kadn’ deildir. Ak ve cinsiyetçi toplum<br />
henüz gündemde deildir. Kadn herhangi bir erkee kark bayla<br />
ba deildir. Erkek de kadn üzerinde ne egemenlik kuracak, ne de<br />
‘benim karm’ diyebilecek durumdadr. Avck oyalanan, fazla verimli<br />
olmad m deeri bilinmeyen bir itir. Çocuklarn olmas gibi<br />
bir durumu da toplumda gelimi olmaktan uzaktr. Çocuklar anakadndr.<br />
Doas gerei ana-kadn öyle ehvet peinde komas,<br />
zevk için cinsel birleme aramas söz konusu deildir. Her canl kadar<br />
bir cinsellii söz konusudur. Üreme amaçl bir cinsellik durumu<br />
vardr. Çocuklar için emek harcamas, ana-kadna aidiyetlerinin<br />
temel nedenidir. Hem dourmas hem beslemesi bu hakk vermektedir.<br />
Dolayyla babasn belli olup olmamasn hiçbir toplumsal<br />
anlam tamad dönemde babalk hakkndan bahsetmek saçmalk-<br />
r. Yalnz ana-kadn kardeleri de önemlidir, çünkü onlarla birlikte<br />
büyümütür. Dayk ve teyzelik gücünü bu en eski ana-kadn hukukundan<br />
alr. Ana-kadn ailesi o halde day, teyze (varsa onlarn<br />
çocuklar) ve kendi öz çocuklarndan olumaktadr. Anaerkil aile<br />
denilen anlatm da bu hususu ifade etmektedir. Neolitiin baköesine<br />
oturan ana-kadn ve ondan esinli ana tanrça kültü’nün toplumsal<br />
ifadesi böyle yorumlanabilir. Daylar dnda erkek siliktir. Koca-<br />
k ve babalk ina edilmemitir.<br />
te Sümer ve Mr rahiplerinin tüm tarihi kaplayan ve halen etkisini<br />
sürdüren en temel ideolojik bulular bu tarihsel evrede devreye<br />
girmektedir. Yarattklar yeni kavramlarla kurguladklar mitolojik<br />
düünme tarz sistem için en temel meruiyet -kabul etmedayana<br />
olur. Bu mitolojilerin -mitoloji, Yunanca söylence, efsane<br />
anlamndadr- en temel özellii, doal olaylarn üstüne çkardklar<br />
68
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
yeni tanrlar dünyasr. En, Enlil, Ra ilk tanrlar olarak yeni yükselen<br />
efendiler -Rablar- dünyas mükemmel biçimde yüceltip gizlerler.<br />
Oluan köleci sf hükümranl tanrlamayla iç içedir. Yeni<br />
efendiler nasl çalmadan sadece hükümranlkla misli görülmemi<br />
bir taht-sarayl yaam sahibi iseler, kurgusal simgeleri olarak tanrlar<br />
da öylesine tüm doa güçleri üzerine oturturlar. Toplumsal hâkimiyet<br />
doasal hâkimiyete yanslmr. Doal ruhçuluk dini üzerine<br />
emreden tanrlar dini egemen knmr. Doal süreçleri ruhlarla<br />
izah etmek yerine tanrlarla izah etme süreci en köklü zihniyet<br />
deimi oluyor. Buna devrim deil, kardevrim dememin anlar<br />
nedenleri var, çünkü tarihte en tehlikeli, olumsuz bir süreci balatma<br />
özelliine sahiptir. Konuyu biraz derinliine açmakta hayatî yarar<br />
var. Canl doa anlay günümüz bilim çevrelerinde de en çok<br />
tartlan bir konudur. Kuantum fiziini tanmlarken ksaca deinmitik.<br />
Gerçekten, doal toplumdaki gibi olmasa da, her doal olgunun<br />
bir öznellii -içinde hareket ettii yasas, anlam düzeyi- olduu<br />
kabul gören en devrimci görülerden biridir. Maddilemi özdei<br />
yöneten öznellik, sahip olduu enerjidir. Enerji, madde olmayan<br />
gerçekliktir; bir anlamda maddenin ruhudur. Her geçen gün deik<br />
enerji türleriyle doaya açm görülmemi boyutlara trmanmakta-<br />
r. Gelecek kuantum fiziinin, ‘nanoteknoloji’nin olacaktr denilirken<br />
bu gelime kast edilmektedir. Sonuçta deik de olsa, ilk toplum<br />
tarz doal akla uyum içinde, doru bir anlayla, ekolojiyle<br />
yaam esas almaktadr. Günümüzde çevre sorununu en büyük tehlike<br />
olarak insanln karna çkaran, bu temel ilkeden kopu gerçeidir.<br />
Kopuun da temelinde sfl toplum uygarln zihniyet<br />
ve üretim tarz yatmaktadr.<br />
Devlet kavram ve çerçeve olarak rahip tapnaklarn döl yata-<br />
nda oluurken, esas kurumla ve iktidar gücü haline getiren,<br />
hiyerarik toplumun yalar meclisiyle askeri efin maiyetidir. Devlet<br />
iktidar bu üçlü arasnda youn ve uzun süreli iliki ve çelikilerle<br />
belirlenir. Balangçta rahip-kral egemenken giderek yerini önce<br />
yalar meclisine -ilkel demokrasi- brakacak, daha sonra gücün<br />
nihaî belirleyici olduu askeri efin hâkimiyeti geliecektir.<br />
lgame Destannda bu süreç iirsel mitolojik bir dille yanslmak-<br />
69
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
tadr. Glgame'in kendisi askeri efi, kahraman temsil etmektedir.<br />
Eskinin güçlü rahip ve rahibeleri iyice silik kalmlardr. Enkidu<br />
barbarlardan derlenen etnisite d asker devirmenin bilinen ilk<br />
örnei olarak karza çkmaktadr. Akrabalk d bir örgütlenme<br />
gelimektedir.<br />
Gücün büyüleyici etkisi hem ilk defa boyun edirmecilie, hem<br />
art-ürünün sahibi olarak kendini tanr-krallar olarak yanstmalarna<br />
yol açyor. nsan egosunun kendini en büyük ilân etme ça balatyor.<br />
Artk doa ve toplum tanr-kraln bir eseri olarak yansr.<br />
Tüm mitolojiler bu anlatma öncelik vermektedir. ‘Her eyin sahibi<br />
tanr’ anlay, kökenini bu Sümer ve Mr mitolojilerinden almaktadr.<br />
Kutsal kitaplara bu kaynaklardan yanslacaktr. Böylece devlet<br />
iktidar sonsuz knacaktr. Halen bir slogan olarak kullanlan<br />
‘Ebed-müddet devlet’ anlay da buradan gelmektedir. Eer devlet<br />
gelimeseydi, özellikle mitolojiyle donanmasayd, basit bir ekiya<br />
kurumu, örgütü olmaktan öteye gitmezdi. Devlet iktidarn dönem<br />
için çok kârl olmas, onu olaanüstü bir tanrsal kurum olarak yan-<br />
tmaya ve tüm zihinlere egemen klmaya götürmütür. Bu anlamda<br />
en ince bir gasp örgütlenmesi olarak anlalabilir. deolojinin gücü<br />
bu noktada karza çyor. Büyük gasp örgütünün tanrsal bir<br />
emrin kutsal bir kurumu olarak tannmas sayor. Bir yerde devlet<br />
iktidar ne kadar yüceltilerek allanp pullanyorsa, orada büyük<br />
bir soygunun, çkarn gizlendiini anlamak durumundayz. Tanrkrallar<br />
kendini yansrken, bu gerçein farknda olarak kurumlarlar.<br />
Görkemli saraylar, en güçlülerden oluan askeri maiyetler, iyi<br />
bir istihbarat, etkileyici bir harem, nam salan bir hanedan, hangi<br />
tanr kökeninden geldiine dair ecere, soy kütüü, dalkavuk vezirler<br />
ve tapan kullar bu kurumlamann vazgeçilmez öeleridir. Piramit<br />
mezarlar daha kal bir dünya sarayr aslnda. Elbise, asa,<br />
mühür üzerlerinde eksik olmayan aksesuarlardr. Artk tüm toplum<br />
üyelerine, kullarna düen, bu yüce tanrsal kurulua sürekli tapnmak,<br />
ükretmektir. Kutsal kitaplardaki tanr sfatlarna ilikin çok<br />
sayda kavramlar ilk Sümer, Mr tanr-krallarn sfatlarn hem<br />
tekrar hem ksmen detirilmi versiyonlarr.<br />
70
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Ölümleri -daha dorusu öte dünyaya gitmeleri- halinde, tüm maiyeti<br />
canl olarak kendileriyle birlikte gömülür, çünkü maiyet kral<br />
bedeninden ayr düünülemez. Asl bedenle birlikte gömülmeleri<br />
öte dünyada hizmetleri için gereklidir. Dünyada kalan zürriyetleri<br />
de kendisinin varl sürdürmeye devam ederler. ‘Ölümsüzlük’<br />
kavram biraz da böyle domutur. Analitik zekânn gerçeklerden<br />
kopmasyla toplumu nasl dönütürdüü bu örnekte çok çarp<br />
yansmaktadr. Yalnz bir piramidin yap yüz binlerce kölenin<br />
ölüm çalmas gerektirmektedir. Kurulan devlet iktidar insan<br />
türünün banda patlayan en kal ve y deprem olmaktadr.<br />
Artk insanlk lügatinde zulüm, maher, kurtar kavramlar olumaya<br />
balamr. Özgürlük savalar olarak peygamberlik kiilii<br />
bu koullar altnda ekillenmektedir. Peygamberler bu büyük felâketin<br />
kurtarlar olarak ortaya çkacaklardr. Kaynak yine Sümer<br />
toplumudur.<br />
Feodal devlet aamasna kadar geldiimizde, devlet kurumuna<br />
nelerin sldna ksaca dikkat çekelim. Sümer ve Mr tanrkrallar<br />
ölümlerinde binlerce kadn ve erkek hizmetçiyi sonraki ya-<br />
amlarnda da kendilerine hizmet etsinler diye diri diri kendileriyle<br />
birlikte gömmülerdir. Her bir mezarlarn yap için yüz binler<br />
ölümüne çallmr. Bir grup iktidar çevresi için cennetten bir<br />
köe yaprken, gerisine sürüden beter muamele yaplmr. Köleli-<br />
e kar çkan her klân, kabile gibi sosyal yaplar imha etmeyi temel<br />
siyaset bellemilerdir. nsan kellesinden kaleler ve surlar örmek<br />
anl bir i saylmr. Hiçbir doal yan olmayan plânl öldürme<br />
sanat ilk defa insan toplumu içinde icat etmilerdir. Kadnlarn<br />
kafese tlmas baaryla salamlardr. Çocuklarn tüm doal<br />
hayallerine ket vurmulardr. Özgürlük adna insanlar çöllerin, dalarn,<br />
ormanlarn derinliklerinde yaamak zorunda brakmlardr.<br />
Köleler yalnz emekleri ile deil, tüm bedenleriyle ekonomik üretim<br />
araçlarna dönütürülmütür. Analitik zekâdan yalana dayal muhteem<br />
bir mitoloji oluturmulardr. Efendilerin çplak zoru ve sömürüsü<br />
yetmiyormu gibi, bir de rahiplerin tanrlar dünyasn manevî<br />
bask ve sömürüsünü insanlk zihniyetinin temel inanç ve ibadet<br />
öesi yapmlardr. Ahlâk ve sanatn sürekli kendilerini yücelt-<br />
71
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
mesini, güzelletirmesini temel klmlardr. Doal çevreyle insan<br />
toplumunu canl evren anlay yerine, cansz ve cezalandran yer<br />
alt ve gök tanrlaryla doldurmulardr. Efendiler grubu için asla<br />
tlk düünülmezken, dier gruplar sürekli hastalk ve açlktan k-<br />
lmlardr. Elencelerinde bile insanlarn öldürülmesine dayal<br />
törenleri, oyunlar esas almlardr.<br />
Analitik Zekânn Duygusal Zekâdan Kopuu<br />
Konuyla balant ikinci önemli husus, duygusal zekâyla analitik<br />
zekâ arasndaki kopuun büyük ve tehlikeli bir sçramay gerçekletirmesidir.<br />
Duygusal zekâ tüm canllara mahsus olan zekâdr. Bir<br />
anlamda doal süreçlere özgü olan öznellik, zihin durumudur. Duygusal<br />
zekâ evrim zincirinin insan türüne doru geliiminde analitik<br />
zekâya doru bir eilim belirir. Analitik zekâda daha hzl seçim,<br />
dolayyla deim yapma yetenei yüksektir. Fakat sapmac yönü<br />
de benzer bir oran tekil etmektedir. Duygusal zekâ basit olmasna<br />
ramen, içgüdülere has bir kesinlie sahiptir. artl reflekslerin<br />
artsz reflekslere dönüümü anlamna gelir.<br />
Güdüler örenmenin en basit biçimleri olmasna karn çok istikrarl<br />
yaplardr. Yüz binlerce yl yaanan deneyimlerin ürünüdürler.<br />
Bu nedenle kolay kolay yanlmazlar. Dier bir özellikleri, yaamla<br />
çok s iliki içinde olmalarr. Yaam tehdit eden veya ilgilendiren<br />
iç ve d koullara annda tepki verirler. Fakat bu yönleri hzla<br />
analitik zekâ rolünü oynamalarna ket vurmaktadr. Yine de yaam<br />
için geçerli olan esas olarak duygusal zekâdr. Yorumlamaz, yaatr.<br />
Yorumlama ne kadar çok gelimise, sapma oran da o denli artar.<br />
Analitik zekâ ise daha çok yorumlayarak duygusal zekâya yeni yönler,<br />
davran biçimleri biçmeye çalr. Daha çok gelikin insan türüne<br />
aittir. Zaten insan türünün toplumsal tarzda yaamas da analitik<br />
zekânn geliim seviyesiyle balantr. Hzl toplumsal gelimeyi<br />
salayan analitik zekâdr. Fakat duygu boyutundan yoksun olduu<br />
için, serbest kaldnda çok tehlikeli olur. Özellikle iktidar ve sava<br />
kültürüne alldktan sonra analitik zekâ korkunçlar. Bu zekâ en<br />
çarp ifadesini yakn çalarn imha savalarnda göstermitir. Ade-<br />
72
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
ta bir makine düzeninde çal için ac, korku, sevgi gibi duygulardan<br />
yoksunluu, empati ve sempatiyi tanmamas bu imhac özelli-<br />
ini çok tehlikeli klmaktadr. Buna karn duygusal zekâyla uyum<br />
içinde çalnda en sakl, çözümleme yetenei yüksek birey ve<br />
topluluklarn oluumunda belirleyici rol oynamaktadr.<br />
Köleci devlet toplumunda gelien, bu iki zekâ arasndaki büyük<br />
koputur. Belki de üst boyutta ilk defa doal topluma egemen olan<br />
duygusal zekâdan koparak sadece bask ve sömürü sanatnda yo-<br />
unlaan bir sf zekâs, aklyla kar karya gelmekteyiz. Bu çok<br />
tehlikeli sonuçlar douracak bir gelimedir. Neolitik toplumda salanan<br />
art-ürüne dayanarak gelien köleci üretimin daha bol artürünü<br />
bu sfsal oluumun maddi temelidir. Sadece üretimi yöneterek<br />
büyük oranda ürünlere el koymaktadr. O zaman geriye bu tarz<br />
üretimi savunmak için yeni zihniyet durumunu yaratmaya sra geliyor.<br />
Yeni hükmeden tanr mitolojiler bu zihniyet arayn sonucudur.<br />
Köklü bir analitik zekâ süreci söz konusudur. Kullar yönetecek<br />
kurallar bulmak, ölümsüz tanr buyruklar gibi göstermek bu<br />
zekâ tarzn üzerinde en çok çal konudur. Sümer ve Mr rahiplerinin<br />
büyüklüü bu konunun insanlk tarihindeki büyük öneminden<br />
ileri gelmektedir. Doal toplumdan ve yaamdan kopan<br />
zekâlar muazzam bir mitolojik kurgusal sistem yaratmr. Kullar<br />
bunlara inandrmak için daha da büyüleyici okul sistemleri, tapnaklar,<br />
heykeller yaratmlardr. Doal toplumun tehlikeli olmayan ruhçu<br />
dinleri yerine, hükmeden tanr arlkl dinleri geçirerek boyun<br />
melerini sürekli gelitirmilerdir. Korku duygusunu saptrarak bu<br />
yeni tanrlardan neden korkmalar gerektiini, dediklerine tam<br />
uyarlarsa mükâfatlar nasl göreceklerini özenle anlatmlardr. lk<br />
defa cennet ve cehennem içerikli ütopyalar icat etmilerdir. Aslnda<br />
yeni efendiler sna tam uyum için ideolojik sistem gelitirilmektedir.<br />
Düünce tarzn mitolojik olmas dönemin ruhuna uygundur.<br />
Canlk (animizm) dini aslnda özgürlükçü ve eitlikçidir. Mitolojik<br />
rlkl yeni din ise bir sf dini, eitsizlik ve kölelik dinidir. Mutlak<br />
boyun emeyi, tanrlar -efendileri- esas almay emretmektedir.<br />
nsanlk tarihinde gerçekleen bu zihniyet kardevrimi gerçekten<br />
analitik zekânn en büyük çlarndan biridir; sfsal akln<br />
73
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
gelimesidir. Artk tarih, edebiyat, sanat, hukuk ve politika bu sf<br />
zihniyetiyle yeniden üretilecektir. Sümer ve Mr mitolojisinde bu<br />
sürecin en güçlü ve orijinal halini görmekteyiz. Egemen sömürgen<br />
f ideolojisi artk bir üst toplum, devletçi toplum olma yoluna<br />
girmitir. Bu yönlü atlacak her adm tüm toplum adna atlacak, ona<br />
mal edilecektir. Doal toplumdan kalma ana-tanrça ideolojisi giderek<br />
sömürülerek, içeriinden boaltp asimile edilerek erkektanrlar<br />
düzeninin hizmetine koturulacaktr. Tpk kadn erkein<br />
hizmetine -genel ve özel fahielie balangç- koturulmas gibi.<br />
Doal tüm toplumun eit-özgür üyeleri yeni kul sna dönüecektir.<br />
Bir Sümer efsanesi insanlarn tanrlarn ‘dndan’ yaratld-<br />
söyler. Kadn erkein kaburga kemiinden yaratld yine ilkin<br />
Sümer efsanesinde geçer. Sümer mitolojisi gerçekten olaanüstü bir<br />
baar olup kendisinden sonra gelen tüm mitolojileri etkileyerek,<br />
tek tanr dinlerin, edebiyatn ve hukukun da ilk kayna tekil<br />
etmitir. Destanda Glgame özellii benzer bir etkiyi tüm dünya<br />
destanlarnda yanstmr.<br />
Sümer zihniyet yapn kapsaml çözümü konumuz olmadndan,<br />
öz itibarîyle tarihin, dolayyla uygarln sadece baskyla de-<br />
il, analitik zekâyla balatlmasn en temel kayna olduu tartmaszdr.<br />
Daha sonraki metafizik düüncenin kökenini bu zekâda<br />
aramalz. Üstte bir avuç efendi cennet gibi bir saray yaamnda<br />
sadece günlerini yaamyorlar. nsanl sürekli oyalayacak efsaneler,<br />
ütopyalar dünyasn da temellerini atmaktadrlar. Gerçekleen,<br />
büyük toplum yalan’nn tüm insanlk zihninde kök salarak güçlü<br />
kurumlara kavuturulmasr: Her tür mitoloji, destan, tapnak ve<br />
okullaryla.<br />
Tarihin en köklü zihniyet dönüümü olarak Sümer toplumunda<br />
gerçekleen kardevrim, bata Ortadou toplumunu olmak üzere<br />
insanln paradigmas -doaya evrene temel bak- kökünden<br />
detirmitir. Doal toplum, canl doa-evren anlay renkli ve<br />
üretkendir. Doay bir öcü, zalim olarak görmez. Bir ana gibi görür.<br />
Sümer dilinde özgürlük sözcüü olan ‘Amargi’, ayn zamanda anaya<br />
dönü anlamna gelmektedir. Bu sözcük bile gerçekleen kardevrimci<br />
zihniyetin niteliini çok iyi aça vurmaktadr. Yeni mitolojik<br />
74
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
bak açnda ise doa-evren hükmeden, cezalandran tanrlarla<br />
doludur. Doann dna yükseltilen ve gittikçe kendini gizleyen -<br />
aslnda bask ve sömürücü despotlar- tanrlar âdeta doay kurutmu<br />
gibidir. Ölü bir doa, madde anlay gelitirilmektedir. Tan-<br />
larn dndan yaratlan kullar gibi tüm canl varlklar da giderek<br />
alatlmaktadr. Bu paradigma, giderek derinleerek, bugünkü<br />
Ortadou toplumunun zihnini adeta felç ederek bir türlü kendine<br />
gelememesinin de en temel nedeni olarak görülmelidir.<br />
Cinsiyetçi Toplumun<br />
Birinci Ve kinci Büyük Kültürel Klmas<br />
Kadn kafesteki durumunda sadece sesin ve süsün gelitirilmesi<br />
anlamnda deiklikler vardr. Köleliin inanlmaz boyutlarda<br />
derinletirilip gizlenmesi söz konusudur. Ortaçan kad cinsiyetçi<br />
toplumun ikinci büyük kültürel klmasna uratlmr. Birinci<br />
büyük kültürel klma köleci devletin do aamasnda tanrça<br />
nanna -tar- kültüründe gözlemlerken, olgunlaan sistemin kadna<br />
yönelik kültürel klmas Musa’nn ablas Mariam, Hz. sa’nn annesi<br />
Meryem ve Hz. Muhammet’in ei Aye örneinde çarp bir<br />
biçimde gözlemleyebiliriz. Artk hiçbir tanrçalk izi kalmad gibi,<br />
eytana en yakn bir yer olarak düünülmektedir. En ufak bir itiraz<br />
onu eytann kendisi yapabilir. Ruhunu her an eytana satabilir.<br />
Erkei batan çkarabilir. Cadktaki durumu cayr cayr yaklmas<br />
gerektirmektedir. Kz çocuklarn canl gömülmeleri, cinsel batan<br />
karmalar, kalabaln talayarak öldürmesine kadar gidebilen bir<br />
katliam kültürü söz konusudur. Toplumda en derinlemi kölelik<br />
durumu bin yllardan beri süzüle süzüle altndan kalklamaz boyutlara<br />
varmr. Sistemin kölelik düzeyi gerçekten kadn çözümlenemeden<br />
anlalamaz. Her tarafna balanan halkalar, bak paralar,<br />
süslenme eyalar kölelik kültürünü yanstmaktadr. Dili âdeta koparlm<br />
gibi düüncesiz knmr. Kuru bir ana, erkeklerin diledikleri<br />
biçimde kullanabilecekleri bir tarladr. Çoktan özne olmaktan<br />
çkm, nesne haline gelmitir. Doal toplumun tanrçalndan<br />
eser kalmamr. Çocuklarn, gençlerin bilge yöneticisi kadndan,<br />
75
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
erkeklerin etrafnda döndüü kadndan eser bile kalmamr. Doal<br />
topluma kar zihniyet dönüümü derinleerek feodal toplum sisteminde<br />
de devam etmektedir. Analitik zekâ yoluyla büyük açmlar<br />
salanmr. Hem dini hem felsefî düünce biçimi yeni toplumun<br />
hâkim zihniyetini oluturmaktadr. Her iki düünce biçimi eski toplumun<br />
dönüen unsurlarnda tekrar hâkimiyete geçmektedir. Nasl<br />
ki Sümer toplumu neolitik toplumun deerlerini kendi yeni sisteminde<br />
sentezlemise, feodal toplum da hem eski sistemin içyapla-<br />
ndaki hem de d çevrelerindeki ezilen sflarla direnen etnisitenin<br />
manevî deerlerini sentezlemitir. Bu süreçte pratik ak belirleyicidir.<br />
Pratik bir anlamda zamann bir güç gibi oluturucu varl-<br />
r. Zaman, oluan pratiktir.<br />
Zihniyet mitolojik özelliklerini dini ve felsefî kavramlarla yenilemektedir.<br />
Yükselen imparatorluk gücü zayf ve güçsüz çok tanr<br />
yerine, evrensel gücü temsil eden en büyük tanrya doru bir evrim<br />
biçiminde yanslmaktadr. Maddi hayatta olup bitenler zihniyette<br />
de kar bulmaktadr. Birbirini karkl güçlendirme vardr.<br />
Dinlerde çok tanrn yerini tek tanrya brakmas bu süreçle ilgilidir.<br />
Toplumsal yaamda kulluk Allah’tan gelen doal bir durum sa-<br />
lmaktadr. Kulluk terimi yaamn dotan halidir, sonradan olma<br />
bir ey deil. nsanlar kul olarak doar ve ölür. Kulluk dnda baka<br />
bir yaam biçimi düünülemez. Bir Allah vardr, bir de kullar. Aradaki<br />
melek ve peygamberler emirleri getiren elçilerdir. Sosyoloji<br />
diline çevirirsek, Allah kurumsalla soyut devlet otoritesini temsil<br />
etmektedir. Melekler memurlar ordusunu, peygamber ve ba<br />
melekler ise bakanlar, üst bürokrasiyi simgelemektedir. Toplumun<br />
yönetilii korkunç bir simgeler sistemiyle salanmaktadr. Görünür<br />
yönetimle simgesel yönetim arasnda s bir iliki vardr. Yönetimin<br />
simgesel yan ile somut yan arasndaki ba çözmeden, sakl bir<br />
toplum kavrayna ulalamaz.<br />
Toplumun çplak yönetimini anlamak istiyorsak, üzerindeki<br />
Panteon -tanr sistemi- perdesini kaldrmak gerekir. O zaman görülecektir<br />
ki, bin yllardr kutsallk ad altnda basklarn ve sömürücülerin<br />
çirkin ve zalim yüzü gizlenmitir.<br />
76
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Mitolojiden örendiklerimizi dinlerden, özellikle tek tanr olanlarndan<br />
da çkarabiliriz. Musa’nn Hz. brahim geleneindeki katk-<br />
, kad kesinlikle zapturapt altna almasr. Hz. brahim’de kadn<br />
henüz tam alçaltlmamr. brahim-Sara ikilemi eit güce yakndr.<br />
Musa-Mariam ikileminde ise, bac rolündeki Mariam ac bir yenilgiye<br />
mahkûm edilmitir. Gücünün son kalntlar da kaybetmektedir.<br />
Hz. Davut ve Süleyman’da ise, kadn tek tarafl bir arzu nesnesidir.<br />
Herhangi bir otoritesi gözükmemektedir. Kadn yükselen kral-<br />
klarn keyif-zevk nesnesidir; soy sürdürme aracr. Ara sra Ester,<br />
Dalila gibi ahsiyetler çksa da, bunlar istismar arac olmaktan öteye<br />
rol oynamazlar. Hz. sa-Meryem ikileminde Meryem’in andan tek<br />
bir kelime duymuyoruz. Âdeta dili kesilmitir. Günümüz kadna<br />
gelite dev bir admdr Hristiyanlk. Hz. Muhammed-Aye’de ise bir<br />
trajedi vardr. Çocuk Aye yükselen feodal slâm otoritesi karnda<br />
büyük bir ikâyetçidir. Tarihçiler, “Yarabbi, beni kadn olarak douracana<br />
ta parças yapsaydn daha iyi olurdu” diye yaknd<br />
naklederler. ktidar oyununda peygamberin en sevgili ei de olsa,<br />
hiçbir sonuç alamayacan öfkesiyle söylenmi bir bedduadr bu<br />
söz<br />
Bir bütün olarak bu dönemi toplumun ruhen, fikren silinmesi<br />
olarak deerlendirebiliriz. Sadece üst toplumun ‘Allah, nal ve kç’<br />
sesleriyle gümbürdeyen sesi vardr. Tüm destanlarn öldürme ve<br />
fethetme üzerine kurulu dramatii vardr. Bu tablo belki abartr,<br />
ama dönemin ruhsal gerçeini özüne uygun biçimde yanstmakta-<br />
r. Arkaik köleliin yerini daha oturakl klâsik kölelik sistemi alm-<br />
r. Devlet ve temsil ettii toplum en üst aamasnda, olgunluk döneminde<br />
yaamaktadr. Sisteme ilikin tüm temel kavram ve kurumlar<br />
oluturulmutur. Cami, kilise ve havra her gün sistemin kutsamas<br />
ezan ve çanlarla ilân etmektedir. Bundan sonra gelime gücü<br />
gösterecek kapitalist devlet her ne kadar daha güçlü gibi görünse<br />
de, özünde genel kriz sürecine girecek toplumun son aamas tekil<br />
edecektir. Bilindii üzere en görkemli dönemlerin ard krizli<br />
çözülmeler dönemidir. Doann bu genel yasas toplumsal süreçler<br />
için de fazlasyla geçerlidir<br />
77
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Toplumsal kulluk sadece sfsal bir olgu deildir. Despot dnda<br />
-o da sistemin tutsar- herkes, tüm toplumsal sf ve tabakalar<br />
balanmr. Köleci sistemden daha derinlikli gizlenmi bir boyun<br />
edirmecilik düzeni vardr. Yumuatma, sistemin derinlemesi<br />
anlamna da gelmektedir. Toplumun temel paradigmas, öncesi ve<br />
sonras olmayan bir kulluk sistemidir. Ezelden ebede -bu iki kavram<br />
daha çok olgunluk dönemi devletine aittir- kadar düzen olduu gibi<br />
sürecektir. mtihan ve deme yeri öte dünyaya ilikindir. Sisteme<br />
sadece fiili kalkma biçiminde deil, ruhen ve fikren kar olmak<br />
bile en büyük günahtr. En iyi kulluk mutlak itaat etmesini bilen için<br />
erdemin, yetkinliin ta kendisidir. Doal toplumda ve olumlu hiyerari<br />
dönemindeki kahramanlk çalarnda toplulua en iyi hizmet<br />
eden yaratlar, kulluk çanda tanrya -efendilere- kar en tehlikeli,<br />
günahkâr ve cezalandlmas gereken eytanî kiilikler olarak<br />
lanetlenmektedir. eytanilik kavram olarak kölelii reddeden insan<br />
gruplar için gelitirilmitir. Ortadou kökenli bu kavram, sistemle<br />
bütünlemeyen halk gruplar için kullanlmaktadr. Bu yüzden tek<br />
tanr dinlere girmeyen Kürtlerin doal yaam geleneklerine ba<br />
kesimlerine ‘eytana tapanlar’ denilmektedir. Bu Kürt kesiminin<br />
eytan kutsamas oldukça anlamlr.<br />
Olgunluk döneminin kulluk sisteminin gözünde dünya her an<br />
günah ilenecek bir yerdir. Yaamdan kaçnmak gerekir. Ne kadar<br />
yaamak istersen, o kadar günaha girersin. Her eyiyle ölüme hazrlanmak<br />
en mükemmel yaam biçimidir. Bu yaklam doay hiç yaklalmamas<br />
gereken bir ölü maddesi gibi görürken, peinen yarat-<br />
imkânszlarmr. Canl doa anlay kullar için düünülemez.<br />
Aslnda bu sistematiin dounda dehetli bask ve sömürü<br />
izleri vardr. Bugün bile Ortadou toplumunun kendine gelememesinin<br />
en temel ruhsal nedeni doaya bu tür yaklar. Buna kar-<br />
k efendiler dünyas için yeryüzünde cenneti aratmayan cl cl<br />
bir dünya vardr. Onlar ve ayn adlar -Rab- tayan tanrlar -<br />
yönetim kavramlar-, gayet honut bir biçimde yaamlar ‘bin bir<br />
gece masallarna’ denk yaamaktadr. Bin bir gece masallar Ortaça-<br />
n olgun devlet sisteminin mitolojik anlatr.<br />
78
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Kapitalist <strong>Modernite</strong>: Kadn Düman<br />
Bana göre kapitalizm bandan beri askeri-siyasî-kültürel olarak<br />
örgütlenmi, bata maddi birikimler olmak üzere toplumsal deerleri<br />
gasp etme kurnazl örgütleyen eski bir gelenein Bat Avrupa’da<br />
16. yüzyldan itibaren giderek hakîm bir toplum biçimlenmesi<br />
haline gelmesidir. lk güçlü adamn etrafndaki çapulcu grupla anakadn<br />
etrafnda oluan toplumsal deerleri gasp etmesi geleneinin<br />
modern halkas olarak da tanmlayabiliriz bu dou. ngiltere ve<br />
Hollânda’da, daha önceki talyan ehir devletlerinin ba çeken<br />
Cenova, Floransa ve Venedik kentlerinde, ilk kapitalist gruplar devletle<br />
iç içe bir tarikat gibi özel yaam biçimleri olan, saladklar<br />
yeniliklerle para üzerinden vurgun yapma ustal gösteren, dünyann<br />
her tarafna yaylm pazarlarda oluan fiyatlarla oynayarak<br />
muazzam deer gasp eden, gerektiinde ve skça zor uygulamadan<br />
geri kalmayan, kurgusal zekâs gelimi gruplarn bir eylemidir.<br />
Bunlara kimi yerde hanedan, aristokrat ve burjuva da denilebilir. lk<br />
ve Ortaça haramilerinden yegâne ve önemli farklar arlkl olarak<br />
kentlerde üslenmi olmalar, devlet otoritesiyle iç içe geçmeleri,<br />
zoru gerektiinde daha örtülü ve ikinci planda kullanmalarr. Görünüte<br />
ekonominin kurallar vardr. Onlar da bu kurallara göre<br />
zekâlar ve eldeki ilk paralaryla kâr yapyorlar. Kapitalin tarihi doru<br />
incelendiinde, bu yaklan tam bir masal deerinde olduu<br />
görülecektir.<br />
Bu dönemde hiç bir varlk kadn kadar tutsakla mahkûm edilmemitir.<br />
Her bask ve sömürücü toplumsal sistemde olduu gibi<br />
kapitalizmin dou da devletsiz olmaz. Feodal sistemin dogmatizmi<br />
dinsel nitelikliydi. Arkaik köleliin ise mitolojikti. Birinde tanr<br />
bizzat kral ve hanedann ahsnda somutla iken, daha sonrakinde<br />
tanr kendini devletin soyut varlnda görünmez klarak temsil<br />
ediyordu. nsanln zihniyet çalar bunu gerektiriyordu.<br />
Sistemin toplumsal özelliklerini en çok da kadnda çözümlemenin<br />
öretici deeri yüksektir. Batan söylenmesi gereken bir husus<br />
da, herhangi bir toplumsal olguyu kendi bana siyasal, toplumsal,<br />
79
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
ekonomik, kültürel vb. ayrmlar altnda incelemek ciddi sakncalar<br />
içerir. Tarihsel bir bütünlük halinde sürekli oluumu yaayan toplumlarn<br />
tüm alt ve üstyap sistemleri bir saatin parçalar gibi bütün<br />
halinde çalr. A parçalara bölme hastal, Bat bilimciliinin<br />
olgu bütünlüünü yitirmek özelliinden kaynaklanr. Bilimsel olarak<br />
da gerçein kavranmas önemli oranda zorlayan bu yakla<br />
kullanrken, bütünsellii göz ard etmemek çok önemlidir.<br />
Kadn adeta tüm sistemin bir özeti olarak görülmeli ve öyle çözümlenmelidir.<br />
Kapitalist toplum nasl tüm eski istismarc toplumlarn<br />
devam ve zirvesi ise, kadn da tüm bu sistemlerin köleletirici<br />
etkisinin zirvesini yaar. En eski ve en younla hiyerarik ve<br />
devletçi toplumun bask ve sömürü cenderesinde biçimlenen kad<br />
anlamadan, toplumu doru tanmlayamayz. Etnik, ulus ve sf köleliinin<br />
doru anlalmasn yolu kadn tanndan geçer. Sosyal<br />
bilimin adeta mzrak çuvala smazken azk bilim konusu yapmaya<br />
çal kadn konusundaki incelemeler 20. yüzyn son çeyreine<br />
mahsustur. Feminist hareket, çevre, sava ve iktidarlarn korkunç<br />
y tarih ve egemenliin cinsiyetçi karakterini düündürtmeye<br />
balamr. Bu husus bile, en objektif olmas gereken sosyal<br />
bilimler de dâhil, tüm bilimsel yapn cinsiyetçi karakterini gösterir.<br />
Bilim cinsiyetçidir.<br />
Pozitif olarak kad yorumlamay sonraki bölüme brakrken,<br />
kapitalizmin geleneksel kölelie ne getirdiine bakalm. Kapitalizmin<br />
en bata özgürlük getirmesinin sistemin özüne ters olduunu<br />
iyi belirlemeliyiz. “Kapitalizm gelenekleri yrtt için kadn etra-<br />
ndaki zincirler de parçalanmr” iddias aldat yan yüksek bir<br />
çarptmadr.<br />
Tahakkümcü sistemlerin özgürlükle ilikisi, nasl daha kaba ve<br />
ince yöntemlerle sürdürülebilir biçimindedir. Adna çok ak destan<br />
düzülen kadnla en kaba ve çirkin kölelie maruz kalan kadn ayn-<br />
r. Kadn kafese -erkek hâkimiyetindeki ev- alnan kanarya misalidir.<br />
Belki sevimlidir, ama tutsaktr. Ku brakldnda nasl arkasna<br />
bakmadan uçar giderse, eer kadn biraz bilinçlenir ve gidecei özgür<br />
bir yeri olduunu bilirse, kaçamayaca ev, saray, zenginlik, güç<br />
ve insan kiilii yoktur. Hepsinden kaçma potansiyeli vardr. Hiçbir<br />
80
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
varlk kadn kadar tutsakla -özgür gelimenin objektif ve subjektif<br />
koullar bastrma ve yok etme- mahkûm edilmemitir. Tüm toplumsal<br />
tahlillerin tutmamasn, plan ve programlarn yürümemesinin,<br />
insanlk d gelimelerin ortaya çkmasn da kadn kölelik<br />
düzeyiyle balant vardr. Bu nedenle kadn çözümü, özgürlüü ve<br />
itlii salanmadan, hiçbir toplumsal olgunun yetkin çözümü ve<br />
özgürlük-eitlii salanamaz.<br />
Kapitalizmin sisteme eklemesi ile ortaya çkan kadn görünümünü<br />
metalarma düzeyinde görmek gerçee daha çok yaklarabilir.<br />
Klasik kölecilikte kadn pazarlarda en çok alp satld<br />
iyi biliyoruz. Bu durum cariyeler biçiminde feodal kölelikte de yay-<br />
nca sürdürülmütür. Burada satlan bütün olarak kadndr. Bak,<br />
siyasi rant bu ilemin aile içine kadar yans biçimleridir. Kapitalizmde<br />
ise kasap misali gövde parçalara ayrlarak her ksmna fiyat<br />
biçme gibi unsurlar eklenmitir. Saçndan topuklarna, gösünden<br />
kalçalarna, göbeinden cinsel organna, omuzundan dizlerine, belinden<br />
baldna, gözünden dudaklarna, yanandan boynuna parçalanp<br />
deer biçilmeyen hiçbir yeri kalmam gibidir. Ne yazk ki ruhu<br />
var m yok mu, varsa ne eder sorusu akla getirilmez. Beyince de o<br />
ezeli ‘eksik akll’dr. Özel ve genelevlerin zevk veren metasr. Çocuk<br />
makinesidir. En zor ilev olan çocuk dourma emekten saylmaz.<br />
Çok zor bir i olan çocuk büyütmenin hiçbir ücreti yoktur. Tüm<br />
önemli ekonomik, sosyal, siyasal, askeri kurumlarda yeri numunelik<br />
deerindedir. Reklamlarn vazgeçilmez malzemesidir. Cinsiyeti en<br />
çok metalap piyasaya sunulan yegâne varlktr. En çok sövgü<br />
ve dövgü konusu yaplandr. Ak yalanna en çok alet edilendir. Her<br />
eyine karlandr. Kadnca konumas için özgün bir dil-deyim, ses<br />
düzeni biçimlendirilen kimliktir. nsanca arkadak yaplamayan<br />
insandr. En deme erkein bile yannda sald duygusundan vazgeçemedii<br />
insandr. Her erkein üzerinde kendini imparator san-<br />
nesnedir kadn artk.<br />
Tanm daha da zenginletirilebilir. in ilginç yan, bu kadar<br />
olumsuz özellikleriyle bezenen bir kimlie kar erkek egemen toplumun<br />
onunla rahat yaayabileceini sanmasr. Demek ki, çok<br />
uysalla bir köle saylmaktadr. Aslnda onurlu bir erkek insan<br />
81
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
için bu kadar olumsuzlua örgütlenen bir olguyla ortaklaa yaamak<br />
müthi zor ve alçaltr. Her ne kadar Eflatun kad devlet ve toplumdan<br />
tümüyle dlad için eletirilse de, yaklanda bu alçalt-<br />
özellikler etkindir. Birçok filozofta olan bu hususu doru okumak<br />
gerekiyor. Örnein Nietzsche’de bu özelliklerle ortak yaamak kiiyi<br />
kesinlikle bozar. O halde neden kadn dükünlüü toplumlarda çok<br />
güçlüdür? Çünkü bu toplumlar düürülmütür de ondan; erkek dü-<br />
ürülmütür de ondan. Bu, köleliin geçiken özelliinden ileri gelmektedir.<br />
Bu kadar yararl bir köle, kölelie allan insanlar için<br />
elbette en çok aranan ortak olacaktr. Dolayyla batlan kadn,<br />
batlan toplumdur; düürülen erkektir. Böyle baa böyle tarak.<br />
Özcesi kadnlk olgusu yetkince aydnlatlmadan, doal toplumun<br />
özgür ana-kadnl ile sfl uygarln özgür bilinçli kadnl bütünletirilmeden,<br />
dengeli ortak yaam arkada yaratlamaz. Bunun<br />
benzeri erkeklik de yeniden oluturulmadan bu birliktelik salanamaz.<br />
Toplumsal alandaki kapitalizmin oluturma, yönetme tarz<br />
birçok olguda, özellikle erkekte, ailede, ite, memuriyette, yine eitim,<br />
sak, hukuk ve benzeri birçok alanda gözlemleyebiliriz. Aile<br />
için ksa bir tanmlama yaparsak, hiyerarik ve devletçi toplumun<br />
temel kurumu olan bu ocak sistemin hücresi, en küçük molekülüdür.<br />
Tepedeki imparatorun ailedeki yansmas ‘küçük imparator’dur.<br />
Toplumdaki köleliin yans esas tezgâhtr. Ailedeki kölelik<br />
toplumsal köleliin temel güvencesidir. Sistem adeta her gün, her<br />
saat ailede yeniden üretilmektedir. En ar yükünü de aile çekmektedir.<br />
Aile hiyerarik ve devletçi toplumun uysal eidir. Sürekli<br />
binilebilir, kendini tatabilirsin. Genelde dalan kapitalist sistemin<br />
en çarp izdüümünü ailede yanstmas aralarndaki bu s balantdan<br />
dolayr.<br />
Kapitalizmle mücadelede younlamda, aklma hep kar-koca<br />
ilikisi düer. Eer koca ortama göre karya normal bir yaam sunmusa,<br />
bu kad kocaya kar mücadeleye çekmek ne kadar zorsa,<br />
çiyi de eer dolgun bir ücret vermise, efendisi kapitaliste kar<br />
mücadeleye çekmek o denli zordur. Brakn özgürlemeyi, basit bir<br />
ücret snda bile kapitalist efendiye kar takla atan içi, toplum-<br />
82
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
sal çokluklara kar artk efendisinin sistematiinin bir ur.<br />
Hele isizler ordusu ç gibi büyürken, konumu güvencede olan bir<br />
çi aynen devlet memuru kadar, belki de ondan daha fazla kendini<br />
güvencede sayar.<br />
Köy toplumundan beni mknats gibi çeken kent toplumu, çözümlenmi<br />
haliyle benim için toplumsal sorunun esas mekânr.<br />
Toplumun içteki çürüyüü kadar çevreden kopuunun da ba suçlusu<br />
kent ve yol açt toplumsallktr. Daha dorusu, sfl devletli<br />
uygarln kentinin toplumudur. En ilkel klân toplumu bile yaama<br />
kar kent uygarl kadar cahil deildir. Tersine, uygarla kent<br />
toplumu kapitalist aamada tam bir çevre katliamcna dönümüse,<br />
bu herhâlde bünyesindeki sistematik cehaletlemesinden kaynaklanmaktadr.<br />
Duygusal zekâdan kopmu, akl ve anlam çoktan yitirmi cinsellik,<br />
kapitalizmin kanserojen gerçekliinin temel göstergeleridir.<br />
ktidar için nükleer dehete bel balamaktan tutalm, ucuz içilik<br />
için dünyaya smayacak nüfuslar sistemin özüyle ilgilidir. Onun<br />
özellikle iktidar biçimleniiyle. Dünya savalar, sömürge savalar<br />
ve tüm topluma kar her düzeyde klcal damarlara kadar etkileyen<br />
iktidar savamlar sistemin iflâsndan baka anlama gelmez.<br />
Bu noktaya gelinmesinde, deinildii gibi cinselliin (seksin)<br />
endüstrileerek sunulmas belirleyici etkenlerdendir. nsanlar baa-<br />
seks gücünde arar hale sokulmutur. Hâlbuki cinsellik tüm can-<br />
larda yaam fark etmede ve onu sonsuzlarmada öretici bir<br />
etkinlik ilevindedir. Tek hücreli canllardan tutalm insan türüne<br />
kadar ilevini bu biçimde tanmlamak mümkündür. Dolayyla anlaml<br />
ve hatta kutsaldr. nsan topluluklar da tarih boyunca bu tarz<br />
bir yorumu esas almlardr. Tüm antropolojik ararmalar bu yorumu<br />
dorulamaktadr. Eer metalalmayacak (endüstriletirilemeyecek)<br />
bir iliki veya ilikiler varsa, bata geleni cinsel iliki<br />
olmak durumundadr, çünkü yaamn kutsallyla, yüceliiyle, sürekliliiyle<br />
ilgilidir. Daha çok da saptp dier yaamlar tehdit<br />
etmeme sorumluluuyla bezelidir.<br />
Cinsel istismar denilebilir ki, sistemin en temel hegemonik araçlarndandr.<br />
Sadece metalalarak dev bir endüstriye dönütürül-<br />
83
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
memitir. Toplumda Hint fallus tanrsall hem yozlap hem<br />
de krk kat geride brakan bir erkek egemen cinsiyetçilik dini haline<br />
getirilmitir. Özellikle her erkekte bu yeni dini gösterge bata edebiyat<br />
olmak üzere sanatn baköesine oturtularak tam bir uyuturucu<br />
araca dönütürülmütür. Kimyasal uyuturucular bu yeni cinsellik<br />
dini karnda solda sr gibi kalmr. Tüm toplum bireyleri<br />
medyatik reklam (sadece alelâde reklam deil) kampanyalaryla bir<br />
cinsel sapk haline getirilmitir. Genç, ya, hatta çocuk fark etmiyor.<br />
Herkes kullanyor. Kadn en gelikin seks nesnesine dönütürülmütür.<br />
Her zerresi seks çarmasa sanki para etmeyecekmi<br />
gibi bir zihniyete mahkûm edilmitir. Kutsal aile oca bir seks dergâhna<br />
dönütürülmütür. Kutsal ana ve tanrçalktan geriye ie yaramaz,<br />
bir köeye atlan ‘kocakarlar’ kalmr. Çok hazin ve ac verici<br />
bir durum. Sunî döllenmeyle kadn tam bir seks arac olma süreci<br />
zirveye trmandlmr.<br />
Her erkek için cinsel eylem bir iktidar eylemine dönütürülmütür.<br />
Cinsel eylem yaamn ve cinsin devam için biyolojik ilevinden<br />
karp veya saptp, toplumsal ve siyasal alanda erkek egemen<br />
iktidarn srsz çoalma ve yaylma ilevine dönütürülmütür.<br />
Cinsel eylem iktidar eylemine dönütürülmütür. Tüm homo ve hetero<br />
vb. cinsel iliki biçimlerinde iktidar ilikisi belirleyici rol oynamaktadr.<br />
Tarihsel temeli yaygn bulunmakla birlikte, hiçbir toplum<br />
ve devlet biçiminde ulus-devlet ve toplumunda olduu kadar sistemli,<br />
yaygn ve iktidar amaçl (dolayyla köleletirme amaçl) derinliine<br />
ve geniliine çoaltp uygulanmamr. Toplumsal cinsiyet,<br />
toplumsal ve siyasal iktidar olay ilikisi ve olgusudur.<br />
Ulus-devlet hem aile içinde, hem dnda cinsellie yönelik yürüttüü<br />
politikalarla tam bir iktidar sapklna yol açmr. Kadn<br />
kendini seks metas olarak, erkek ise cinsel iktidar arac klarak hem<br />
kendilerini hem toplumu sadece ahlâki buhrana deil, iktidar sava-<br />
n kurban haline de getirmi oluyorlar.<br />
Toplum bir kadn ancak bir erkee ba olarak bir evde adna<br />
namuslu dediimiz tarzda yaayabildii takdirde kabul görebilece-<br />
ini belirtir. Kadn öyle olmaktan çp birçok erkei eve almas ya<br />
da tersi halinde adamn eve birçok kad almas halinde durum<br />
84
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
nasl olur? Herhalde en hafif deyimle allak bullak olur. Parann durumunda<br />
iler daha karmaktr. Örneimize devam edelim. Kadn<br />
genel kabulü bozduu için evden atlarak bir çözüme varlabilir.<br />
Fakat parada iler bu kadar kolay olmayabilir. Elinde paray tutan,<br />
namuslu olmasa, paraya ne kadar para katlsa da kabulümdür diyebilir.<br />
Hâlbuki toplum tpk bir kadn meselesinde olduu gibi, bu<br />
kabulle paray arac klmam. Onu biriktirmek en büyük namussuzluktur<br />
diyebilmi olmas kuvvetle muhtemeldir.<br />
Hiyerarinin kuruluundan beri egemen erkein doymak bilmez<br />
tah ve duyarszlyla kaba gücü altnda ezim ezim inleyen kadn,<br />
kapitalist sistem altnda bir kat daha zincirlerle örülür. Erkein<br />
hakknda en çok yalan uydurduu varlk kadndr. Söylenir ki, cinsiyet<br />
üzerine en kapsaml çalma yürüten Freud’un bile ölürken a-<br />
ndan çkan son sözler “Kadn ne demek?” yönlüdür. Bu durum<br />
olaan deildir. Bu, kadn etrafndaki korkunç erkek egemenlik ideolojisinin<br />
yaratt bir durumdur. Kad hiç tanmak istemeyen<br />
erkek egemen, bu durumunu örtbas etmek için önemli silahlarndan<br />
biri olan sahte ak edebiyatna bavurur. Egemen erkek için ak<br />
ittir yalann gizlenmesi, örtük saygzlk, bilincin körlüü, kör<br />
içgüdünün alan ve süreklilik kazanmasr. Kadn bunu yutacak<br />
duruma getirilmesi, bask altnda çaresizliin derinlii ile ilintilidir.<br />
O denli maddi ve manevi yaam koullarndan koparlmr ki, erkein<br />
en ak sözlerini, saldlar, doal hak olarak kabul etmek<br />
zavallndadr.<br />
Kii olarak ahsen ben kadn gelitirilmi ‘statü’ altnda yaamay<br />
nasl kendisine yedirdiine hep arm. Fakat unu sezdiimi<br />
açkça itiraf etmeliyim: Kasaplar hayvan kesime alrken, hayvan<br />
aslnda kesileceini fark eder ve tir tir titrer. Kadn erkek kar-<br />
ndaki duruu bana hep bu titremeyi hatrlatr. Kadn karnda<br />
titremedikçe erkek rahat olmaz. Egemen olmann ba koulu budur.<br />
Kasap bir defa keser, o tüm ömrü keser. a edilmesi gereken gerçek<br />
budur. Bunu ak arklaryla gizlemek ak bir harekettir.<br />
Uygarlk altnda en deersiz nesne ve kavram aka dair söylenenlerdir.<br />
Bir erkein hiç baaramad, baarmak istemedii, bir kadna<br />
olaanca doall içinde yaklaabilme gücüdür. Ben ahsen böy-<br />
85
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
lesi bir tavr gösterebilecek erkei gerçek kahraman olarak deerlendirmek<br />
durumundaym. Sorun basit zaaf, biyolojik cinsiyet far-<br />
ndan domuyor. Hiyerarik devletli toplumun ilk katmanlama<br />
nesnesi olarak kad en alta yerletirmesinden kaynaklanyor. En<br />
derin toplum sorunu olmas, toplumda yerletirilmi statünün özelliklerinden<br />
ileri geliyor. Sosyolojinin çok srl ve geç olarak konuya<br />
ilgi duymas kapitalizmin kriz süreciyle ilgilidir.<br />
Her ey aça çkarken, kadn olgusunun da kendini gittikçe tüm<br />
yönleriyle göstermesi beklenebilir. Kapitalist sistemin kadnlk olgusuna<br />
ekledii bask-sömürü unsurlar daha kapsaml anlalmay<br />
gerektirir. Kadn adeta sözde en deerli metadr. Hiçbir sistem, ka-<br />
bu denli metalamaya tabi tutmamr. lk ve ortaçalarda genel<br />
köleliin bir parças olarak kadn kölelii, cariyeliinden sistem<br />
açndan bir fark yoktur. Sadece kadna özgü bir kölelik veya meta-<br />
k bir durum söz konusu deildir. Erkek haremlilikler de vardr.<br />
Hadmlalm erkekler de vardr. ç olanlar vardr. Sistemin<br />
cinsiyet anlaynda asl en büyük fark kapitalizm koyar. Adeta metalalmam<br />
tek organ yoktur. Sözüm ona bunu edebiyat, roman<br />
aracyla sanat süsü vererek yapar, ama bu sanatn temel ilevi<br />
sistemin dayanlmaz yükünün çekilmesinde kadn azami pay sahibi<br />
knmasr. Her çalmaya bir ücret biçilirken, en ar i olan<br />
hamilelik, çocuk büyütme, evin her türlü ii ücretsizdir. Erkein seks<br />
kölesi olmann da bir ücreti yoktur. Genelevde olan ücret kadar bile<br />
birçok özel evde deer kadna gösterilmez.<br />
Evlilik namusu, onuru denilen ey, esasta ‘küçük imparatorun’<br />
bütün kahrn çekilmesidir. Nasl ki büyük imparator onuru sayd<br />
devlet mülküne bir ey olduunda bunu sava nedeni sayarsa, küçük<br />
imparator da onuru sayd mal olarak kadna bir ey yaprsa<br />
bunu büyük namus meselesi, dolayyla kavga nedeni sayar. Daha<br />
da ilginç olan, kadn ruh olarak tamamen boaltlmas, biçimsel<br />
olarak da a kadns, süslü-sesli bir ‘kafeste ku’ haline getirilmesidir.<br />
Ses ve makyaj düzeni; doal kadn çok dnda öz kimliinin<br />
ezici biçimde inkârna dayanan, kiiliini öldüren bir durum arz<br />
eder. Kadnck kadn özel olarak kiiliksizletirilmesidir. Bir erkek<br />
icad ve dayatmasr. Böyle olduu halde, sanki kadn doal<br />
86
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
duruu buymu gibi suçlamaktan geri kalmaz. Tüm reklam, tehir<br />
malzemesi olarak kullanlmasndan bizzat sistem sorumlu olduu<br />
halde, bu da kadn doal özüne yakr. Kadn onuru kapitalizmle<br />
en dip noktasna oturmutur. Kadn kimliinde dibe vuran,<br />
ayn zamanda komünal toplum deerleridir. Sistemin mant hem<br />
buna muhtaçtr, hem de oldukça becerilidir.<br />
Pornoyla her tür kutsallndan soyutlanan kadn cinsi, kapitalizmde<br />
balangçtaki primata indirgenmi olur. Kadn uygarlk<br />
tarihi boyunca toplumdan silinmesi hiyerarik ve sfsal gelimeye<br />
ba olduu kadar, erkein egemen erkek toplumu yüceltmesine de<br />
bar. Yine kadn toplumda ne kadar etkinliini yitirmemise,<br />
komünal deerlerden de o denli uzakla olur. Kadn doas<br />
komünal toplum deerlerine daha yakndr. Zekâs doann özelliklerine<br />
kar daha duyarl ve gerçekçi olduundan duygusal zekâ ön<br />
plandadr. Analitik zekâ daha çok kurgusal olduundan yaamla<br />
balar srlr. Erkein analitik zekâ gelikinlii toplumsal konumundaki<br />
hileli, bask karakter unsurlaryla ilikilidir.<br />
Çocuklar dünyas üzerindeki sistem arl geneli yansr. Hayal<br />
dünyasnda yaayan çocuklar sistemin buz gibi hesaplar dünya-<br />
na kökünden zttr. Çocuk ve kapitalizm badamaz. htiyarlar<br />
yalanm çocuk gibidir. Eskinin sayg gören kutsal bilgesi kapitalist<br />
üretim için bir yük durumundadr, gereksiz bir nesnedir. Çocuklar<br />
büyüyerek yararl knabilir. htiyarlar ise öleceklerinden bir deer<br />
ifade etmezler. htiyarn ahsnda toplum yüceliinden, kutsallndan<br />
iyice soyutlanr. Yalar evine brakldnda, sistemin zalimlii<br />
kadar anlamszl çirkin surat tüm yönleriyle gösterir. htiyarlk<br />
sorunu bile birçok yönüyle sistemin toplum için gereksizliini rahatlkla<br />
kantlayabilecek soru iaretleriyle doludur.<br />
Tersi bir konum da sistem gerei varl dayanlmaz boyutlara<br />
tar. Özünde bir ataerkil toplum gelenei olan bata erkek<br />
olmak üzere çok çocuklu olma, sak tekniklerinin devreye sokulmasyla<br />
alt tabaka kadnlarnda çocuk doum makinesi rolüne indirgenmitir.<br />
Böylelikle zor olan çocuk yetitirilmesi de yoksullara<br />
yüklenerek, bir yandan genç içi ihtiyac gideriliyor, dier yandan<br />
içinden çlmaz bir aile yozlamas yaratyor. Bir tala birkaç ku<br />
87
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
vuruluyor. Üst tabaka kadn ve erkei artk sunî bebek, üvey evlat ve<br />
hayvan beslemeyle evlat kavram yozlararak eksikliini giderirken,<br />
sonuna kadar seksi kalmaya çalp yeni seks dinini ritüelletirerek<br />
baygnlayorlar. Sonuç, altndan çlamaz anlamsz bir nüfus,<br />
tarihin hiçbir döneminde görülmemi bir isizlik ve çevre buna-<br />
n insan yükünü tamaz bir konuma getirilmi bulunmasr.<br />
Kent ve sfsallk daha çok kapitalist sistemle birlikte kavramsallar.<br />
Fakat kökenlerinin izah daha önemlidir. Ç veya kökenleri<br />
açklanmayan hiçbir toplumsal iliki yeterince anlamlandlamaz.<br />
Kent oluumu halen tam çözümünü bulan bir iliki younlu-<br />
u olmaktan uzaktr. En az kapitalizmin ç kadar önemlidir ve<br />
açklanmay gerektirir. ahsen kente ön, proto-kapitalistik demenin<br />
yanl kaçmayaca kanaatindeyim. Nasl ki pazar kapitalizmin üzerinde<br />
beslendii, vücut bulduu bir iliki alanysa, kent de pazarn<br />
gelimi ve kalla mekân olarak tanmlanabilir. Konumuzla<br />
ilgisi ise, kurgusal zekânn en gelikin mekân, pazar olmasna dayanr.<br />
Kentin kendisi pazar niteliinden ötürü analitik, soyut zihni<br />
gerektiren ve daha çok da ortaya çkaran çok youn toplumsalla-<br />
rma arac olan bir kurulutur. Mitolojik ve dinsel dünyann daha<br />
da aklclamas, bilimi hzlandrmas kadar çarptmas, beraberinde<br />
felsefeye yol açmas gibi tarihsel gelimeleri hzlandran iliki orta-<br />
r. Daha çok analitik zekâyla i yapar. Kapitalizm ekonominin<br />
ana gücü, yarat kadn da dümanr. Tüm çözümlememiz<br />
kadn toplumsal yaamdaki yerinin ekonomik deerinin birincil<br />
düzeyde ve yüksek seviyede olduunu kantlamaktadr. Tüm uygar-<br />
k tarihinde olduu gibi, en acmasz dönemini kapitalist uygarlk<br />
amasnda yaamaya balayan ‘ekonomisiz knm kadn’ gerçei,<br />
en çarp ve derinlikli toplum çelikisi haline gelmitir. Kadn nüfusu<br />
ezici olarak isiz braklmr. Ev ileri en zor iler olduu halde<br />
be metelik deer etmemektedir. Çocuk dourma ve yetitirme hayatn<br />
en zor ii olduu halde, sadece deer etmemekle kalmamakta,<br />
giderek baa bela olarak düünülmektedir. Hem ucuz, isiz, çocuk<br />
dourma ve bin bir zahmetle büyütme makinesi, hem ücretsiz ve<br />
hatta suçlu! Kadn uygarlk tarihi boyunca toplumun zemin katna<br />
yerletirilmitir, ama hiçbir toplum kapitalizmin yürüttüü ve çok<br />
88
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
sistemli hale getirdii istismar gelitirme gücünde olamamr. Bu<br />
sefer sadece zemin katta deil, tüm katlarda eitsizliin, özgürlüksüzlüün,<br />
demokrasisizliin nesnesidir! Daha da vahimi, tarihin hiçbir<br />
dönemiyle kyaslanamayacak iddette ve younlukta cinsiyetçi<br />
toplum iktidar insann en mahrem organlarna kadar artlandp<br />
çoaltarak, kad bir seks endüstrisine dönütürerek, ikenceyi<br />
toplumun tüm katmanlarna yayarak, ‘erkek egemen toplumu’ kapitalist<br />
uygarlk döneminde azamiye çkartarak, ‘ekonomostan’, ekonominin<br />
yarat özneden intikam alrcasna kadn ve ekonomi<br />
dümanl her yerde ve her zamannda kantlamaktadr!<br />
Bir anann, proleteri dokuz ay karnnda tap bin bir zahmetle<br />
gücü haline getirinceye kadar verdii emein kar nasl ta-<br />
mlayacaz? Sermayedarn çalp çrpt binlerce yldan kalma<br />
birikimlerle hazrlanan üretim araçlarn sahipliklerini ve paylar<br />
nasl belirleyeceiz? Hiçbir üretim aracn deerinin pazarda satl-<br />
gibi olmad unutmayalm. Bir fabrikann sadece teknik icat-<br />
binlerce keifçi insann birikimli yaratn ürünüdür. Bunlarn<br />
deerini nasl belirleyip kime ödeyeceiz? Bunlarn toplumsal<br />
paylar düünmemek ahlâk tamamen yadsmadan mümkün mü?<br />
Bu tarihi-toplumsal deerleri sadece iki kii arasnda paylarmak<br />
adaletle uyuur mu? Kald ki, bu iki kiinin aileleri, toplumsal çevreleri<br />
vardr. Bunlarla koruyup kollanan bu ikisi üzerinde bunlarn hiç<br />
mi hakk yok? Sorular daha da yak kp arttrabiliriz. Fakat kârücret<br />
ikileminin ne kadar problemli olduunu göstermeye yeter.<br />
Kapitalizmin ekonomisi demeye pek gerek yoktur. Kapitalin<br />
kendisi ekonominin özüdür. O esasta en istismarc, vahî rekabetli,<br />
kâr için her eyi göze alabilen sistemdir. Toplumun metalalmayan<br />
hiçbir olgusu yoktur. Metalalan toplum, elden çkarlmak<br />
istenen toplumdur. Böylesi bir toplum yaam ömrünü dolduran,<br />
dolayyla bitirilmesi gereken bir düzendir.<br />
Hatalarn veya yanln temelinde kapitalist-içi ayr yatmaktadr.<br />
Kapitalist-içi ayr, bir köleci Roma malikânesindeki<br />
efendi-köle ayrndan öz olarak farkl deildir. Serf-aa ilikisi için<br />
de benzetme geçerlidir. Bir aile içinde -ataerkil- erkein örgütleni<br />
biçimi ve dayanaklaryla, ba kadn örgütleni ve dayanaklar<br />
89
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kar karya getirdiimizde, çatmann galibi batan bellidir. stisnalar<br />
hariç tutulursa, belli bir kavgann galibi olarak erkek, kavgann<br />
sonunda hrpalanm kadndan daha güçlenmi olarak varlk sürdürür.<br />
Daha fazla kadn erkein olmutur. Çeliki yine vardr, ama dönütüü<br />
kadaryla erkek-egemen sistem içinde bir adm daha erimitir.<br />
Örnei tüm toplumsal sisteme yaygnlarabiliriz. Sfl<br />
toplum uygarl, hatta daha öncesinin hiyerarik toplumu içinde,<br />
kadn bin bir bala erkein egemenlii altnda bulunduu koullarda,<br />
bir teori ve pratik biçim uyarlayp kadndan kurtulu beklemek<br />
hayalcilikten öteye, ‘daha çok dövül, daha çok balan’ demekten<br />
öteye anlam ifade etmez. Kadn karlamay kabul ettii andan<br />
itibaren zaten kaybetmeye yatlmr. Kasabn elindeki kuzu didinip<br />
de ne kadar kurtulabilir? Kuzunun yaama ans kasabn insafna,<br />
çkarna bar. Süt, yün koyunu da knabilir, kesilebilir de.<br />
kinci dünya sava sonras ‘antifaist’ zafer havas fazla sürmedi.<br />
1968 devrimci perspektifleri ve gençlik hareketleri önemli paradigma<br />
deikliklerine yol açt. Sisteme bir bütün olarak nefret geliti.<br />
Reel sosyalizm, ulusal kurtulu ve sosyal demokrasinin beklentilerine<br />
cevap veremeyecei anlalm. Vaat edilen dünya eskisinden<br />
daha iyi deildi. Denilebilir ki, 1970’ler, 1848 Devriminden beri<br />
Marksizm’le balanm birçok entelektüel akn gücünü yitirmesiyle,<br />
yeni sol, ekoloji, kadn hareketi bata olmak üzere birçok yeni<br />
akmla tanma dönemi oldu. Kapitalizm kadar reel sosyalizm ve<br />
versiyonlarna duyulan derin güvenin sarslmasyla ve 1950’ler sonrasn<br />
ikinci büyük bilimsel devrimiyle sosyal bilim ve kültürel<br />
alandaki yeni gelimeler de beraberinde feminizme, ekolojiye, etnolojiye<br />
geni açmlar getirdi. Sistemin zt kutbunda yer alan toplum<br />
yaplanmalar da benzer bir dökülmeyi, karmaay yaamaktadr. En<br />
bata aile, tarihinde en youn dalma sürecindedir. Evliliklerin ya-<br />
ya yak bozulmakta, ahlâki olmayan kontrolsüz cinsel ilikiyi ç<br />
gibi büyütmektedir. ‘Kutsal evlilik’ bitmi saylmaktadr. Çocuk, ya-<br />
lar, ana baba ilikileri, aileyle balant dalmann ac kurbanlar<br />
olarak, toplumsal açdan en anlamsz, bozuk duruma dümü bulunmaktadr.<br />
Kadn üzerindeki en eski bask ve istismarlar aça çktkça,<br />
kadn sorunu da tam bir krize dönümektedir. Kadn kendini ta-<br />
90
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kça, düürülmülüüne duyduu öfkeyle tam bir kaos ilikisinin<br />
en etkili nesnesine de dönümektedir. Kadn çözülmesi toplum çözülmesine,<br />
toplum çözülmesi de sistem çözülmesine yol açmaktadr.<br />
Toparlarsak, önümüzde bizleri bekleyen kapitalizmin tek tarafl<br />
iradesi döneminin geçtii, halklarn ovenizm ve savala yüklü milliyetçilii<br />
aarak demokratiklemesini ve bar dayatt, kültürel<br />
ve yerel gerçeklii ile bulutuu bir dönem olas güçlüdür. Bunun<br />
tek bana deil, hâkim sistemin devlet merkezli, ama küçültülmü<br />
yaplanmalaryla ilkelere dayal ortaklaa yürütülmesi de bu olask<br />
dâhilindedir. Uygarlz sf, cins, etnik ve kültürel tahakkümlü<br />
yap yerine, halklarn komünal demokratik deerlerini tanyan,<br />
cins özgürlüüne açlm, etnik-ulusal bask a, kültürel daya-<br />
may esas alm, tarihi bir aama olarak ‘küresel demokratik uygarla’<br />
dönüebilir.<br />
En eski Ve En Yeni Sömürge Ulusu – Kadnlar<br />
Kad biyolojik farkl olan bir cins insan olarak alglamak,<br />
toplumsal gerçeklik konusunda körlüün temel etkenlerinin banda<br />
gelmektedir. Cinsiyet farkl kendi bana hiçbir toplumsal sorun<br />
nedeni olamaz. Evrende her zerredeki ikilem nasl hiçbir varlkta<br />
sorun olarak ele alnmazsa, insan varlndaki ikilem de sorun<br />
olarak ilenemez. “Varlk neden ikilemlidir?” sorusuna verilecek<br />
cevap ancak felsefi olabilir. Ontolojik (varlk bilimi) çözümleme bu<br />
soruya (sorun deil) yant arayabilir. Benim cevabm udur: Varln<br />
ikilem dnda baka türlü varoluu salanamaz. kilem, varoluun<br />
mümkün tarzr. Kadn ve erkek mevcut haliyle olmayp eeysiz<br />
(ei olmayan) olsalar bile, bu ikilemden kurtulamazlar. Çift cinslilik<br />
denilen olay da budur. rmamak gerekir. Fakat ikilemler hep<br />
farkl olumaya eilimlidirler. Evrensel zekâya (Geist) kant aranacak<br />
temel de bu ikilem eiliminde aranabilir. kilemin iki taraf da ne<br />
iyi ne kötüdür; sadece farklr, farkl olmak zorundadr. kilemler<br />
aynlarsa varolu gerçekleemez. Örnein, iki kadn veya iki erkekle<br />
toplumsal varln üreme sorunu çözümlenemez. Dolayyla “Niçin<br />
kadn veya erkek?” sorusunun deeri yoktur veya bu soruya ille<br />
91
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
cevap aranacaksa, evren böyle olumak (zorunda, eiliminde, aklnda,<br />
arzusunda) durumundadr da ondan diye felsefi bir cevap verilebilir.<br />
Kad sosyal iliki younluu olarak incelemek, bu nedenle<br />
sadece anlaml deil, toplumsal kördüümleri amak (çözümlemek)<br />
açndan da büyük önem tar. Erkek egemen bak baklk kazand<br />
için, kadna ilikin körlüü krmak bir nevi atomu parçalamak<br />
gibidir. Bu körlüü krmak büyük entelektüel çaba ve egemen<br />
erkeklii ykmay gerektirir. Kadn cephesinde ise neredeyse varolu<br />
tarz haline getirdii ve aslnda toplumsal olarak ina edilen ka-<br />
da çözmek, o denli ykmak gerekir. Tüm özgürlük, eitlik, demokratik,<br />
ahlaki, politik ve sfsal mücadelelerin baar veya baa-<br />
zlklarnda yaanan hayal kklklar (ütopya, program ve ilkelerin<br />
hayata geçirilemeyii), klmayan egemen (iktidarl) iliki biçiminin<br />
(kadn-erkek arasndaki) izlerini tar. Tüm eitsizlikleri, kölelikleri,<br />
despotluklar, faizmi ve militarizmi besleyen ilikiler, ana<br />
kayna bu iliki biçiminden alr. Eitlik, özgürlük, demokrasi, sosyalizm<br />
gibi ad çok geçen sözcüklere hayal kkl yaratmayacak<br />
geçerlilikler yüklemek istiyorsak, kadn etrafnda örülen toplum-do-<br />
a kadar eski olan ilikiler a çözmek ve parçalamak gerekir. Bunun<br />
dnda gerçek özgürlüe, eitlie (farklklara uygun), demokrasiye<br />
ve ikiyüzlü olmayan bir ahlaka gidecek baka bir yol yoktur.<br />
Cinsiyetçilie, hiyerarik çtan beri iktidar ideolojisi olarak<br />
anlam yüklenmitir. Sflama ve iktidarlama ile yakndan balan-<br />
r. Bütün arkeolojik, antropolojik ve güncel ararma ve gözlemler,<br />
kadn otorite kayna olduu dönemler olduunu ve uzun<br />
süreye yayld göstermektedir. Bu otorite artk-ürün üzerine kurulu<br />
iktidar otoritesi olmayp, tersine verimlilik ve dourganlktan<br />
kaynaklanan ve toplumsal varoluu güçlendiren bir otoritedir. Ka-<br />
nda etkisi daha fazla olan duygusal zekâ, bu varolula güçlü balara<br />
sahiptir. Artk-ürün üzerine kurulu iktidar savalarnda kadn<br />
pek belirgin yer almay, toplumsal varolu tarz bu konumuyla<br />
ilgilidir.<br />
Hiyerarik ve devletsel düzen balant iktidar geliiminde erkein<br />
öncü rol oynad, tarihsel bulgular ve güncel gözlemler<br />
açkça göstermektedir. Bunun için neolitik toplumun son aamasna<br />
92
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kadar gelikin olan kadn otoritesinin klmas, almas gerekiyordu.<br />
Buna ilikin biçimi çeitli, süresi uzun büyük mücadelelerin verildiini<br />
yine tarihsel bulgular ve güncel gözlemler dorulamaktadr.<br />
Özellikle Sümer mitolojisi neredeyse tarihin ve toplumsal doann<br />
hafzas gibi oldukça aydnlatr.<br />
Kadn lk Ve Son Sömürge Olarak<br />
Tarihin En Kritik An Yaamaktadr<br />
Uygarlk tarihi, kadn kaybedii ve kayboluu tarihidir ayn<br />
zamanda. Bu tarih tanr ve kullaryla, hükümdar ve tebaalaryla,<br />
ekonomi, bilim ve sanatyla erkek egemen kiiliin pekitii tarihtir.<br />
Dolayyla kadn kaybedii ve kayboluu, toplum adna büyük<br />
dü ve kaybeditir. Cinsiyetçi toplum, bu düün ve kaybediin<br />
sonucudur. Cinsiyetçi erkek, kadn üzerinde sosyal hâkimiyetini ina<br />
ettiinde o kadar itahlr ki, doal her türlü temas bir egemenlik<br />
gösterisi haline getirir. Cinsel iliki gibi biyolojik bir olguya sürekli<br />
iktidar ilikisi yüklenmitir. Kadn üzerinde zafer havasyla cinsel<br />
temas kurduunu hiç unutmaz. Bu yönlü çok güçlü bir alkanlk<br />
oluturmutur. Bir sürü deyim icat etmitir: “Becerdim”, “ini bitirdim”,<br />
‘kanck’, “Karnnda spay, srtnda sopay eksik etme!”, ‘fahie,<br />
orospu’, ‘kz gibi olan’, “K serbest brakrsan, ya davulcuya ya<br />
zurnacya kaçar”, ‘ba hemen balamak’ gibi benzer sayz öykü,<br />
darbmesel anlatr. Cinsellikle iktidar ilikisinin toplum içinde nasl<br />
etkili olduu çok açktr. Günümüzde bile her erkein, kadn üzerinde<br />
‘öldürme hakk’ dahil, sayz hak sahibi olduu sosyolojik bir<br />
gerçektir. Bu ‘haklar’ her gün uygulanrlar. likiler ezici çounlukla<br />
taciz ve tecavüz karakterindedir.<br />
Aile bu toplumsal balamda erkein küçük devleti olarak ina<br />
edilmitir. Uygarlk tarihinde aile denilen kurumun mevcut tarzyla<br />
sürekli yetkinlemesi, iktidar ve devlet aygtlarna verdii büyük güç<br />
nedeniyledir. Birincisi, aile erkek etrafnda iktidarlalarak devlet<br />
toplumunun hücresi knmaktadr. kincisi, kadn srsz kark-<br />
z çalmas güvenceye alnmaktadr. Üçüncüsü, çocuk yetitirip<br />
nüfus ihtiyac karlamaktadr. Dördüncüsü, rol modeli olarak tüm<br />
93
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
topluma kölelik, dükünlük yaymaktadr. Aile bu içeriiyle aslnda<br />
bir ideolojidir. Hanedanlk ideolojisinin ilevselletii kurumdur.<br />
Her erkek ailede bir hanln sahibi olarak kendisini alglar. Ailenin<br />
çok önemli bir gerçeklik olarak alglanmasn altnda bu hanedan-<br />
k ideolojisi çok etkindir. Ailenin ne kadar çok kadn ve çocuu<br />
olursa, erkek o denli güvence ve onur kazanr. Aileyi mevcut haliyle<br />
bir ideolojik kurum olarak deerlendirmek de önemlidir. Kadn ve<br />
aileyi mevcut haliyle uygarlk sisteminin, iktidar ve devletin altndan<br />
çekin, geriye düzen adna çok az ey kalr. Fakat bu tarzn bedeli,<br />
kadn bitmeyen düük younlukta sürekli sava hali altndaki<br />
ac, yoksul, dükün ve yenilgili var olu tarzr. Adeta sermaye<br />
tekellerinin uygarlk tarihi boyunca toplum üzerinde sürdürdüklerine<br />
benzer, paralel ikinci bir tekel zinciri de kadn dünyas üzerindeki<br />
‘erkek tekeli’dir. Hem de en eski güçlü tekeli. Kadn varoluunu<br />
en eski sömürge âlemi olarak deerlendirmek daha gerçekçi sonuçlara<br />
götürür. Belki de kendileri için millet olmam en eski sömürge<br />
halk demek en dorusudur.<br />
Kapitalist modernite, tüm liberal süslemelere ramen, eskiden<br />
kalma statüyü özgür ve eit klmad gibi, ek görevler yükleyip ka-<br />
eskisinden daha ar bir statü altna almr. En ucuz içi, ev<br />
çisi, ücretsiz içi, esnek içi, hizmetçilik gibi statüler durumunun<br />
daha da arla gösterir. Üstelik en magazinel varlk, reklam<br />
arac olarak istismar daha da derinletirilmitir. Bedeni bile en çe-<br />
itli istismar arac olarak, sermayenin vazgeçmedii meta düzeyinde<br />
tutulur. Reklamcn sürekli tahrik aracr. Özcesi, modern kölenin<br />
en verimli temsilcisidir. Hem srsz zevk arac, hem en çok<br />
kazandran köleden daha deerli bir mal düünülebilir mi?<br />
Nüfus sorunu cinsiyetçilik, aile ve kadnla yakndan balantr.<br />
Daha çok nüfus, daha çok sermaye demektir. ‘Ev kadnl’ nüfus<br />
fabrikasr. Sisteme çok ihtiyaç duyduu en deerli mallar, ‘dölleri’<br />
üretme fabrikas da diyebiliriz. Maalesef tekelci egemenlik altnda<br />
aile bu duruma sokulmutur. Tüm zorluklar kadna çkarrken,<br />
maln deeri ise sisteme en deerli hediyedir. Artan nüfus en çok<br />
kad mahveder. Hanedanlk ideolojisinde de böyledir. <strong>Modernite</strong>nin<br />
en gözde ideolojisi olarak ailecilik, hanedanln vard son<br />
94
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
amadr. Tüm bu hususlar fazlasyla ulus-devletçiliin ideolojisiyle<br />
de bütünlemektedir. Ulus-devlete sürekli evlat yetitirmekten daha<br />
deerli ne olabilir? Daha çok ulus-devlet nüfusu, daha çok güç demektir.<br />
Demek ki, nüfus patlamasn altnda s sermaye ve erkek<br />
tekellerinin hayati çkarlar yatmaktadr. Zorluk, kahr, hakaret, aclar,<br />
suçlamalar, yoksulluk, açlk kadna; keyfi kazanc ise ‘bey’ine ve<br />
sermayedarnadr. Tarihte hiçbir ça günümüzdeki kadar kad çok<br />
yönlü bir istismar arac olarak kullanma güç ve deneyimini göstermemitir.<br />
Kadn ilk ve son sömürge olarak tarihinin en kritik an<br />
yaamaktadr.<br />
Hâlbuki köklü özgürlük, eitlik ve demokratlk yüklü bir felsefeyle<br />
kadnla düzenlenecek yaam ortakl; güzellii, iyilii ve doruluu<br />
en mükemmel düzeyde salayabilme yeteneindedir. ahsen<br />
mevcut statüler içinde kadnla yaam, çok sorunlu olmak kadar<br />
çirkin, kötü ve yanl bulurum. Mevcut statü altnda kadnla yaamak,<br />
çocukluumdan beri cesaretimin en zayf olduu bir konudur.<br />
Cinsel güdü gibi çok güçlü bir güdüyü sorgulayacak bir yaamdr söz<br />
konusu olan. Cinsel güdü yaamn sürdürülmesinin hatnadr. Kutsall<br />
olmas gereken bir doa harikasr. Ama sermaye ve erkek<br />
tekeli kad o denli kirletmitir ki, bu doa harikas yetenek, ‘döllük<br />
fabrikas’ gibi en ala bir meta üreten kuruma dönütürülmütür.<br />
Bu metalarla toplumun alt üstüne getirilirken, çevre de<br />
nüfusun arl altnda (imdilik alt milyar; bu hzla giderse on, elli<br />
milyar nüfusla çevreyi düünelim) anbean çöküü yaamaktadr.<br />
üphesiz bir kadnla çocuklu olmak özde kutsal bir olaydr; yaamn<br />
tükenmeyeceinin göstergesidir. Sonsuzluu hissettirir. Bundan<br />
daha deerli duygu olabilir mi? Her tür bu gerçeklik altnda kendini<br />
sonsuzlua kaptrmann heyecan yaar. Özellikle günümüz insa-<br />
nda, bu durum, bir ozann dedii gibi, “Baza bela dölümüz<br />
bizim” seviyesinde yaanmaktadr. Bir kez daha Birinci ve kinci<br />
Doa’ya ters sermaye ve erkek tekelinin büyük ahlakszl, çirkinli-<br />
i ve yanlyla kar karya olduumuz inkâr edilemez.<br />
nsan eliyle ina edilen, insan eliyle ylabilir. Burada ne bir do-<br />
a kanunu, ne de bir yazg söz konusudur. ebekenin, kurnaz ve<br />
güçlü adamn, kanserli ve hormonlu yaam elleri olan tekellerin<br />
95
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
las düzenlemeleridir söz konusu olan. Yaamn evrendeki en<br />
harika çiftinin (bilinebildii kadaryla) anlamlama derinliini hep<br />
derinden hissetmiim. Kadnla önce düünmenin, nerede, ne zaman,<br />
ne kadar bozukluk varsa tartma ve gidermenin önemini tüm ilikilerin<br />
önüne koyma cesareti gösterdim. Sadece güçlü, düünen, iyi,<br />
güzel ve doru karar verebilen, böylece beni aarken hayran brakabilen<br />
ve muhatabm olabilen kadn, üphesiz felsefi arayn<br />
köe talarndandr. Evrendeki yaam akn srlarn bu kadnla<br />
en iyi, güzel ve doru tarafyla anlam bulacana hep inandm. Ama<br />
hiçbir erkein beceremeyecei kadar, önümdeki ‘erkek ve sermaye’<br />
malyla, doksan bin kocal Hürmüz’le varolu tarz asla paylamayacak<br />
olan ahlakma da inandm. O halde feminizmden de öte,<br />
‘jineoloji’ (kadn bilimi) kavram amac daha iyi karlayabilir.<br />
Geleneksel hiyerarinin kadn üzerinde gelitirdii erkek egemenlii<br />
uygarlk tarihi boyunca hep yetkinletirilmitir. Ulus-devlet<br />
formunda azamileen iktidar, bu gücünü büyük oranda yayd ve<br />
younlard cinsiyetçilikten alr. Cinsiyetçilik, en az milliyetçilik<br />
kadar iktidar ve ulus-devlet üreten bir ideolojidir. Normal bir biyolojik<br />
ilev deildir. Erkek egemen için kadn cinsiyeti, üzerinde her<br />
tür ihtiras gerçekletirdii bir obje, nesnedir. Kutsal Kitaplardaki<br />
“Kadn tarlanzdr, istediiniz gibi sürebilirsiniz” deyimiyle, modernitenin<br />
“Kadn bir saz gibidir, istediiniz gibi çalabilirsiniz” deyimi<br />
bu gerçeklii dile getirir. Ayrca “Srtndan sopay, karnndan spay<br />
eksik etmeyin” deyii egemenliin faist karakterini yansr.<br />
Açkça belirtmeliyim ki, toplumsal cinsiyetçi çözümlemeleri pozitivist<br />
buluyorum. Kaba nesnelci yaklamlarla kad çözümleyebileceimizi<br />
sanmyorum. Özellikle kadna içerilmi kölelik kodlar<br />
bilmiyoruz. Fazlasyla fallus-vajina zihniyetine bulald, bu zihniyetin<br />
insann dier yeteneklerini kötürümletirdii kanndaym.<br />
Bu konuda dikkati çeken nokta tüm bitkiler ve hayvanlar âleminde<br />
belli, anlaml bir ilevi, süresi ve biçimi olan cinsel birleme olgusu<br />
insan türünde srsz süre, biçim ve ilevle azami yozlalm gibi<br />
gözlemlenmektedir. Bunun toplumsal kaynakl bir yozlama olduu<br />
kesindir. Daha dorusu, toplumsal sorunun (bask-sömürü) dou<br />
ve genellemesiyle birlikte gelitii belirtilebilir. Kadn sorununun<br />
96
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
her bakmdan anacl toplumun çözdürülmesinden kaynaklanan toplumun<br />
ana sorunu olduunu belirleyebilmek doru tanmlama yapabilmek<br />
için gereklidir.<br />
Toplumsal cinsiyetçilik en az kapitalizm kadar tehlikeli bir toplumsal<br />
canavardr. Ne yazk ki, amansz ve kurnaz erkek egemenlii<br />
bu olgunun hakikatinin aça çkmas engellemek için gözü kara<br />
bir tutum içindedir. Kapitalizm kadar ararmay gerektirdii halde,<br />
en karanlkta braklan toplumsal alandr. Tüm iktidar ve devlet<br />
ideolojileri ilk kayna cinsiyetçi tutum ve davranlardan alrlar.<br />
En derin, örtbas edilmi ve üzerinde her tür kölelik, bask ve sömürünün<br />
gerçekletii toplumsal alan kadn köleliidir. Tüm iktidar ve<br />
devlet biçimlerinin üzerinde denendii, kaynak bulduu toplumsal<br />
nesnedir.<br />
Sorulmas gereken temel soru, erkein neden kadn konusunda<br />
bu kadar kskanç, tahakkümcü ve cani kesildii, yirmi dört saat tecavüzcü<br />
konumla yaamaktan vazgeçmediidir. üphesiz tecavüz ve<br />
tahakküm toplumsal istismar kavramlarr. Olup bitenin toplumsal<br />
niteliini ifade etmektedir. Daha çok da hiyerariyi, ataerkillii ve<br />
iktidar çarmaktadr. Daha derinlikte yatan bir anlam ise, ya-<br />
ama ihaneti ifade etmektedir. Kadn yaamla çok yönlü ba<br />
erkein toplumsal cinsiyetçi tutumunu aça kavuturabilir. Toplumsal<br />
cinsiyetçilik, yaam zenginliinin cinsiyetçiliin köreltici ve<br />
tüketici etkisi altnda yitimini, bunun dourduu öfke, tecavüz ve<br />
hâkimiyetçi tutumu ifade eder. Cinsiyet güdüsünün yaamn devam-<br />
yla ilikisi açktr. Fakat hiçbir canln yirmi dört saat sürekli<br />
cinsiyet açl içinde bir zihniyete sahip olmas gözlemlenememektedir.<br />
Yaamn cinsiyetten ibaret olmad açktr. Bilakis cinsel birlemenin<br />
bir nevi ölüm an olduu, daha dorusu ölüme kar yaa-<br />
n ölümcül bir hamlesi olduu söylenebilir. Dolayyla ne kadar<br />
çok cinsi eylem, o denli yaam kayb anlamna da gelir.<br />
Cinsel eylemin tümüyle ölümcül olduunu belirtmiyorum. Ya-<br />
amn sonsuzluk idealini içinde tar. Fakat bu ideal, yaamn kendisi<br />
deildir. Tersine, ölüm korkusuna kar bir tedbirdir ki, fazla hakikat<br />
deeri tamad söylenebilir. Söylem öyle açkla kavuturulabilir:<br />
Yaam döngüsünün tekrarlar m önemlidir, yoksa döngü-<br />
97
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
nün tekil olarak kendisi mi? Tekil olann hakikati tam ifade edildikten<br />
sonra, döngünün sonsuz defa tekrarlanmas fazla anlam ihtiva<br />
etmez. htiva edecei anlam da ‘mutlak bilgiye’ ulama ihtiyacr.<br />
Bu durumda döngü ne kadar kendini iyi tanrsa mutlak bilgi ihtiyac<br />
da o kadar karlanm olur ki, döngülerin, dolayyla cinsi çoalmann<br />
fazla deeri ve anlam kalmaz.<br />
Kadn köleliinin bu özelliklerinin derin bilinciyle hareket eden<br />
kapitalizm ve ulus-devlet, kad en gelitirilmi sermaye ve iktidar<br />
arac olarak kullanmaya büyük özen gösterir. Çok iyi bilmek gerekir<br />
ki, kadn kölelii olmadan hiçbir kölelik biçimi gelime ve yaama<br />
ansna sahip deildir. Kapitalizm ve ulus-devlet, en kurumsalla<br />
egemen erkei ifade eder. Daha açkças, kapitalizm ve ulus-devlet,<br />
zorba ve sömürgen erkek tekelciliidir. Belki de bu tekelcilii parçalamak<br />
atomu parçalamaktan daha zordur.<br />
Kapitalist modernite bu düzeni daha da gelitirmitir. Hukuk<br />
alannda kadn lehine yaplan düzenlemeler fiili eitlii salamaktan<br />
uzaktr. Evlilii uygarln damgas altnda gelitirilmi, erkek egemenliinin,<br />
toplumsal cinsiyetçiliin merulald bir kurum<br />
olarak tanmlamak mümkündür. Hiyerari, iktidar ve devlet tekelinin<br />
en yaygn ve toplumun hücresi niteliindeki birime yans<br />
halidir. Özüyle görünüü, merulalmas arasnda örtük bir çeliki<br />
vardr. Kadn ahsnda toplumun genel köleliini en iyi kamufle<br />
eden kurum niteliindedir. Kadn karlalmasyla (düürülme,<br />
alçaltlma, erkein uzant haline getirilme) balayan süreç esas<br />
alnarak, toplum da adm adm karlar. Erkek kölelii kadn<br />
karlalmasndan sonra ve onunla hep iç içe yürütülmütür. Ka-<br />
nda uygulanan ve sonuç alnan kölelik, kark daha sonra erkeklere<br />
ve ezilen sflara benimsetilecektir. Uygarlkla gelien bu süreç<br />
kapitalist modernite ile zirve yapar. Faizm, toplumun karlalma<br />
sürecinde özel bir anlama sahiptir. Teslim alnm toplumu ifade<br />
eder. <strong>Modernite</strong> idi edilmi, savunma yeteneini yitirmi, herkesin<br />
birbirinin kar ve kocas knd genel kar toplumunu ifade<br />
eder. Süreklileen sermaye birikimi baka türlü topluma frsat ta-<br />
mayacak kadar saldrganl, barbarl gerektirir. Köleliin ve<br />
tecavüzün namus ad altnda hem merulald hem de derinli-<br />
98
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
ine uyguland alandr. <strong>Modernite</strong>nin maskesini düüren kurum<br />
yine ailenin iflas durumudur. Bat uygarlnda ailenin iflas sadece<br />
toplumsal balarn zayfl göstermez; toplumla olan çelikisinin,<br />
krizin ve kaotik durumun derinliini gösterir. Nasl ki kadn kölelii<br />
toplumsal köleliin düzeyini belirliyorsa, kadn-erkek ilikilerindeki<br />
kaotik durum da günümüz kapitalist modernitesinin çelikisini ve<br />
kaotik durumunu yansr.<br />
Toplumsal cinsiyetçilik kadn-erkek ilikilerindeki iktidarla s-<br />
rl bir kavram deildir. Toplumsaln her düzeyine yaylm bir<br />
iktidarc ifade eder. <strong>Modernite</strong>yle azamilemi devlet iktidar<br />
gösterir. Hiçbir nesne kadn kadar tahrik ettirme ve iktidara konu<br />
arz etme durumunda deildir. Kadn nesneletirilmi bir varlk olarak<br />
iktidar azami klma özelliklerine sahiptir. Sürekli tahrik ettirilme<br />
ve iktidar çoaltma konumunda tutulur. Kadn iktidarla ilikisini<br />
bu kapsam üzerinde çözümlemek, hakikatini aça çkartmak<br />
açndan önemlidir. Her erkek iktidar hrs kadnda gerçekletirme<br />
zihniyetine fazlasyla sahiptir. Ayn zihniyet kadn cinsinin birbirleri<br />
ve çocuklar üzerindeki iktidar hrs olarak daha da çoalr ve<br />
uygulanr. Bu sefer kadn kadn kurdu olur. Zincirleme reaksiyon<br />
denilen olay budur. Kadn kapitalist sömürü sistemindeki rolü çok<br />
daha açk ve elverili durumdadr. Sistem için ücretsiz dourma ve<br />
büyütmekle yetinmez, en az ücretle her ie koturulur. sizler ordusunun<br />
bask ve ücret sistemini sürekli düürme pozisyonunda<br />
tutulur. Ne acr ki, en kahrl emein sahibi olduu halde, Marksistler<br />
de dahil, hiçbir öreti kadn haklarndan ve emeinden<br />
bahsetme gerei duymaz. Bunun için gerekli çözümleme ve politik<br />
tutumu gelitirmez. Erkek egemenliinin, toplumsal cinsiyetçiliinin<br />
yaygnl kantlayan bir gösterge de kadn emeiyle ilgilidir.<br />
Demografya, nüfus sorunu dünyay ve toplumu sf sorunundan<br />
giderek daha fazla tehdit etmektedir. Nüfus çoalmas cinsiyetçi<br />
toplum ve kapitalist moderniteyle yakndan balantr. Günün<br />
yirmi dört saatinde cinsel itah, hanedanlk ve aile kültürü ile kapitalizmin,<br />
ulus-devletin kâr ve güç için artan nüfus politikas ç gibi<br />
nüfus patlamas beraberinde getirir. Tekniin ve tbbn katklar<br />
buna eklendiinde ortaya çkan gerçeklik, toplumun ve çevrenin<br />
99
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
sürdürülebilirlii açndan en büyük tehlike konumunu ifade eder.<br />
Demografik kaos bu gerçeklikle balantr. Gezegenimiz ve çevre<br />
çoktan mevcut hacmi (6,5 milyar katlanarak devam ederse) kaldramaz<br />
sra dayanmr. Sistemin iflas bu yönüyle de deerlendirmek<br />
önemlidir. Çok iyi bilmek gerekir ki, çok çocuk dourma<br />
araçsall olarak kadn, korkunç ve dayanlmas güç bir yük altna<br />
sokulmutur. Sorun çocuk sahibi olmann çok ötesinde çok arla-<br />
lm bir angarya sisteminden kaynaklanmaktadr. Ayrca çocuk<br />
dourmann biyolojik deil, sistemsel ve kültürel bir olgu olduunu<br />
iyi bilmek gerekir. Her çocuk mevcut kültür açndan bir deil, defalarca<br />
kadn ölümü demektir. Çok azla yetinen, tüm sak tedbirleri<br />
alnm, her eyden önce zihnen hazrlanm bir çocuk dourma<br />
kültürü gereklidir. Sonsuzluk ve güç fikrini çocuk üzerinden deil,<br />
mutlak bilgiye, güzellie, ahlaki ve politik toplumun geliimine dayandrmak,<br />
çocuk yetitirilmesini bu önceliklerle bütünlük içinde<br />
çözümlemek daha anlaml ve iyi olacaktr. Özcesi çocuk yetitirilmesini<br />
ekonomik ve ekolojik toplumun ihtiyaçlar ve özgürlük felsefesi<br />
temelinde çözümlemek ve çözmek gerekir.<br />
Toplumsal cinsiyetçiliin bir yan kolu olarak demografi, nüfus<br />
bilimi, moderniteyle birlikte askeri ordu, isizler ordusu, standart<br />
ulus toplumu için istatistii de kullanarak kadn doumunu ideal<br />
ölçülere balar. Malthusçuluk denen ideoloji bunu ifade eder. Toplumu<br />
ve ekolojiyi tehdit eden insan nüfusu özünde biyolojik bir sorun<br />
olmayp, cinsiyetçi ideolojinin kapitalizm ve ulus-devlet tarafndan<br />
istismar edilmesinin bir sonucudur. Modern ailecilik de dahil,<br />
kapitalizm, ulus-devletin cinsiyetçilik ideolojisi ve uygulamalar<br />
toplum ve çevre için belki de en büyük sorun kaynar. Dolayyla<br />
toplumsal cinsiyetçilii ulus-devlet balamnda beinci büyük toplumsal<br />
sorun kayna olarak deerlendirmek gerekir.<br />
Endüstri kapitalizmi çanda tarm-köy toplumundan sonra da-<br />
lan ikinci önemli toplumsal kurum aile ve kadndr. Bat sosyolojisinin<br />
örtbas ettii önemli bir konu da aile ve kadndr. Bu sosyoloji<br />
ailenin neden ve nasl yma uratld açklamaya yanamamaktadr.<br />
Bu gerçeklik ilk çadaki kölelerin aile hakkn olmamasyla<br />
balant olarak izah edilebilir. Artan isizlik ve yoksulluk karn-<br />
100
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
da, uygarlk toplumunda gelenekselleen aile kurumunun maddi<br />
koullar büyük oranda ortadan kalkar. Ailenin toplumsal anlam<br />
kalmaz. Birey toplumdan kopartrken bu konuda kadna düen<br />
pay, çok zalimane bir biçimde kendini sokaa ve hiç istemedii, do-<br />
asna ayk koullar dayatan egemen erkee teslim olmadr. Kadn<br />
kölelii, reklamn yapld gibi, bu çada özgürlük kazanmamr.<br />
Doas metalalmadk tek bir hücresi braklmayacak denli derinletirilmi<br />
bir piyasa köleliidir. Endüstriyalizm çanda yaanan<br />
krizlerin en önemli bir unsuru, aile ve kadn üzerinde yaanmakta-<br />
r. Sadece youn boanmalar ve sokak çocuklar biçiminde deil,<br />
toplumsal cinsiyetçiliin sr tanmaz iktidarc ve sömürücülü-<br />
ü, bu krizin ve çöküün derinliini yanstmaktadr. Toplumun aile<br />
ve kadn sorunu, özgür yaamn en temel unsurlar olarak, teorik ve<br />
pratik düzeyde büyük çabalara ihtiyaç göstermektedir.<br />
Kapitalist toplum ahlakn yadsnmas temelinde olutuundan,<br />
demokratik, cinsiyet özgürlüklü ve ekolojik toplumu ina ederken,<br />
teorik-etik ve pratik-ahlak olarak hareket etmek vazgeçilmez bir<br />
ilke ve tutumdur.<br />
Cinsiyetçilik tarihte en çok liberalizm çanda ideolojik bir öe<br />
olarak gelitirilip kullanld. Cinsiyetçi toplumu devralan liberalizm,<br />
kad sadece evde ücretsiz içiye dönütürmekle yetinmedi. Daha<br />
fazlas cinsiyet objesi olarak metalap piyasaya sunmakla elde<br />
etti. Erkekte sadece emek metalarken, kadn bütün bedeni ve<br />
ruhuyla metalald. Aslnda en tehlikeli kölelik biçimi ina edilmi<br />
oluyordu. ‘Kocann kar’ iyi bir sfat olmasa da, srl bir istismara<br />
konu tekil eder. Fakat tüm kiiliiyle metalama, firavun<br />
köleliinden daha kötü köle olmak anlamna gelir. Herkesin köleli-<br />
ine açlmak, bir devlet veya kiinin kölesi olmaktan katbekat daha<br />
tehlikelidir. <strong>Modernite</strong>nin kadna kurduu tuzak budur. Görünüte<br />
özgürlüe açlan kadn, en rezil istismar arac konumuna dümü<br />
oluyordu. Reklam araçlndan tutalm seks, porno araçlna kadar<br />
temel istismar arac kadndr. Rahatlkla diyebilirim ki, kapitalizmin<br />
tanmasnda kadn en ar yük altna konulmutur.<br />
Devletin ailedeki temsilcisi olarak erkek, kadn üzerinde hem<br />
sömürü hem de iktidarn gelitirilmesinden kendini sorumlu yetki<br />
101
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
sahibi olarak deerlendirir. Kadn üzerindeki geleneksel bask<br />
yaygnlararak, her erkei iktidarn bir parçasna dönütürür. Toplum<br />
bu yolla azami iktidarlama sendromuna girer. Kadn statüsü<br />
erkek egemen topluma srsz iktidar duygusu ve düüncesi verir.<br />
Öte yandan tavizci içiliin oluumundan isizlie, ücretsiz içilikten<br />
asgari ücretliye kadar her olumsuzlukta bedel ödetilen kadn emekçilerdir;<br />
kadn kendisidir. Liberalizmin eklektik cinsiyetçi ideolojisi<br />
bu durumu saptp farkl göstermekle kalmaz; bir de kadnlar için<br />
özenle gelitirilen ideolojik variyetlere dönütürülür. Kendi eliyle<br />
kendi köleliini benimsetmek gibi bir ey.<br />
Denilebilir ki, sistem ideolojik ve maddi olarak kad istismar<br />
etmekle sadece en ar krizlerini ayor, kendi varoluunu da sa-<br />
yor ve güvence altna alyor. Kadn genelde uygarlk tarihinin,<br />
özelde kapitalist modernitenin en eski ve en yeni sömürge ulusu<br />
konumundadr. Eer her bakmdan sürdürülemez bir kriz durumu<br />
yaanabiliyorsa, bunda kadn sömürgelemesinin pay bata gelmektedir.<br />
Feminizm, ekoloji ve kültürel hareketler sf mücadelesine engel<br />
olarak görülmütür. Kadn sadece emei ile deil, tüm beden<br />
ve ruhuyla yaad ar sömürgecilik kapsaml çözümlemelere tabi<br />
tutulmamr. Burjuva hukukunun eitlik ölçüleri almamr.<br />
Tarihin en eski ve en yeni, çounlukla ücretsiz ve çok az ücretli olan<br />
bu emekçisi, erkek egemen tarih gerei nesne olmaktan öteye anlam<br />
ifade etmemitir. Çözümlenen sn erkek olduu açktr. Ekolojiye<br />
de benzer yaklalmr. Böylesi sorunlar öngörülemedii gibi, sf<br />
mücadelesinin bütünselliine olumsuz yansyabilecei ileri sürülmütür.<br />
Kültürel hareketler ise eskinin canlandlmas, sf mücadelesinin<br />
dier bozucu bir unsuru olarak deerlendirilmekten kurtulamamr.<br />
Sonuç tüm olas müttefiklerinden kopuk, ekonomizme<br />
boulmu soyut bir sfçk olarak yansr.<br />
Biyolojik ararmalar insan türünde kadn kök rolünü aydnlatmaktadr.<br />
Asl gövdeden kopan kadn deil erkektir. Kadn duygusall,<br />
evrensel oluum diyalektiinden a sapmamasndan<br />
ileri gelmektedir. Özellikle uygarlk döneminde en alttaki konumunda<br />
braktlmas, bu yap günümüze kadar tamasnda et-<br />
102
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kilidir. Erkek akl tarafndan kadn duygu yüklü akl hep ‘eksik’<br />
olarak, kadn bizzat karakteri olarak yanslmak istenir. Erkek<br />
akl, kadn üzerinde birkaç büyük operasyon yürütmütür, yürütmektedir:<br />
Birincisi, ilk ev kölesi haline getirilmesidir. Bu süreç korkunç<br />
sindirme, bask, tecavüz, hakaret ve katliamlarla yüklüdür. Ona ta-<br />
nan rol, mülklü düzene gerekli olduu kadar ‘döl’ üretmektir. Hanedanlk<br />
ideolojisi bu döle çok bar. Kadn bu statü içinde mutlak<br />
mülktür. Yüzünü bile bakasna gösteremeyecek kadar sahibinin<br />
mal, namusudur.<br />
kincisi, seks aracr. Cinsellik tüm doada üremeyle ilgilidir.<br />
Yaamn devam amaçlanmr. nsan erkeinde özellikle kadn<br />
tutsaklyla birlikte ve arlkl olarak uygarlk sürecinde asl rol<br />
sekse, cinsel arzunun patlamasna ve çarpkça geliimine tannm-<br />
r. Hayvanlarda çok srl olan çiftleme dönemleri (çounlukla<br />
llk), erkek insanda neredeyse yirmi dört saate çkarlmak istenir.<br />
Kadn günümüze doru seksin, cinsel itah ve iktidarn sürekli üzerinde<br />
denendii araçtr. Özel-genel ev ayrmlar anlam yitirmitir.<br />
Her yer ve her kadn artk genel-özel ev ve kadn sayr.<br />
Üçüncüsü, ücretsiz, karksz emekçidir. Tüm ilerin zoru kendisine<br />
yaptr. Kar, biraz daha ‘eksik’ olmaya zorlanmadr. O<br />
kadar alanmr ki, gerçekten erkee göre çok ‘eksik’ kald<br />
kabul etmekte, erkek eline ve hâkimiyetine dört elle sarlabilmektedir.<br />
Dördüncüsü, en ince metadr. Marks, para için ‘metalarn kraliçesi’<br />
der. Aslnda bu rol daha çok kadndr. Metalarn gerçek kraliçesi<br />
kadndr. Kadn sunulmad hiçbir iliki yoktur. Kadn kullanlmad<br />
hiçbir alan da yoktur. Bir farkla ki, her metann kabul<br />
görmü bir kar varsa da, kadnda bu kark da koca bir ‘ak’<br />
yüzsüzlüünden tutalm, “Analarn emei ödenmez” martavalna<br />
kadar koca bir saygzlktan ibarettir.<br />
103
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Ortadou’da Kadn, Hanedanlk, Aile Ve Nüfus Sorunu<br />
Tarihin afak vaktinde görkemli toplumsal kimliiyle ana tanrça<br />
rolünü kendine yakran kadn, ne yazk ki günümüz Ortado-<br />
u’sunda en deersiz meta konumuna indirgenmitir. Ba bana<br />
trajik bir öyküsü olmas gereken bu tarihi fazla açma imkânndan<br />
yoksunuz. Ama sonuçlar eletirebiliriz. Kadn etrafnda insan<br />
eliyle salanm sis bulutlar datarak gerçeini kefetmek ivedi<br />
toplumsal görevlerin banda gelmektedir.<br />
Ortadou toplumu evrensel tarihte sf, hiyerari ve iktidar sorunlaryla<br />
en erken tanandr. ktidar öncesinin ilk hiyerari düzeneinin<br />
gençler ve kadn üzerine kurulduunu bilmekteyiz. Zorba ve<br />
kurnaz erkek + aman ve rahip + tecrübeli ya adamlar ittifak, tüm<br />
hiyerarilerin ve sonradan geliecek iktidar ve devletlerin prototipidir.<br />
Tüm toplumsal sorunlarn ana rahmidir. A Mezopotamya’da<br />
Uruk kent hegemonyasndan önce El Ubeyd hiyerarik dönemine<br />
(M.Ö. 5000-3500) tank olmaktayz. Tüm Mezopotamya’ya<br />
yaylm bir hiyerari söz konusudur. Büyük ev ve aile etrafnda<br />
örülü bir sistemdir. Hanedanlk sisteminin balangr. Kadn,<br />
gençlerin ve üst hiyerarik tabaka dndakilerin sistemik bir kölelemeye<br />
tabi tutulduklar, dolayyla toplumsal sorunun ilk defa<br />
temellendii bir dünya imgesi ve pratii oluturulmaktadr. Mezopotamya<br />
bir de bu sistemin küresel önderi olma gerçeine sahiptir.<br />
Hanedan ve ailecilik ideolojisinin de kökenidir. Ortadou’da halen<br />
her iki kurumun çok güçlü olmas bu tarihsel nedenle de yakndan<br />
balantr. Toplumun erkek önderlikli bu en eski kurumlar tarih<br />
boyunca sürekli geliim göstermilerdir. Hanedanlk temel iktidar<br />
oda ve devlet biçimine dönüürken, ailecilik tüm toplumlarn resmi<br />
ana hücresine dönümütür. Hanedanlar ve ailelerin kurulu ve<br />
lar için tarih boyunca yürütülen iktidar savalarn haddi<br />
hesab yoktur. Toplumlar bu savalarla sadece sorun kaynana<br />
dönütürülmüyor, adeta içten içe tüketiliyorlar.<br />
Sosyal yap kurumlar ve özellikle aile olgusu en az iktidar kadar<br />
karmaklk tar. Ortadou erkei ve kad özgün bir çözümlen-<br />
104
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
meyi gerektirecek bir karmaklk tar. Genel sosyolojik kalplarla<br />
yaplacak bir aile, kadn ve egemen erkek çözümlemesi önemli eksiklikler<br />
tayacaktr. Siyasal, ideolojik ve ahlaki gerçeklik en kat ve<br />
karanlk yanlaryla erkek ve kadnda yansr. Aile kurumundaki<br />
çelikiler devlet kurumundaki çelikilerden az deildir. Aile sosyal<br />
bir kurum olmann ötesinde anlam olan, adeta toplumlarn ‘kara<br />
delii’ gibidir. Kad mercek altna aldzda, belki de tüm insan-<br />
k dram okumak mümkün olabilecektir.<br />
Toplumun iddetle beslenme gelenei en alt birim olarak ailede<br />
daha da nefes aldrmaz düzeydedir. Özellikle kadn üzerinde görünmez<br />
bir sava halidir. iddetten titremeyen tek bir kadn hücresi<br />
yok gibidir. Çocuklarn durumu da aynr. Temel eitim yöntemi<br />
iddettir. iddetle terbiye edilmi çocuktan, büyüdükten sonra ayn-<br />
n beklenecei açktr. iddete dayal egemenlikten gurur duyulur,<br />
haz salanr. ktidar ve iddete dayal güçlülük duygusunun en<br />
tehlikeli toplumsal hastalk olarak deerlendirilmesi gerekirken, en<br />
yüce ve keyifli duygunun kendisi olarak ilan edilir. Lanetlenmesi<br />
gereken bir olgu, en çok yüceltilen bir erdem olarak sunulur.<br />
Siyasal acmaszln, çözümsüzlüün belirledii sosyal trajediyi<br />
en çok kadn gerçeinde gözlemlemek mümkündür. Be bin yllk<br />
bir devlet ve hiyerarik gelenein tutsa olarak, günümüzde kadn<br />
olmaktan zor olan baka bir yaam düünülemez. Zorluk sadece<br />
gelenekten kaynaklanmyor. Avrupa uygarln ürettii kadns<br />
deerler de en az dogmatik gelenek kadar tahrip edicidir. Pornoya<br />
vardlm bir kültürle kapkara çarafa büründürülmü kadna yönelik<br />
kültür arasnda dehete düen kadn, gerçekten en büyük -<br />
n durumundadr.<br />
Ortadou’da toplum sorunlar her zamankinden daha çok günümüzde<br />
en yaygn ve youn yaanan aile, hanedan, sf, iktidar ve<br />
devlet sorunlarr.<br />
Hanedanlk, ideoloji ve uygulama olarak bu düzeni tersyüz etmenin<br />
sonucunda geliecektir. Ataerkillik olarak da adlandlan bu<br />
düzende ‘ya erkein’ tecrübesiyle ‘güçlü adam’n askeri maiyeti ve<br />
bir nevi rahip öncesi kutsallk lideri amann ittifakyla ataerkil yönetim<br />
kök salacaktr. Hanedancn bir özelliini çok iyi kavramak<br />
105
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
gerekir. Günümüzü de yakndan ilgilendiren bir özellik: Ailecilik ve<br />
ailenin çok erkek çocua sahip olmas, esas olarak hanedan ideolojisinin<br />
köe tar. Gerek çok kadnla evlilik, gerek sürekli erkek çocuk<br />
istemek hanedan ideolojisinin ba istemidir. Bunun anlar<br />
nedeni politik güçtür. Rahip ‘anlam’ gücüne dayanarak öncülüe<br />
geçtii gibi, hanedann güçlü kiisi ‘politik’ güce dayanarak öncülüe<br />
oynayacaktr. Politik güç kavram uyulmadnda zoru çar.<br />
Rahip gücünde ise, uyulmadnda, ‘tanrn gazab’ gibi manevi bir<br />
güç uyar etki yapar. Politik gücün esas kayna ise ‘güçlü adamn<br />
askeri maiyeti’dir. Daha önceki avck döneminde, özellikle anakadn<br />
etkili olduu dönemde erkek kstlm gibidir.<br />
Toplumsal yaamn banda ilk büyük yabanclama bu seçkinler<br />
otoritesi ile balar. Seçkin aile, hanedanlk yaplanmalar da kayna<br />
hiyeraride bulur. Hanedanlk bir yandan devlet olarak biçimlenirken,<br />
dier yandan ailecilik olarak toplumsal yaam farkl<br />
bir anlamla ve forma tar. Köklü dönüüm söz konusudur.<br />
Ortadou toplumsal kültüründe güçlü yaand çeitli kantlarla<br />
desteklenen anaerkil düzenden sonra gerçekletirilen ataerkil düzen<br />
(M.Ö. 5000’li yllardan beri yükselie geçtii gözlemlenmektedir)<br />
bir güç, ilk toplumsal bask ve istismarn denendii sistemi ifade<br />
eder. Çocuklarn ve mallarn egemenliinin erkee, babalk kurumuna<br />
geçtii köklü kadn kar bir devrimdir. Tutucu, bask ve<br />
istismarc düzene yol açmasndan ötürü daha çok bir kardevrimdir.<br />
Çok çocuk sahibi olmak ilk mal düzeni olsa gerek. Çocuklar ne<br />
kadar çoalrsa, güç ve mal, mülkiyet sahibi olmak o denli artar.<br />
Ataerkillik, hanedanlk ve mülkiyet arasndaki iliki açktr. Hanedanlk<br />
klandan daha büyük bilincine varlm, mülkiyeti tan ilk<br />
geni aile kurumudur. Ataerkilliin ilk biçimidir. Kadn çocuklar<br />
ve mallar üzerindeki sahipliinin gerilemesi, düüyle el ele gider.<br />
Ana tanrça kültürü yerini erkek kral-tanrlar kültürüne brakr.<br />
Sümer kültüründe bu gelimeler çarp gözlemlenir. Evlilik, aile<br />
kurumu uygarlk tarihi boyunca hanedanlk modelinin etkisi altnda<br />
geliir. Erkek-kadn güç dengesine dayal evlilik daha srl yaanr.<br />
Hanedanlk bir erkek egemen ideoloji ve iktidar tekeli olarak kabul<br />
gördüünden veya ettirildiinden ötürü, baskn çkan evlilikler baba<br />
106
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
otoritesini tanmak zorundadr. Ksacas doal deil ina edilmi,<br />
otoriter ve istismarc mikro düzenlerdir.<br />
Hiyerarinin dier ad olan ataerkilliin szmad toplumsal gözenek<br />
yok gibidir. Belki de binlerce yl devlet kurumundan önce<br />
ataerkil gelenekler toplumu yönetti. Ataerkilliin gücü belki de dünyann<br />
hiçbir bölgesinde Ortadou’daki kadar kuat, boucu deildir.<br />
Halen yaayan deerler olarak, kadn ve erkek kiilii, etnik<br />
kültür, aile ve namus anlay üzerinde ataerkilliin gücü çok belirgindir.<br />
Kar kültürü gelitirmesi gereken ehirler, krsaln, dolay-<br />
yla ataerkilliin derin izlerini tarlar. Krsal okyanus içinde adack<br />
gibi kalrlar.<br />
Aileyi çözmek iktidar-devlet-sf ve toplumu çözmek için arttr<br />
Hanedanlk sistemi, ideoloji ve yaplanmann iç içe geçtii bir bütünlük<br />
olarak anlalmak durumundadr. Kabile sisteminin içinden gelimekle<br />
birlikte, onun inkâr ve üst tabaka, yönetici aile çekirdei<br />
olarak kendini oluturur. Çok kat bir hiyerarisi vardr. Ön hâkim<br />
ftr. ktidar ve devletin prototipidir. Erkek ve erkek evlat esasna<br />
dayalr. Çok sayda erkee sahip olmak iktidar için önemlidir. Bu<br />
husus çoklu kadnla evlenme, harem hayat ve cariye sistemine yol<br />
açmr. Baz erkeklerin onlarca kadna ve yüzlerce çocua sahip<br />
olmas hanedanlk ideolojisiyle balantr. ktidar ve devlet öncelikle<br />
hanedan içinde üretilir. En önemlisi, hanedan bata kendi kabile<br />
ve aireti olmak üzere, dndaki dier kabile sistemlerini ilk sflamaya,<br />
kölelie alran kurumdur. Ortadou uygarlnda hanedansz<br />
iktidar ve devlete rastlamak neredeyse mümkün deildir.<br />
Hanedan gerçekliinin köklülüü ve iktidar-devlet için hazrlk okulu<br />
konumunu tekil etmesinden ötürü böyledir.<br />
Hanedanln resmi ideolojiye dönümesi aile yapna da damgas<br />
vurmu, ‘ailecilik’ biçiminde alt ideolojiye yol açmr. Aileden<br />
aileye fark vardr. Tarih boyunca ve tarih öncesinde kadnerkek<br />
beraberliinin çok farkl biçimleri mevcut olmutur. Özellikle<br />
kadn arlkl klan aile tipi çok yaygnd. Bu aile tipinde erkek-koca<br />
pek tannmaz. Day ve çocuklar daha çok önemlidir. Dier bir tip<br />
erkek-kadn ikiliinin denk olduu tiptir. Sanldn aksine, bu tip<br />
de tarihte yaygn yaanmr. Erkein aile reisliindeki sistem çok<br />
107
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
sonralar ve hanedanlk-iktidar-devlet üçlüsünün izdüümü olarak<br />
gelitirilmitir. Esas hedefi kadnlar ve çocuklar üst tabakalarn<br />
hanedan, iktidar ve devlet çkarlar için yetitirmektir. Baml uydu<br />
kiilikler yaratmaktr. Hiç de gerekmedii ve çok ar toplumsal<br />
sorunlara yol açt halde, çok kar ve çocuklu ailenin temelinde bu<br />
iktidar ve devlet çkar vardr. Hanedan gibi her aile reisi de ona<br />
öykünerek, çok kar ve çok çocuklu olmay bir güç ve yaam garantisi<br />
olarak görür. Topluma hâkim zihniyet bu yönü sürekli tevik<br />
eder. Hâlbuki çözümden ziyade tüm toplumsal soruna kap aralan-<br />
olur. Bu durumun resmi ideolojinin gerei olduunu ve dince de<br />
desteklenerek pekitirilmek istendiini bilmek, toplumsal sorunlar<br />
kavramak için önemlidir. Günümüz Ortadou toplumunda halen<br />
güçlü olan hanedanck ve ailecilik kültürü, yol açt a nüfus,<br />
iktidar ve devletten pay alma hrs nedeniyle sorunlarn ana kaynaklarndandr.<br />
Kadn alanmas, eitsizlii, çocuklarn eitimsizli-<br />
i, aile kavgalar, namus sorunu hep ailecilikle balantr. ktidar<br />
ve devlet içi sorunlarn küçük bir maketi adeta aile içinde kurulmu<br />
gibidir. Aileyi çözmek iktidar-devlet-sf ve toplumu çözmek için<br />
arttr.<br />
er aile ve hanedan iktidar merkezli kurulmularsa, toplumda<br />
iktidarck ve devletçilik ideolojisi ve pratiinin en gözde konular<br />
olmas anlardr. Ortadou’da sürekli iktidar ve devlet sorunlar-<br />
n yaanmas, üzerinde yükseldikleri toplumun ailecilik ve hanedanckla<br />
kaplanm olmasndandr. Karkl birbirini besleyen<br />
sorunlardr. Bu konuda sorunlarn ideolojik yönünü kavramak çok<br />
önemlidir. Sorun çözme arac olarak düünülen iktidar ve devlet<br />
gücünün tersine sonuç dourduu, güçsüz, yaratz ve kölelikle<br />
dolu bir yaam ürettikleri halen Ortadou toplumunun zihniyetinde<br />
anlalmaktan uzaktr. Bu ilikiler yuma sorunlarn ana kayna<br />
olarak yorumlamamz bu nedenledir ve çok önemlidir. Çok erkenden<br />
fark ettiim bu durum nedeniyle demokratik ideoloji ve örgütlenmelere,<br />
tartma ve eylemlere büyük ilgi gösterdim. Yaam bana<br />
toplumsal sorunlarn çözüm yolunun buradan geçtiini her geçen<br />
gün daha fazla öretiyordu.<br />
108
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Yine sf sanldn aksine iktidar ve devleti dourmuyor.<br />
Tersine hanedanck, ailecilik (hiyerarik kurulular) üzerine kurulu<br />
iktidar ve devlet oluumlar sflamaya yol açar. Öncelik hiyerarik<br />
devletçi ideoloji ve pratiindedir. Ortadou uygarlk tarihinde<br />
bu sürecin çok yaygn yaand tespit etmek mümkündür. Alttan<br />
üste deil, üstten alta doru sflama eilimleri daha güçlüdür.<br />
Daha da önemlisi, birbirlerinin dnda olan bir devlet ve sf ilikisinden<br />
çok, ideolojik ve pratik olarak iç içe bir sf-iktidar ve devlet<br />
fenomeni yaanr. Oldukça örtülü yaanan bir süreçtir. Öyle ki, kabileci,<br />
aileci, hanedanc ve devletçi ideolojik imgelerden ötürü sf<br />
adeta görünmez knmr. Böylelikle sf bilincinin gelimesi önlenmeye<br />
çalr. Sf tahlillerini yaparken somut yaklamak önemlidir.<br />
Tarihte nasl olumusa öyle yaklamak gerekir. Ortadou’da<br />
toplum sflarken resmi aile, hanedan, iktidarlama ve devletlemeyle<br />
iç içedir. Kölelik sadece maddi emek üzerine kurulmaz. Öncelikle<br />
zihniyet, duygu ve bedenler üzerinde ina edilir. deolojik kölelik<br />
gelimeden maddi emek kölelii gelimez. Çok yaygn olan sf<br />
özelliklerinden kaynaklanan sorunlar görmek için bu yönlü bütünleyici<br />
yaklam göstermek daha öretici olacaktr.<br />
Önce devlet sorunu, sonra aile sorunu demek doru bir yaklam<br />
deildir. Diyalektik bir ba içindeki bu iki olgu birlikte ele alp<br />
çözümlenmeyi gerektirir. Reel sosyalizmde önce devleti hal edelim<br />
sonra sra topluma gelir denmesinin yol açt sonuçlar ortadadr.<br />
Hiçbir ciddi toplumsal sorun bir tanesine öncelik tannarak çözümlenemez.<br />
Bütünsellik içinde bakmak, her soruna dieriyle ilikisi<br />
içinde anlam vermek, çözüme giderken de ayn yöntemle yaklam<br />
göstermek daha doru bir yöntemdir. Zihniyeti çözmeden devleti,<br />
devleti çözmeden aileyi, kad çözmeden erkei çözmek ne kadar<br />
eksikse, tersini yapmadan çözüm peinde komak da o denli eksik<br />
kalacaktr.<br />
En az devlet sorunu kadar arlaan bir sorun da aile ve kadn<br />
etrafndan ekillenen toplumsal zihniyet ve davranlardr. Üstte<br />
devlet altta aile, cennet ve cehennem ikilemi gibi bir diyalektik bütünlük<br />
olutururlar. Devlet mikro modelini ailede gerçekletirirken,<br />
büyüyen aile talepleri de makro modelini devlet olarak tasarmlar.<br />
109
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Her aile ideal çözümünü devletlemede bulur. Devlet despotunun<br />
ailedeki yansmas ‘küçük despot’ olarak ‘aile reisi’ erkektir. Büyük<br />
devlet despotu ne kadar etkili, yetkili, keyfi tutumlarla aleme nizam<br />
vermeye çalrsa, küçük reis de birkaç kadn ve çocuk üzerinde ayn<br />
mutlak nizamiyat ileriyle urar.<br />
Kadn konusunda erkein bencillii ve gözü karal güncel bir<br />
olgu olarak her saat gözlemlenebilir. Bu konuda da hiçbir ahlâkî ve<br />
hukuki kural tanmadan, her toplumsal tabakada gözünü krpmadan<br />
cinayet ileyebildii de vicdan olan herkesin göz ard edemeyecei<br />
bir gerçekliktir. Bu tutumlar çounlukla ak adna sergilenir. Hâlbuki<br />
an hakikatle ilikisi az çok yorumlandnda, bu söylemin en<br />
k bir yalan olduu hemen anlalacaktr. Ne bitkiler ne hayvanlar<br />
aleminde, hatta ne de ‘cansz’ diye yorumladz fizikî<br />
âlemde aka konu olan hiçbir özne bu tür bir eyleme asla yönelmez.<br />
Anlam hala çözümlenemeyen baz sapmalar gözlemlense de, insan<br />
türündeki bu yönlü cinayetlerin nedenleri ve anlam açk ki çok<br />
farklr. Egemenlik ve sömürüyle ba öncelikle belirtilmesi gereken<br />
hususlarn banda gelmektedir.<br />
Ortadou uygarlnda aileyi devletin mikro modeli olarak çözmeden,<br />
yetkin bir toplumsal çözümlemeyi yapmak çok eksik brakr.<br />
Günümüz Ortadou toplumunda kadn sorunu en az devlet sorunu<br />
kadar arlasa, bunun altnda yine devletin tarihi kadar uzun ve<br />
karmak bir kadn kölelik tarihi yatar. Kadn-aile-erkek Bermuda<br />
üçgenini haritada iyi göstermeden, yanndan geçen her toplumsal<br />
çözüm gemisini batrmas iten bile deildir. Bermuda üçgeni toplumsal<br />
okyanusta Ortadou’daki mikro devlet olarak ailedir. Hiyerari<br />
ve devlet yükselirken, kendi izdüümlerini de mutlaka aile<br />
kurumunda yanstmadan edemezler. Ailede yank bulamayan bir<br />
hiyerari ve devlet, yaama ans güçlü klamaz ve sürdüremez.<br />
Ortadou uygarlnda bu diyalektik ikilem özenle dokunur ve hiç<br />
ihmal edilemez.<br />
Devlet binlerce yllk ataerkil kültür üzerinde yükselir. Oluumunda<br />
sfsal öelerden çok, güçlenmi ataerkil gruplar esas rol<br />
oynar. Bu gruplar içinde daha çok belirgin olan figür ihtiyar bilgedir.<br />
Kabilenin tecrübeli ya olarak bilge belki de en eski otoritedir.<br />
110
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Muhtemelen bilge anann rol oynad tarmsal devrimden sonra<br />
adm adm gelien tecrübeli ihtiyar bilgenin, aman-eyhpeygamber<br />
olarak toplumsal statüsü giderek artmr. Toplumda<br />
flama geliip ataerkil kurumdan devlete doru bir gelime<br />
olunca, bilge müttefikleriyle birlikte hanedanla ve ona dayal olarak<br />
kralla eriir Hanedanlk, aile ve devlet içinde yükselen, içeri-<br />
inde etnik ve mitolojik dinsel öeler bulunan çarp bir olgudur.<br />
Aile ve devletlerin yükseli ve çökülerinde bir hanedanlk her zaman<br />
önemli rol oynamr. Hanedansz devlet düünmek nadirdir.<br />
Günümüzde bile bu kural büyük ölçüde geçerlidir. Neden olarak<br />
ataerkil aile yapn gücünü göstermek mümkündür. Ataerkillik<br />
devletin genidir. Dolayyla en güçlü ataerkil aile hanedan devletine<br />
yükselebilir. Hanedann kendisi devlet olur. Hanedanlk öyle bir<br />
kurumdur ki, binlerce yl ötesine götürülebilir. Devlette ve toplumda<br />
çok kaln izleri vardr. Hakim sf, etnik grup ve dinsel inancn<br />
adeta bilekesidir. Bir dier avantaj, sülale yoluyla uzun zamanlar<br />
etkilemesidir. Yine hanedanlar aras evlilikler yoluyla mekânsal<br />
yaym için de elverilidir. Bu nitelikler neden devletin öncelikle<br />
hanedanlar içinde kurulduunu da açklyor. Toplumsal gelimede<br />
olduu kadar, devletsel gelimede de güçlü bir odak oluturmas,<br />
hanedanlk kurumunu göz ard etmemeyi gerektirir. Ortadou uygarl<br />
bir anlamda hanedanlar üzerinde tar. Özellikle devlet<br />
hanedanlar tarihte en çok iz brakan örneklerdir. Bat uygarlnda<br />
daha çok devlet d hanedanlar arlk tarken, Douda devletle<br />
balant hanedanlarn parlakl söz konusudur. Hanedanlk ayn<br />
zamanda bir okuldur; toplumsal modeldir. Önemli gelimeler hanedan<br />
okul veya modelinde yaandktan sonra topluma tar. Etnik<br />
gruplar, uluslar bile sk sk hanedan adlar ile tanr. Baat rol oynamalar<br />
az görülen olaylar deildir. En güçlü etnisiteler ve uluslar,<br />
içlerinden çkardklar hanedanlklarn gücüyle ve adyla anrlar.<br />
Emeviler, Abbasiler, Eyyubiler, Selçuklular ve Osmanllar,<br />
Barmekiler ayn zamanda Arap, Türk, Kürt ve Fars ulusu demektir.<br />
Tahakküm ve mülkiyet düzeninin altnda kadn yerini tanmlamak<br />
giderek güçlemektedir. Binlerce yllk bir uygulamann verisi<br />
olarak kadn günümüzde tam bir enkaz halini yaamaktadr. Kapita-<br />
111
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
list sistemin ayart etkisi bile tam yans olmaktan uzaktr. Ortadou<br />
toplumunda gericiliin merkezindeki asl öedir. Her alanda<br />
yenilmi Ortadou erkei, bu yenilginin bütün yansmalar kadndan<br />
çkarmaktadr. Darda ne kadar hakarete urasa, bunun kar-<br />
bilerek ya da kendiliinden kadndan çkarmaktadr. Toplumunu<br />
savunamama, ç bulamamann öfkesiyle dolmu erkek,<br />
ailede bir deli gibi çocuk ve kadna yönelmekte, iddetini boaltmaktadr.<br />
‘Namus cinayetleri’ olgusu, aslnda bütün toplumsal alanda<br />
namusunu çineten erkein, tersinden olarak bunun öfkesini<br />
kadnda giderme eylemidir. Sembolik ama çok bitik ve basit bir gösteriyle<br />
namus davas hallettiini düünmektedir. Bir nevi psikoterapi<br />
uygulamaktadr. Sorunun altnda kaybedilmi bir tarih ve toplumsal<br />
dava yatmaktadr. Bu tarihsel toplumsal davayla yüzlemedikçe<br />
ve üzerine düeni yapmadkça, namus kirlenmesinden asla<br />
kurtulamayaca bu ‘erkee’ anlatmak, kabul ettirmek temel sorunlardan<br />
birisidir. Asl namusun kadn cinsel organn bakireli-<br />
inden deil, tarihsel ve toplumsal bakirelii salamaktan geçtiini<br />
mutlaka öretmek ve uygulamak gerekir.<br />
Ortadou’da toplumsal dokular, krizin en youn yaand alanlardr.<br />
Aile, airet, kent, köylülük, isizlik, dinsel cemaat, aydnlar,<br />
sak, kitle eitimi bata olmak üzere, sosyal kurumlar en nihilist ve<br />
krizli dönemlerini yaamaktadr. Üstte hakim ideoloji ve iktidar ile<br />
kuatlan, alttan hiç yetmeyen bir ekonomi tarafndan slan<br />
toplumsal gövde man -obez hastay andrmaktadr. Tabii bu<br />
obezlik ABD ve AB’deki gerçek obezlik deildir. Afrika’daki karn<br />
çocuk obezliine benzer. Sosyal doku olarak bu kurumlarda insanlar<br />
büyük oranda ilevselliini yitirmilerdir. Kurumlarn anlaml bir<br />
rolü kalmamr.<br />
Günümüz Ortadou ailesinde yaanan sorunlarn devlette yaananlar<br />
kadar önem tamasn bu ksa tarihsel anlatmla daha iyi<br />
aça çkt kanndaym. ki yönlü bask, problemi daha da iddetlendirmektedir.<br />
Tarihten gelen ataerkil ve devlet toplumunun yan-<br />
malaryla Bat uygarlndan yansyan modern kalplar bir sentez<br />
deil, bir kördüüm yaratmaktadr. Devlette yaratlan tkanklk<br />
ailede daha da düümlenmektedir. Çok çocuklu ve eli balar eko-<br />
112
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
nomik olarak aileyi sürdüremez bir durumda brakmaktadr. Büyüyen<br />
çocuklarla genç nüfus i bulamamakta, bu da aileyi ilevsiz klmaktadr.<br />
Ekonomiye ve devlete ayarl aile, iki yandan da eski tarz<br />
balarla yürünemeyecei bir çkmaza saplanmr. Ne Bat tarz<br />
aile, ne de Dou tarz aile yaanmaktadr. Ailede erozyon bu koullarda<br />
gerçeklemektedir. Daha hzl çözülen toplumsal balara nazaran<br />
ailenin hala gücünü korumas, tek toplumsal snak olmasndan<br />
ötürüdür. Aileyi kesinlikle küçümsememek gerekir. Yaptz eletiriler<br />
ailenin kökten reddini gerektirmemektedir. Yeniden anlam ve<br />
yaplanma gereini ortaya koymaktadr.<br />
Kadndan daha ar olarak erkek sorununu gündemletirmek<br />
önemlidir. Erkekteki egemenlik, iktidar kavramn çözümlenmesi,<br />
kadn köleliinden daha az önemli deildir. Belki de daha zordur.<br />
Dönüüme yanamayan kadn deil, daha çok erkektir. Egemen erkek<br />
figürünü terk etmesi halinde, sanki devletini kaybetmi hükümdar<br />
gibi bir duyguya, yitiklie kendini uram hissetmektedir. As-<br />
nda egemenliin bu en kof biçiminin onu da özgürlükten yoksun<br />
rakt, tam bir tutucu kld göstermek gerekir.<br />
En eski tutsakla alnm cins, soy ve sf olarak kad ele alp<br />
rl da olsa sosyolojik bir çözümlemeye tabi tutmadan, aile ve<br />
erkei, dolayyla baka bir yönden devleti ve toplumu kavramada<br />
büyük eksiklikler olacandan, ksaca bir kadn kölelik tarihini tasa-<br />
mlamak gerekir. Kadn tan önceki bölümde vermeye çal-<br />
zdan tekrarlamayacam. Fakat yine de kad biyolojik olarak<br />
toplumsalla girdiinde eksik, kusurlu bir cins olarak deerlendirmek<br />
tamamen ideolojiktir -ve erkek egemen zihniyet tasarrdemeyi<br />
hiç ihmal etmemek gerekir. Bilakis kadn biyolojik ve toplumsal<br />
bir varlk olarak daha yetkin olduunun bilimsel olarak ka-<br />
tlanan bir gerçeklik olduunu da hiç göz ard etmemek gerekir.<br />
Kadnsz yaamn olamayaca bir gerçek olmakla birlikte, bu<br />
denli düürülmü bir kadnla onurlu ve anlaml bir yaamn paylalamayaca<br />
da açktr. Mevcut kadnl yaamn grtlana kadar herkesin,<br />
genelin en alçalt kölelie gömüldüü bir tarz olduunu bilerek,<br />
hissederek çözümleyici ve eylemsel olmak, yaamn kurtuluunun<br />
doru yolu olmaktadr. Kadnla anlaml ve onurlu yaamn bü-<br />
113
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
yük bilgelik ve yücelik gerektirdiini hiç unutmamak gerekir. Ak<br />
ideas olanlarn bunu gerçekletirme yolunun bu bilgelik ve yücelikten<br />
geçtiini her an hatrlamalar gerekir. Baka türlüsü aka ihanet<br />
ve kölelie hizmettir. Toplumsal hakikate ulalmadan aka eriilemez.<br />
Bu ksa deerlendirmelerden çkarlabilecek sonuç, kadn anaerkil<br />
dönemden beri sistemli kuramsal bir toplumsal bask ve sömürüye<br />
tabi tutulduuna ilikindir. Kadndaki kölelik hiçbir kölelik<br />
biçimiyle karlalmayacak denli karmak ve yaamsaldr. Uygarlk<br />
tarihi içinde kadn köle pazar, cariyelik, haremlik kurumlar<br />
olguyu ksmen yanstabilir. Fakat kapitalist modernitenin kadn<br />
üzerindeki uygulamalarn haddi hesab yaplamayacak denli ço-<br />
altlmr. Hiçbir uygarlk kapitalizm kadar kadn üzerinde oynamam,<br />
istismar kurumsallaramamr. Olgu o denli istismar<br />
edilmitir ki, kadnlarn ezici çounluu kendilerini en alçakça durumlara<br />
indirgeyen uygulamalar kadn temel kimlik özellikleriymi<br />
gibi yanstmaktadr. Hatta kendilerini oyunlarn bir parças olarak<br />
oynamakta saknca görmeyecek kadar ele geçirilmi bulunmaktadr.<br />
Sadece olgusal bask ve sömürüden bahsetmiyoruz. Yaamn<br />
hücrelerine kadar özümsetilmi bir kölelii ses, renk, beden ve zihniyet<br />
biçimleri olarak gönüllü sunmaktan çekinmemektedir. Toplumsal<br />
hakikatle ba yitirmi, tamamen sahnede oynatlan bir<br />
yaamdan ibaret hale getirildiklerinin farkna bile varamamaktadr.<br />
Daha dorusu bu imkân bulamamaktadr. Yaamn onurunu ve<br />
hakikatini kazanabilmek için kadn etrafndaki sisleri datmak<br />
olanca yakyla önemini korumaktadr.<br />
114
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Toplumsal Cinsiyetçiliin Özgürletirilmesi<br />
<strong>Demokratik</strong>lemenin özünü tekil etmekle birlikte, kendi bana<br />
ele alnmas gereken olgularn banda kadn ve etrafnda oluan<br />
iliki ve çelikiler düzeni gelmektedir. Komünal ve demokratik duru<br />
dengeleri sosyal bilimlerin alanna ne kadar geç ve yetersiz girmise,<br />
ondan daha fazlas kadn olgusuna yaklamda görmekteyiz.<br />
Sanki kadn yaadklar doalln gerekleriymi gibi bir anla-<br />
tüm bilimsel yaklamlarda, ahlaki ve siyasi tutumlarda ön varsaym<br />
olarak kabul görür. Daha hazin olan, kadn kendisi de bu<br />
paradigmay doal kabul etmeye alr. Binlerce yllk halklara<br />
dayatlan statülerin doall, kutsall, birkaç kat fazlalyla kad-<br />
n tüm zihniyet ve davranlarna da adeta kaznmr. Halklar<br />
kadnlald oranda, kadn da halklalmr. Hitler “Halklar<br />
kadn gibidir” derken bu gerçei kast eder. Kadn olgusuna daha<br />
derinlikli yaklaldnda, biyolojik bir cins olmann ötesinde adeta<br />
bir soy, sf, ulus muamelesi gördüü anlalacaktr. Ama en çok<br />
ezilen soy, sf veya ulus olarak. Hiçbir soy, sf veya ulusun kadn-<br />
k kadar sistemli bir kölelie tabi tutulmad iyi bilmek gerekir.<br />
115
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Kadnln kölelik tarihi daha yazlmamr. Özgürlük tarihi ise<br />
yazlmay bekliyor. Kadn köleliinin derinlii kadar karanlkta braklmas,<br />
toplumda yükselen hiyerarik ve devletçi iktidarla yakndan<br />
balantr. Kadn kölelie allmasyla hiyerariler -<br />
ayrcalkl kutsal yönetimler- kurulmu, toplumun dier kesimlerinin<br />
kölelik yolu açlmr. Erkeklerin köle olmas kadn köleliinden<br />
sonradr. Cins köleliinin sf ve ulus köleliinden farkl yönleri<br />
de vardr. Merulalmas ince ve youn basklarla birlikte duygu<br />
yüklü yalanlarla salanr. Biyolojik farkl sanki kölelii için gerekçeymi<br />
gibi kullanr. Yapt tüm iler deeri olmayan ‘kadnca<br />
ler’ diye hafife alr. Toplumun kamusal alannda bulunmas dince<br />
yasak, ahlaken ayp olarak sunulur. Giderek tüm önemli toplumsal<br />
etkinliklerden uzaklar. Siyasal, toplumsal, ekonomik etkinliklerin<br />
hakim gücü erkein eline geçtikçe kadn zayfl daha da<br />
kurumlar. ‘Zayf cins’ bir inanç olarak paylar.<br />
Tüm maddi ve manevi güç olanaklar erkein elinde biriktikten<br />
sonra kadn artk erkek eline bakan, bazen yalvaran, bazen tüm<br />
onurunu çineyerek kaderine raz olan ve skça yaama küserek<br />
derin bir sessizlie bürünen bir varlk haline gelir. Bir anlamda ya-<br />
ayan ölü demek de mümkündür. Birkaç benzetmeyle olguyu daha<br />
da belirgin klabiliriz. Birinci benzetme kafeste kutur. Ku bazen<br />
kanarya gibi süslü kr. Bazen bülbül gibi güzel sesli kr. Herkes<br />
kendine göre bir kua benzetir. Çokça serçe denilir. Dier benzetme,<br />
dipsiz bir kuyuya braklan kedi gibi sürekli miyavlatldr.<br />
Yiyecek artklaryla beslenerek sahibi için iyice ehliletirilebilir.<br />
Belki biraz kaba görülebilir, ama köleliin derinliini yakalamak için<br />
bilimsel, edebi çok yönlü çabalarn gerei açktr. Muazzam cinsiyetçi<br />
bir toplum oluturulmutur. Gerçek kabalk uradadr ki, erkein<br />
tek tarafl kadn tecavüzü bir kahramanlk gibi görülürken, erkek<br />
bundan son derece keyif ve gurur alrken, kadn talanarak öldürülmekten<br />
geneleve kapatlmaya, toplum içine bir daha çkmamaya<br />
kadar her tür acmaszlklarla kar karyadr. Yine en kabasndan<br />
erkek cinsel organyla gururlanrken, kadn için cinsiyet organlar<br />
bir utanç kaynar. En basit fiziki farklklar bile kadn aleyhine<br />
kullanlmaktan çekinilmemitir. Kadn olmann kendisi bir utanç<br />
116
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
konusu haline getirilmitir. Sözde kutsal bir duygu olan akta bile<br />
kadn yaad gözü kara bir erkek dayatmasr. Kz çocuklar her<br />
zaman hor görülmütür.<br />
Sorulmas gereken soru, neden bu kadar derin bir kölelik? Ceva-<br />
kesinlikle iktidar olgusu ile balantr. ktidarn doas kölelik<br />
ister. Eer iktidar sistemi erkein elindeyse, sadece insan türünün<br />
bir ksm deil, bir cinsin tümü bu iktidara göre ekillenmelidir. ktidar<br />
sahipleri devlet srlar nasl hane srlar gibi görüp her<br />
uygulamay bu srlar dahilinde bir hak olarak görürlerse, onun<br />
mikro modeli olan ailede de erkek iktidarn sahibi olarak her uygulamaya<br />
-gerekli görürse öldürme dahil- kendini hak sahibi görür.<br />
Evdeki kadn o kadar eski ve derinlikli bir mülktür ki, srsz bir<br />
mülkiyet duygusuyla erkek ‘kadn benimdir’ der. Kadn için -evlilik<br />
ba ad altnda ba bulunulan- erkek üzerinde en ufak bir hak<br />
iddiasnda bulunulamaz. Ama erkein kadn ve çocuklar üzerindeki<br />
hak sahiplii srszdr. Mülkiyetin en temel kayna yine ailede,<br />
kadn üzerindeki kölece tasarrufta aranmalr. Mülkiyetin kayna-<br />
nda köleletirilmi kadn yatar. Kadn üzerine yaylm kölelik ve<br />
mülkiyet dalga dalga tüm toplumsal düzeye yayr. Böylelikle de<br />
toplum ve bireyin zihniyet ve davran yapna mülkiyetçi ve köleci<br />
her duygu ve düünceyi yerletirir. Toplum her tür hiyerarik ve<br />
devletçi yaplanmalara uygun hale getirilir. Bu ise, uygarlk denen<br />
fl her tür yaplanmann rahatça ve meruiyet kazanm olarak<br />
sürdürülmesi demektir. Böylece kaybeden sadece kadn olmuyor.<br />
Bir avuç hiyerarik ve devletçi güç dnda tüm toplum oluyor.<br />
Kadn için özel kriz dönemleri pek önemli deildir. Zaten sürekli<br />
bir krizi yaamaktadr. Kadn demek krizli bir kimlik demektir. Günümüzde<br />
yaanan kapitalist sistem kaosunda tek umut vaat eden,<br />
kadn olgusunun srl da olsa aydnlatlm olmasr. Feminizm<br />
yetersiz de olsa kadnlk gerçeini son çeyrek yüzylda oldukça görünür<br />
klmr. Kaosta her olgunun deme ans yüksek bir aydnlanmayla<br />
daha da artt için, özgürlük lehinde atlacak admlar niteliksel<br />
sçramalara yol açabilir. Güncel krizden kadn özgürlüü büyük<br />
kazanarak çkabilir. Kadn özgürlüü olgu tanmlamasna uygun<br />
olarak kapsam bulmak durumundadr. Genel toplumsal özgürlük ve<br />
117
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
itlik kadn için de direkt özgürlük ve eitlik olmayabilir. Özgün<br />
çaba ve örgütlülük esastr. Yine genel demokratikleme hareketi<br />
kadn için olanaklar açabilir. Fakat kendiliinden demokrasi getirmez.<br />
Kadn bizzat kendi demokratik amaç, örgüt ve çabas sergilemesi<br />
gerekir. Kadna içerilmi bulunan kölelii karlayacak bir<br />
özgürlük tanna öncelikle ihtiyaç vardr. Kapitalist sistemin muazzam<br />
vizyon gelitirme ve sanall gerçein yerine koyma gücü o<br />
denli gelimitir ki, kad en çok alçaltan bir etkinlii (örnein pornografi)<br />
bile özgürlükle özdeletirebilir.<br />
Feministlerin çabalarnda birçok önemli öe varsa da, hala Bat<br />
merkezli demokrasilerin ufkunu amaktan uzaktr. Temelinde kapitalizmin<br />
oluturduu yaam biçimini deil ama, tam kavranmas<br />
bile salad söylenemez. Durum Lenin’in sosyalist devrim anlay-<br />
çayor. Onca büyük çabaya ramen ve kazanlan birçok<br />
mevzi savana kark, Leninizm sonuçta kapitalizme soldan en<br />
deerli katk sunmaktan kurtulamamr. Feminizmin bana da<br />
benzer sonuçlar gelebilir. Güçlü örgütsel temelden yoksunluk, felsefesini<br />
tam gelitirememe, kadn militanlna ilikin zorluklar iddia-<br />
zayflatmaktadr. Kadnlar cephesinin ‘reel sosyalizmini’ bile<br />
salamayabilir. Fakat soruna dikkat çekmek açndan ciddi bir<br />
adm olarak deerlendirmek en dorusudur.<br />
üphesiz her cinsiyet türünün olduu gibi kadn da bir doas<br />
vardr. Toplumsallktan öte biyolojik cins olarak kadn daha merkezi<br />
öe olduunu, biyoloji bilimi her geçen gün artan kantlarla<br />
desteklemektedir. Özcesi kadn fizii erkei kapsamakla birlikte,<br />
erkek fizii kad kapsayamamaktadr. Kutsal kitaplarn tersine,<br />
kadn erkekten deil, erkein kadndan türedii anlalmaktadr.<br />
Kadn kromozomlar erkekten fazladr. Kadn için dezavantaj olarak<br />
düünülen aylk kanamalar bile kadn doayla daha nazik ba-<br />
n göstergesi olarak anlalmalr. Rahim kanamas bitmemi,<br />
devam eden doal bir yaam aknt olarak görülmelidir. Yaamn<br />
kök damar bitmemitir, devam etmesi iradesinin bir göstergesi<br />
olarak anlalmalr. Kadn hastalklar denilen hususlar aslnda<br />
yaam olgularr. Kadn yaam merkezini temsil etmesinden<br />
kaynaklanmaktadr. Yaamn karmak sorunlar kadn rahminde,<br />
118
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
karnnda cereyan etmektedir. Kendinden doan çocuk ve göbek ba<br />
yaam zincirinin son halkas gibidir. Bu gerçeklik karnda erkek<br />
sanki kadn bir eki, bir uzant gibi görünmektedir. Bu olguyu<br />
dorulayan bir husus da erkekteki a ve anlamsz kskançlk duygusudur.<br />
Kadn doas kendine kar daha güvenli dururken, erkek<br />
adeta yerinde duramaz. Kadn etrafnda dönen bir bela gibidir. Tüm<br />
bu gözlemler kadn fiziinin zaaf yüklü deil, daha merkezi olduunu<br />
kantlyor. Bu nedenle kadn öncelikle erkek egemen kültürün<br />
dayatt ‘eksikli, hastalkl’ tan derhal reddetmelidir. Tersinin<br />
doru olabileceini erkee hissettirebilmelidir. Kadn fiziine ilikin<br />
kendine güvenmeli derken bu önemli gerçei kast ediyoruz.<br />
Bu fiziksel oluumun doal sonucu kadndaki duygusal zekânn<br />
daha güçlü olmasr. Duygusal zekâ yaamdan kopmayan zekâdr.<br />
Empati ve sempatiyi güçlü tayan zekâdr. Kadnda analitik zekâ<br />
gelitiinde bile güçlü duygusal zekâsndan dolay daha dengeli,<br />
yaamla balant ve tahripkâr olmaktan uzak durmaya daha yeteneklidir.<br />
Erkek kadn kadar yaamn ne olduunu anlamaz. Yaamn<br />
kendisi olan (Aryen dil grubundan olan Kürtçe’de Jîn, yaam demektir.<br />
Ayn zamanda kadn anlamna gelir) kadn, yaamn bütün yönlerini<br />
riyakârlktan uzak, saf ve yaln haliyle görme yeteneidir. Bu<br />
yetenei güçlüdür. Bunu ahsi yaamzda da çok iyi bilmekteyiz.<br />
Kadn özgürlüü politik alana yönelirken, savan en çetin ya-<br />
yla kar karya olduunu bilmelidir. Politik alanda kazanmay<br />
bilmeden, hiçbir kazanm kal olamaz. Politik alanda kazanmak<br />
demek, kadn devletlemesi hareketi deildir. Tersine, devletçi ve<br />
hiyerarik yaplarla mücadele, devlet odakl olmayan, demokratik,<br />
cins özgürlüünü ve ekolojik toplumu hedef alan siyasal oluumlar<br />
yaratmak demektir. Hiyerari ve devletçilik en çok kadn doasyla<br />
uyumazdr. Dolayyla anti-hiyerarik ve devlet d siyasal olu-<br />
umlar uruna kadn özgürlük hareketi öncü rol oynamak durumundadr.<br />
Köleliinin politik alanda ylmas özünde bu alanda<br />
kazanmay bilmesiyle mümkündür. Bu alan mücadelesi kapsaml<br />
demokratik kadn örgütlenmesini ve mücadelesini gerektirir. Her<br />
tür sivil toplum, insan haklar, yerel yönetimler demokratik mücadelenin<br />
örgütlenip gelitirilecei alanlardr. Tpk sosyalizmde oldu-<br />
119
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
u gibi, kadn özgürlüü ve eitliine giden yol en kapsaml ve baa-<br />
demokratik mücadeleden geçer. Demokrasiyi kazanmayan kadn<br />
hareketi özgürlüü ve eitlii kazanamaz.<br />
Aile, klan içinde ilk farkllaan kurumdur. Uzun süre anacl aile<br />
olarak yaandktan sonra, köy-tarm devriminden sonra (tahminen<br />
M.Ö. 5000’lerde) gelien erkek egemenlikli hiyerarik otorite altnda<br />
ataerkil aile dönemine geçildi. Yönetim ve çocuklar ailenin erkek<br />
büyüünün denetimine brakld. Kadn üzerindeki sahiplik ilk mülkiyet<br />
düüncesinin temeli oldu. Pei sra erkek köleliine geçildi.<br />
Uygarlk döneminde hanedanlk biçiminde geni ve uzun süreli aile<br />
biçimlerine rastlamaktayz. Daha basit köylü, zanaatkâr aileler de<br />
her zaman var olagelmitir. Devlet ve iktidarlar aile içindeki babaerkei<br />
kendi otoritelerinin bir kopyas olarak rol sahibi klmlardr.<br />
Böylece aile, tekellerin en önemli meruiyet arac konumuna itildi.<br />
Her zaman egemenlik ve sermaye ebekelerine köle, serf ve içi,<br />
emekçi, asker ve dier tüm hizmetler için kaynak rolünü oynad. Bu<br />
nedenle aileye önem verildi, kutsallald. Kapitalist ebekeler<br />
kârn en önemli kayna aile içindeki kadn emei üzerinde gerçekletirdikleri<br />
halde, bunu örtülü klarak aileye ek yük bindirmilerdir.<br />
Aile adeta düzenin sigortas knarak en tutucu dönemini<br />
yaamaya mahkûm edilmitir.<br />
Sosyal alanda özgürlük açndan en önemli sorun aile ve evlilik<br />
gerçeidir. Bunlar dipsiz bir kuyu gibi durum arz ederler. Kadn için<br />
kurtulu gibi gelen bu kurumlar, mevcut toplum zihniyetiyle bir<br />
kafesten dierine geçmekten baka anlam içermez. Üstelik diri gençliini<br />
de bir kasap zihniyetine terk etmek zorunda kalarak. Aileyi üst<br />
toplumun -iktidar toplumu- halk içindeki yansmas, ajan kurumu<br />
olarak görmek gerekir. Erkek toplumdaki iktidarn aile içindeki<br />
temsilcisi, younla ifadesidir. Kadn evlenirken aslnda kölele-<br />
iyor. Evlilik kadar köleletiren baka kurum tasavvur etmek zordur.<br />
Gerçek anlamda en kapsaml kölelikler bu kurumla kurulur ve<br />
ailede kökleerek sürer. Genel anlamda e olarak beraberliklerden,<br />
ortak yaamdan bahsetmiyoruz. Bu herkesin özgür ve eitlik anlay-<br />
na göre anlam kazanabilecek bir husustur. Yerlemi klasik anla-<br />
yla evlilik ve aileden bahsediyoruz. Kadn aleyhine kesin mülk-<br />
120
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
leme, tüm siyasal, zihni, sosyal, ekonomik alandan çekilme, bir daha<br />
kolay kolay kendine gelememe anlam tar. Radikal bir sorgulamadan<br />
geçirilerek demokratik, özgür, cins eitliini hedefleyen<br />
ortak yaama esaslar salanmadan bireysel, güdüsel sntlardan<br />
ve geleneksel aile anlayndan kaynaklanan evlilikler, ilikiler özgür<br />
yaam yolunda en tehlikeli sapmalar olarak rol oynayabilir. htiyaç<br />
bu tür birliklerde deil, zihniyet, demokratik ve politik alan<br />
çözerek cinsiyet özgürlüünü tam salamak ve buna uygun ortak<br />
yaam iradelerini gerçekletirmektir.<br />
Aile eletirisi önemlidir. Ancak eletiri temelinde demokratik<br />
toplumun ana unsuru olabilir. Sadece kad deil (feminizm), tüm<br />
aileyi iktidarn hücresi olarak çözümlemeden, demokratik uygarlk<br />
ideali ve uygulamas en önemli unsurundan mahrum kalr. Aile alacak<br />
bir toplumsal kurum deildir. Fakat dönütürülebilir. Hiyerar-<br />
iden kalma kadn ve çocuklar üzerindeki mülkiyet iddias terk<br />
edilmeli, e ilikilerinde sermaye (her türü) ve iktidar ilikileri rol<br />
oynamamalr. Cinsin sürdürülmesi gibi güdüsel yaklam almal-<br />
r. Erkek-kadn birliktelii için en ideal yaklam, ahlaki ve politik<br />
topluma ba özgürlük felsefesini esas alanr. Bu çerçevede dönü-<br />
üm yaayacak aile, demokratik toplumun en salam güvencesi ve<br />
demokratik uygarln temel ilikilerinden biri olacaktr. Resmi elilikten<br />
ziyade doal elilik önemlidir. Yalnz yaama hakk taraflar<br />
her zaman kabul etmeye hazr olmalr. likilerde kölece, gözü<br />
körce hareket edilemez. <strong>Demokratik</strong> uygarlk altnda ailenin en anlaml<br />
dönüümü yaayaca açktr. Binlerce yl saygnlndan çok<br />
ey yitiren kadn büyük saygnlk ve güç kazanmadkça, anlaml aile<br />
birlikleri geliemez. Cehalet üzerine kurulu ailenin saygnl olamaz.<br />
<strong>Demokratik</strong> uygarln yeniden inasnda aileye düen pay<br />
önemlidir.<br />
Günümüz dünyasn en çok azlarda sakz edilen ak konusu<br />
tarihin en rezil, içeriksiz dönemini yaamaktadr. Tarihin hiçbir döneminde<br />
ak bu denli ayaa dümedi. Anlk aklardan tutalm, açk<br />
cinayet yaklamlarna kadar en yavan ve tehlikeli iliki tarzlarna<br />
bile ak deniliyor. Kapitalist sistemin yaam anlay bundan daha<br />
iyi sergileyecek iliki düünülemez. Dönemimizin aklar hakim<br />
121
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
sistemin insan ve topluma dayatt zihniyetin en kutsal alanda bile<br />
ne hallere dütüünün açk bir itirafr. A canlandrmak en zor<br />
devrimci görevlerden biridir. Büyük emek, zihniyet aydnl, insan-<br />
k sevgisi ister. An en önemli artlarndan biri, çan bilgelii<br />
rlarnda seyretmeyi gerektirir. kincisi, sistemin çlgnlklarna<br />
kar büyük duruu dayatr. Üçüncüsü, kurtulusuz, özgürlüksüz<br />
birbirlerinin yüzüne bile baklamayaca bir ahlaki tutum olarak<br />
benimsemeyi gerektirir. Dördüncüsü, cinsel güdüyü üç hususun<br />
gereklerine tutsak etmeyi gerektirir. Yani cinsel güdü bilgelie, özgürlük<br />
ahlakna ve politik-askeri mücadele gerçekliine balanmadan,<br />
atlacak her adn an inkâr olduunu bilmeyi gerektirir.<br />
Bir ku kadar bile özgür yuva kurma olana olamayanlarn aktan,<br />
ilikiden, evliliklerden bahsetmeleri, aslnda sosyal düzen köleliine<br />
teslimiyeti ve özgürlük mücadelesinin soylula deerini bilmediklerini<br />
gösterir.<br />
er çan ak gerçeinden bahsedilecekse, bu herhalde<br />
Leyla ile Mecnun’lar çok geride brakan, nice tasavvuf ehlini aan,<br />
bilim adam titizliini gerektiren, güncel kaostan toplumsal özgürlü-<br />
e yol açan, yiitlii, fedakârl ve baar yakalamakla kantlayan<br />
kiilikleri kazanmakla mümkündür.<br />
Kadn ekonomik, sosyal eitlik sorunlar da öncelikle politik<br />
iktidarn çözümlenmesiyle, demokratiklemede baaryla cevap bulabilir.<br />
<strong>Demokratik</strong> siyaset yaplmadan, özgürlükte ilerleme olmadan,<br />
kuru hukuki bir eitliin fazla anlam kazanamayaca açktr.<br />
Kadna yakla bir kültürel devrim gibi ele almak en dorusudur.<br />
Mevcut kültürle ne kadar iyi niyetli de olunsa, çaba da harcansa,<br />
olgudaki sorun ve iliki yapndan ötürü anlaml özgürlükçü bir<br />
çözüm salanamaz. En radikal özgürlükçü kimlik, kadna yaklamla<br />
veya bir bütün olarak kadn-erkek ilikilerindeki düzeni kavrayp<br />
makla mümkündür. Bir yandan ba balamay gelenekle, pornoyu<br />
çadakla karrarak zrnk kadar yol alnamayaca iyi bilmek<br />
gerekir. Alandaki kölelik derinlii kadar özgürlük derinliini de kavrayp<br />
iradeletirmek gerei vardr. Kadn özgürlüünde, dolayyla<br />
kendini özgürletirmede mesafe alamayanlarn hiçbir toplumsal ve<br />
siyasal özgürlük alannda çözümleyici ve dönütürücü olamayacak-<br />
122
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
lar anlamalar gerekir. Erkek egemen-köle kadn ikilemini aamayan<br />
hiçbir özgürlük çabasn gerçek bir özgür kimlik salamayaca<br />
da en temel özgürlük kriteri olarak almak gerekir. Kadn<br />
üzerindeki mülkiyet ve iktidar ilikisi ylmadan, özgür kadnerkek<br />
ilikisi gerçekletirilemez.<br />
Yüzy da özgür kadn iradesinin yükselecei bir toplumsal<br />
zaman olarak görmek gerçekçidir. Kadnlar için belki de yüzyl gerekebilecek<br />
kal kurumlar düünüp oluturmak gerekir. Kadn<br />
Özgürlük Partilerine ihtiyaç olabilir. Özgürlüün temel ideolojik ve<br />
politik ilkelerini salayp pratiklemesini yürütmek, denetlemek, bu<br />
partilerin hem gerekçeleri hem temel görevleri olmalr.<br />
Kadn kitleleri için özellikle kentlerde düünülen snma evleri<br />
deil özgürlük alanlar oluturmak gerekir. En uygun bir biçim de<br />
Özgür Kadn Kültür Parklar olabilir. Ailelerin kz çocuklar eitemedikleri,<br />
düzen okullarn da bilinen yaplar nedeniyle Özgür<br />
Kadn Kültür Parklar ihtiyaç duyulan, uygun kz çocuklar ve kadnlar<br />
için temelinde eitim, üretim ve hizmet birimlerini kapsayacak<br />
alanlar olarak çada kadn tapnaklar rolünü de oynayabilir.<br />
Kadnsz yaanamaz denilir. Ama mevcut kadnla da yaanamaz.<br />
rtlana kadar kölelie batm bir kadnl-erkekli iliki herhalde<br />
en çok batran ilikidir. O halde kapitalist sistemin sonul kaosundan<br />
gerçek aklardan beklenen büyük gücü özgür kadn etrafnda yaratarak<br />
ç yapmak, aka gönül vermi ve ba koymu gerçek kahramanlarn<br />
en soylu ve kutsal ilerinden olsa gerek!<br />
Doal çevreyle bütünlük sadece ekonomik, sosyal içerikli deildir.<br />
Felsefi olarak da doa, kavranmas vazgeçilmez bir tutkudur.<br />
Aslnda bu karklr. Doa insanlaarak büyük merak, yaratm<br />
gücünü kantlarken, insan da doay -Sümerlerin özgürlüü (amargi)<br />
anaya (doaya) dönü olarak anlamalar düündürücüdür- kavrayarak<br />
kendi farkna varmaktadr. kisi arasnda ak-ak olunan<br />
ilikisi vardr. Bu büyük bir ak serüvenidir. Bozmak, ayrmak herhalde<br />
dini tabirle en büyük günahtr. Çünkü ondan daha deerli bir<br />
anlam gücü yaratlamaz. Konuyla ilintililik anlamnda kadn kanamas<br />
doayla hem ayr düün, hem de ondan geliin bir iareti<br />
olarak yorumlamamn çarp anlam bir kez daha kendini hisset-<br />
123
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
tiriyor. Kadn doall, doaya yaknlndan ileri gelmektedir.<br />
rl çekicilii de anlam bu gerçeklikte bulur.<br />
Ekonomi temel mahiyette bir tarihsel toplum eylemidir. Hiçbir<br />
birey (efendi, bey, patron, köle, serf ve içi olarak) ve devlet ekonomik<br />
eylemin aktörü olamaz. Örnein en tarihsel-toplumsal bir kurum<br />
olan annelik iinin kar hiçbir patron, bey, efendi, içi,<br />
köylü, kentli birey ödeyemez. Çünkü annelik toplumun en zor ve<br />
gerekli eylemini, yaamn sürdürülmesini belirliyor. Sadece çocuk<br />
dourmaktan bahsetmek istemiyorum. Anala bir kültür, sürekli<br />
yüreiyle ayaklanma halinde bir olgu, zekâ yüklü eylemin sahibi<br />
olarak geni açdan bakyorum. Doru olan da budur. Peki, bu kadar<br />
zorunlu, zorlu, eylemli, yürek ve akl dolu sürekli ayaklanma halindeki<br />
kadna ücretsiz emekçi muamelesi yapmak hangi akl ve vicdanla<br />
badaabilir? En emekçi ideoloji olarak Marksizm’in bile aklna<br />
getirmedii bu ve benzer toplumsal eylem sahiplerini ücret d<br />
tutup, patronun u baköeye oturtan bir ekonomi bilimi, çözümünü<br />
nasl sosyal olarak sunabilir? Marksist ekonomi fena halde<br />
bir burjuva ekonomidir. Büyük bir özeletiriye ihtiyac vardr. Cesurca<br />
özeletiri yapmadan burjuvazinin çkar sahasnda sosyalizm<br />
aramak, tpk yüz elli yllk hareketin (reel sosyalizmin) iflasnda,<br />
çözülüünde (hem de kendiliinden) görüldüü gibi, kapitalist sisteme<br />
karksz en deerli hizmettir. “Cehennemin yolu iyi niyet<br />
talaryla döelidir” derken, Lenin ne kadar da doru söylüyordu!<br />
Acaba kendisi, eyleminde de bu cümlenin dorulanaca düünebiliyor<br />
muydu?<br />
124
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Kadn Doas Karanlkta Kaldkça,<br />
Tüm Toplum Doas Aydnlanmam Olarak Kalacaktr<br />
Feminizm kavram Türkçesiyle kadnck hareketi anlamnda<br />
kadn sorununu tam nitelemekten uzak olup, kar erkekçilik olarak<br />
tasarlandndan daha da krla götürebilir. Sanki sadece<br />
egemen erkein ezilen kadym gibi bir anlam yanstmaktadr.<br />
Hâlbuki kadn gerçeklii daha kapsamlr. Cinsiyetin ötesinde kapsaml<br />
ekonomik, sosyal ve siyasal boyutlar olan anlamlar içermektedir.<br />
Eer sömürgecilik kavram ülke ve ulus bazndan çkarp<br />
insan gruplarna indirgersek, kadn konumunu rahatlkla en eski<br />
sömürge olarak tanmlayabiliriz. Gerçekten ruh ve beden olarak<br />
hiçbir toplumsal olgu kadn kadar sömürgecilii tanmamr. Kad-<br />
n srlar kolay belirlenemeyen bir sömürge statüsünde tutuldu-<br />
u anlalmak durumundadr.<br />
Bilimin tapnakta merkezilemesi, iktidarla bütünlemesi anla-<br />
na gelir. Mr ve Sümer uygarlndaki bilimin iktidarn ayrlmaz<br />
bir parças haline geldiini kantlayan çok sayda örnek vardr. Bilimi<br />
toparlayan rahiplik zaten iktidarn en önemli orta konumundayd.<br />
Hâlbuki neolitik dönemdeki bilimin yap farklyd. Kadn<br />
bitkiler üzerindeki bilgisi belki de biyoloji ve tbbn temeliydi. Ayrca<br />
mevsim ve ay gözetlemeleri hesab ortaya çkaryordu. Tarm-köy<br />
topluluklarn bin yllarca yaam pratiklerinin büyük bir bilgi hazinesini<br />
ortaya çkard rahatlkla yorumlanabilir. Uygarlk dönemi<br />
bu bilgileri toparlayp iktidarn parças haline getirdi. Burada olumsuz<br />
anlamda niteliksel bir dönüüm yaanmr.<br />
Uygarlk öncesi ve dönemindeki kart toplumlarda bilgi ve bilim,<br />
ahlaki ve politik toplumun parçasyd. Toplumun hayati çkarla-<br />
gerektirmedikçe, bilimin baka türlü kullanlmas mümkün deildi.<br />
Bilgi ve bilimin tek amac toplumun varoluunu sürdürmek, korumak<br />
ve beslemek olabilirdi. Baka amac düünülemezdi. Uygarlk<br />
bu durumu kökten detirdi. Bilgi ve bilim üzerinde tekelini kurarak<br />
toplumdan kopard. Toplum bilgi ve bilim yoksunu krken,<br />
iktidar ve devlet güçleri bilgi ve bilimle alabildiine güçlendiler.<br />
125
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Bilgi üretenleri ve tayanlar hanedanlklara ve saraylara balayarak<br />
tekellerini salamlardlar. Böylelikle bilimin toplumdan, özellikle<br />
kadndan köklü kopar, yaam ve çevreyle ban kopar<br />
anlamna da geliyordu. Ayn zamanda analitik zekânn duygusal<br />
zekâyla ban köklü kopuu ve aralarndaki mesafenin sürekli<br />
büyümesi de birlikte geliiyordu.<br />
Ahlaki y savalar en önemli balangç etkenidir. Bilim ile<br />
ahlak ilikisinin kopuu ise, her tür y araç icadn temelidir.<br />
Bilim ile iktidar ve toplum arasndaki bu ilikinin temel paradigma<br />
ve yönteme yansmamas düünülemezdi. Toplumun devreden çka-<br />
lmas, nesneletirilmesi anlamna da geliyordu. Tpk daha önce<br />
kadn ve kölelerin nesneletirilmesi gibi. Ardndan Bacon’la,<br />
Descartes’lerle balayan nesne-özne ayrmlar tüm bilimlere tan-<br />
oldu. Bilimde nesnel olma çok övülür. Hâlbuki en temel felaketin<br />
kap nesnelik-öznellik ayrn keskinlemesiyle açld. Ar-<br />
ndan ben-öteki ayryla derinleti. Ardndan birbirini yok eden<br />
diyalektik uçlara dönütü. Bu ikilemler kesinlikle ahlaki ve politik<br />
toplumla sermaye ve iktidar ayrmasn, çelikisinin bir yansma-<br />
r. Doann, ardndan kadn ve kölenin, en son tüm toplumun<br />
nesne konumuna indirgenmesi, bilimde halen kullanlan çok ünlü<br />
‘nesnellik kural’ olarak karza çkt. Eskinin tanr-kul ilikisi,<br />
özne-nesne ilikisine dönütü. Daha eskinin canl doa anlay yerini<br />
ölü nesne doa ve üzerinde tanrsal özne insana brakt.<br />
Tüm bilimlere olduu gibi sosyal bilimlere de damgas vurmu<br />
erkeklik söyleminde kadndan bahseden satrlar, gerçeklie hiç dokunmayan<br />
propagandatif yaklamlarla yüklüdür. Kadn gerçek<br />
statüsü bu söylemlerle tpk uygarlk tarihlerinin sf, sömürü, bas-<br />
ve ikenceyi örtbas etmesi gibi belki de krk kez örtülmektedir.<br />
Feminizm yerine jineoloji (kadn bilimi) kavram amac daha iyi<br />
karlayabilir. Jineoloji’nin ortaya çkaraca gerçekler herhalde<br />
teolojinin, eskatalojinin, politikolojinin, pedagojinin, velhasl sosyolojinin<br />
birçok bölümlerine ilikin loji’lerden daha az gerçeklik pay<br />
tamayacaktr. Kadn toplumsal doann hem fizik hem de anlam<br />
olarak en geni bölümünü tekil ettii tartma götürmez. O zaman<br />
neden çok önemli olan bu toplumsal doa parças bilime konu edil-<br />
126
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
mesin? Pedagoji gibi çocuk eitim ve terbiyesine kadar bölümlenmi<br />
sosyolojinin jineolojiyi oluturmamas, egemen erkek söylemli olmasndan<br />
baka bir hususla izah edilemez.<br />
Kadn doas karanlkta kaldkça, tüm toplum doas aydnlanmam<br />
olarak kalacaktr. Toplumsal doann gerçek ve kapsaml<br />
aydnlanmas, ancak kadn doasn kapsaml ve gerçekçi aydnlanmasyla<br />
mümkündür. Kadn sömürgeleme tarihinden ekonomik,<br />
sosyal, siyasal ve zihinsel sömürgeletirilmesine kadar konumunun<br />
açkla kavuturulmas, tarihin dier tüm konularn ve<br />
güncel toplumun her yönüyle açkla kavumasnda büyük katkda<br />
bulunacaktr.<br />
üphesiz kadn statüsünün açkla kavumas meselenin bir<br />
boyutudur. Daha önemli boyut kurtulu sorunuyla ilgilidir. Dier<br />
deyile sorunun çözümü daha büyük önem tamaktadr. Toplumun<br />
genel özgürlük düzeyinin kadn özgürlük düzeyiyle orant olduu<br />
çokça söylenir. Doru olan bu deyimin içinin nasl doldurulaca<br />
önemlidir. Kadn özgürlüü, eitlii sadece toplumsal özgürlük ve<br />
itlii belirlemiyor. Bunun için gerekli teori, program, örgüt ve<br />
eylem düzenekleri gerektiriyor. Daha da önemlisi, kadnsz demokratik<br />
siyasetin olamayaca, hatta sf politikacn bile eksik<br />
kalaca, barn ve çevrenin gelitirilip korunamayaca da gösteriyor.<br />
Kad kutsal ana, temel namus, vazgeçilmez, onsuz olunmaz e<br />
statüsünden çkarp bir özne-nesne toplam olarak ararmaya almak<br />
gerekir. Tabii bu ararmalar ak soytarklarndan öncelikle<br />
korumak gerekir. Hatta ararmann en önemli bir boyutunu ak<br />
ad altnda örtbas edilen büyük alçaklklar (bata tecavüz, cinayet,<br />
dayak, bini bir para eden küfürler) sergilemesi gerekir. Heredot’un<br />
deyiiyle “Tüm Dou-Bat savalar kadn yüzünden olmutur” sözü<br />
ancak bir gerçei açklayabilir. O da sömürge olarak deer kazand-<br />
, bu nedenle önemli savalara konu edildiidir. Uygarlk tarihi<br />
böyle olduu gibi, kapitalist modernite bin kat daha ar ve çok yönlülük<br />
kazanm bir kadn sömürgeletirilmesini temsil ediyor. Kimliine<br />
kaz oluyor. Tüm emeklerin anas, ücretsiz emein sahibi,<br />
en düük ücretli içi, en çok isiz, erkeinin srsz itah ve bask<br />
127
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kayna, düzenin çocuk dourma makinesi, yetitirme ebesi, reklam<br />
arac, seks-porno arac vb. olarak sömürgeletirilmesi uzayp gider.<br />
Kapitalizm, hiçbir sömürü düzeneinde olmad kadar kadna ilikin<br />
sömürü düzenei gelitirmitir. stemesek de tekrar tekrar ka-<br />
n statüsüne dönmek ac oluyor. Ama gerçeklerin dili sömürülenler<br />
için baka türlü de olmuyor.<br />
Feminist hareket bu gerçeklerin nda üphesiz en radikal sistem<br />
kar hareket olmak durumundadr. Modern haliyle yine kökenlerini<br />
Fransz Devrimi’ne dayandrabileceimiz kadn hareketi<br />
birkaç aamadan sonra günümüze kadar gelebilmitir. lk aamada<br />
hukuki eitlik peinde koulmutur. Fazla anlam ifade etmeyen bu<br />
itlik günümüzde yaygnca salanm gibidir. Ama içeriinin bo<br />
olduunu iyi bilmek gerekir. nsan haklar, ekonomik, sosyal, siyasal<br />
haklar gibi dier haklarda da biçimsel gelimeler vardr. Görünüte<br />
kadn, erkek kadar eit ve özgürdür. Hâlbuki en önemli kandrmaca<br />
bu eitlik ve özgürlük tarznda gizlidir. Sadece resmi modernitenin<br />
deil, tüm hiyerarik ve uygarlk dönemlerinin tüm toplumsal dokularnda<br />
zihnen ve bedenen tutsaklard, en derin kölece çalr-<br />
kadn özgürlüü, eitlii, demokrasisi çok kapsaml teorik<br />
çalmalar, ideolojik mücadeleler, programatik ve örgütsel faaliyetler,<br />
en önemlisi de güçlü eylemler gerektirir. Bunlar olmaksn feminizm<br />
ve kadn çalmalar sistemi rahatlatmaya çalan liberal<br />
kadn faaliyetlerinden öte bir anlam tamaz.<br />
Kadn biliminin gelimesi halinde sorunlarn çözümünü bir<br />
örnekle açklamak hayli öretici olacaktr: Cinsellik içgüdüsünün<br />
yaamn en eski örenim biçimlerinin banda geldiini anlamak<br />
gerekir. Yaamn kendini sürdürme ihtiyacna cevaptr. Bireyin sonsuz<br />
yaama olanakszl, çözümü bir’i kendini tekrar üretme potansiyelini<br />
gelitirmeye zorlamr. Cinsel güdü denen ey, bu potansiyelin<br />
uygun koullarda üreyerek yaam sürdürmesidir. Bir nevi<br />
soyun tükenmesi tehlikesine ve ölüme çare oluyor. Hücrenin ilk<br />
bölünmesi, bir olan hücrenin çoklaarak kendini ölümsüz klmas-<br />
r. Daha da genelletirirsek, evrenin kendini yutmak isteyen bolu-<br />
a, yoklua kar kendini sürekli çeitlendirip çoaltarak sonsuzlama<br />
eiliminin canl yaamnda devam etme olayr.<br />
128
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Bu evrensel olayn insan türünde devam ettii bir veya birey daha<br />
çok kadndr. Çoalma kadn bedeninde gerçeklemektedir.<br />
Erkein rolü bu olayda son derece talidir. Dolayyla soy sürdürme<br />
olaynda tüm sorumluluun kadnda olmas bilimsel olarak anlar<br />
bir husustur. Kald ki, kadn sadece cenini karnnda tamak, büyütmek<br />
ve dourmakla kalmaz. Neredeyse ölümüne kadar bakm<br />
sorumluluunu da doal olarak tar. O halde bu olaydan çkarma-<br />
z gereken ilk sonuç, tüm cinsel ilikiler konusunda kadn mutlak<br />
söz sahibi olmasr. Çünkü her cinsel iliki kadn için potansiyel<br />
olarak altndan kalklmas çok güç sorunlar beraberinde getiriyor.<br />
On çocuk douracak kadn fiziksel olarak ve hatta ruhen ölümden<br />
beter hallere dütüünü anlamak gerekir.<br />
Erkein cinsellie bak daha çarpk ve sorumsuzcadr. Bunda<br />
cehalet ve iktidarn körletirmesi birinci derecede rol oynar. Ayrca<br />
hiyerariyle ve hanedanlk devletiyle birlikte çok çocuklu olmak<br />
erkek için vazgeçilmez bir güç olma anlamna gelir. Çok çocukluluk<br />
sadece soyun sürmesini deil, iktidar ve devlet olarak kalmasn da<br />
garantisini oluturur. Bir nevi mülk tekeli anlamna gelen devletin<br />
elden gitmemesi, hanedanln büyüklüüne bar. Kadn böylelikle<br />
hem biyolojik varolu, hem iktidar ve devletsel varolu için çok<br />
çocuk dourmann aracna dönütürülür. Kadn için korkunç sömürgelemenin<br />
birinci ve ikinci doayla balant temeli böyle ha-<br />
rlanm olur. Kadn çöküünü bu iki doayla balant olarak<br />
çözümlemek büyük önem tar. Fazla açmaya gerek yok ki, bu ikili<br />
doa statüsü altnda kadn ruhen ve bedenen uzun süreli dinç ve<br />
pranmam olarak ayakta kalmas mümkün deildir. Fiziksel ve<br />
ruhsal çökü iç içe erken geliir ve kad bakalarn yaam<br />
sürdürme ve salama alma karnda acmal, ksa ve kahrl bir<br />
yaamla sonlandrmaya götürür. Uygarlk ve modernitenin tarihini<br />
bu gerçeklik temelinde çözümlemek ve okumak büyük önem tar.<br />
O halde daha imdiden devasa boyutlar kazanan kadn sorununu<br />
çözme ve ekolojik y önlemenin bata gelen yolu olan demografik<br />
sorunun çözümünde temel sorumluluk kadnda olmalr. Bunun<br />
da ilk koulu kadn tam özgürlüü ve eitliidir, tam demokratik<br />
siyaset yapma hakkr; cinsiyetle ilgili tüm ilikilerde tam söz ve<br />
129
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
irade hakkr. Bu gerçeklerin dnda kadn, toplumun ve çevrenin<br />
tam anlamyla kurtuluu, özgürlüü ve eitlii mümkün deildir.<br />
Tabii demokratik siyaset ve konfederatif siyaset biçimlenmesi de<br />
olas deildir.<br />
Kadn ayrca ahlaki ve politik toplumun asal öesi olarak özgürlük,<br />
eitlik ve demokratikleme nda yaamn etii ve estetii<br />
açndan da hayati rol oynar. Etik ve estetik bilimi kadn biliminin<br />
ayrlmaz parçasr. Yaamdaki ar sorumluluu nedeniyle kadn<br />
tüm etik ve estetik konularda hem düünce hem uygulama gücü<br />
olarak büyük açm ve gelimeler salayaca tartmaszdr. Kad-<br />
n yaamla ba erkee göre çok kapsamlr. Duygusal zekâ boyutunun<br />
gelikinlii bununla ilgilidir. Dolayyla yaamn güzelletirilmesi<br />
olarak estetik, kadn açndan varolusal bir konudur. Etik<br />
(Ahlak teorisi, estetik = güzellik teorisi) açdan da kadn sorumluluu<br />
daha kapsamlr. nsan eitiminin iyi ve kötü yönlerini, yaam<br />
ve barn önemini, savan kötülüü ve dehetini, haklk ve adalet<br />
ölçülerini deerlendirme, belirleme ve kararlarmada kadn ahlaki<br />
ve politik toplum açndan daha gerçekçi ve sorumlu davranmas<br />
doas gereidir. Tabii erkein kuklas ve gölgesi kadndan<br />
bahsetmiyorum. Söz konusu olan özgür, eit ve demokratiklemeyi<br />
özümsemi kadndr.<br />
Ekonomi biliminin de kadn biliminin bir parças olarak gelitirilmesi<br />
daha doru olacaktr. Ekonomi batan beri kadn asal rol<br />
oynad bir toplumsal faaliyet biçimidir. Çocuklarn beslenme sorunu<br />
kadn srtnda olduu için, ekonomi kadn için hayati anlam<br />
ifade eder. Kald ki, ekonominin kelime anlam “Ev yasas, evi geçindirme<br />
kurallar” demektir. Bunun da kadn temel ii olduu açk-<br />
r. Ekonominin kadn elinden alp tefeci, tüccar, para, sermayedar<br />
ve iktidar-devlet, bir aa gibi yetkililerin eline verilmesi, ekonomik<br />
yaama en büyük darbe olmutur. Ekonomi-kar güçlerin<br />
eline verilen ekonomi, hâlâ iktidar ve militarizmin temel hedefi haline<br />
getirilerek, tüm uygarlk ve modernite tarihi boyunca srsz<br />
sava, çatma, bunalm ve kavgalarn ba etkenine dönütürülmütür.<br />
Günümüzde ekonomi, ekonomiyle ilgisi olmayanlarn, kât<br />
parçalaryla oynayarak kumardan beter yöntemlerle srsz top-<br />
130
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
lumsal deer gasp ettikleri bir oyun alan haline getirilmitir. Kad-<br />
n kutsal meslei, tamamen kendisinin dland, sava makinelerini,<br />
çevreyi yaanmaz hale getiren trafik araçlar ve temel insan<br />
ihtiyaçlaryla pek fazla alakas olmayan kâr getiren fuzuli ürünleri<br />
üreten imalathanelere, borsalara, fiyat ve faiz oyunlarna çevrilmitir.<br />
Feminizmi de kapsayan kadn bilimine dayal kadn özgürlük,<br />
itlik ve demokratik hareketi, açk ki toplumsal sorunlarn çözümünde<br />
baat rol oynayacaktr. Yakn geçmiteki kadn hareketlerinin<br />
eletirisiyle yetinmeden, daha çok kad yitik klan uygarlk ve<br />
modernite tarihine yüklenmek gerekir. Eer sosyal bilimlerde kadn<br />
konusu, sorunu ve hareketleri neredeyse yok derecesindeyse, bunun<br />
esas sorumlusu uygarlk ve modernitenin hegemonik zihniyeti<br />
ve maddi kültür yaplanmalarr. Dar hukuki ve siyasi eitlik yakla-<br />
mlaryla belki liberalizme katk sunulabilir. Fakat sorunun çözümü<br />
urada kalsn, olgu olarak çözümlenmesi bile salanamaz. Mevcut<br />
feminist hareketlerin liberalizmden kopuk, sistem kar güçler<br />
haline geldiklerini iddia etmek kendini yanltmak olacaktr. Feminizmin<br />
ba sorunlarndan birisi söylendii gibi radikalizmse, o zaman<br />
öncelikle köklü liberal alkanlklarla, düünce ve duygu tarzla-<br />
ve yaamlaryla ilgisini koparp, arkasndaki kadn düman uygarl<br />
ve moderniteyi çözümlemesi gerekir. Bu temelde anlaml<br />
çözüm yollarna yüklenmesi gerekir.<br />
<strong>Demokratik</strong> modernite kadn doas ve özgürlük hareketini temel<br />
güçlerinden birisi olarak bilip hem gelitirilmesini, hem de ittifak<br />
yaplmas bata gelen görevlerinden sayarak, yeniden ina<br />
çalmalarnda deerlendirmek durumundadr.<br />
Temel ararma mekânlar, üniversiteler bata olmak üzere, uygarlk<br />
ve modernitenin resmi kurumlar olamaz. Geçmite de, günümüzde<br />
de bilimin iktidarlalmas ve resmi devlet kurumlarnda<br />
üretilmesi, hakikatle ban yitirilmesi anlamna gelir. Bilimin<br />
ahlaki ve politik toplumla ban koparlmas, topluma yararl olmaktan<br />
çkarlmas, tersine toplum üzerine bask ve sömürü tekellerinin<br />
gelitirilmesine yardmc olmas demektir. Tpk özel veya genelevlere<br />
kapatlan kadn özgür gerçekliini, hakikatini nasl kaybe-<br />
131
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
diyorsa, resmi kurumlara kapatlan entelektüeller ve bilim de o denli<br />
özgürlüünü, gerçek kimliini yitirir. üphesiz bu demek deildir<br />
ki, bu kurumlarda hiç entelektüel yetitirilmez ve bilim üretilmez.<br />
Anlalmas gereken, iktidarlaan entelektüel ve bilimin toplumsal<br />
gerçeklikle ilgili ararma ve bulu amacndan kopacar. stisna<br />
kabilinden entelektüel olunma ve bilimsel deeri olan yaptlarn<br />
ortaya çkarlmas ana gerçei detirmez.<br />
<strong>Demokratik</strong> siyaset ve kültür akademileri bu görev için uygun<br />
kurumlamalar olabilir. Ahlaki ve politik toplum birimlerinin yeniden<br />
yaplanma ihtiyaçlar için gerekli olan entelektüel ve bilimsel<br />
destei bu akademiler oluturabilir. Kendilerine resmi ve özel tekel<br />
kurumlar örnek alma yerine, orijinal çlar olarak yaplanmalar<br />
daha uygundur. <strong>Modernite</strong> kurumlar taklit etmek, baarzlkla<br />
sonuçlanmalar beraberinde getirebilir. Özerk ve demokratik olmalar,<br />
kendi program ve kadrolar kendileri oluturmalar, gönüllü<br />
örencilii ve öretmenlii esas almalar, örencinin öretmen,<br />
retmenin örenci pozisyonuna sk sk geçebilecei, dadaki çobandan<br />
profesöre kadar ideas ve amac olan herkesin katm gösterebilecei<br />
balangç itibariyle öngörülebilir.<br />
Kadn arlkl akademilerin de ayn içerikle birlikte özgün yanlar<br />
bilimsel klmalar için oluturulmas uygun olabilir. Sadece<br />
teorik kalmamalar için pratie çok yönlü katm da aranan niteliklerden<br />
biridir. Akademiler yer ve zaman bakndan pratik ihtiyaçlar<br />
göz önünde bulundurularak kurulur ve çalr. Tarihte örneklerine<br />
çokça rastland gibi (Zerdüt’ün da balarndaki<br />
ategedeleri, Eflatun ve Aristo’nun bahçeleri, Sokrates ve Stoaclarn<br />
cadde kaldmlar, ortaçan manastr ve tekkeleri vb.) sade ve gönüllü<br />
kurululardr. Da bandan tutalm mahalle köelerine dek<br />
mekânlar seçilebilir. üphesiz iktidarlarn azametini kantlayan binalar<br />
aranmaz. Manastr ve sivil medreselerde olduu gibi, eitimin<br />
süresi katlanlarn durumuna ve örenci aklarn younluuna<br />
göre belirlenebilir. Resmi kurumlar gibi kat zaman koullar gerekli<br />
deildir. Tümüyle ekil ve kuraldan yoksun olmalar da düünülemez.<br />
Etik ve estetik kurallar mutlaka olmalr.<br />
132
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
nsanlk tarihte sadece toplum ve corafi bölge düzeyinde politik<br />
direni yaparak varl ve onurunu korumamr; bireysel düzeyde<br />
de bazen arl bir ulus kadar olan direniçi politik kiilikleri<br />
tanr. Tarih bu tür örneklerle doludur. Buda’dan Sokrates’e,<br />
Zerdüt’ten Konfüçyus’a, Hz. Âdem’den balayp Nuh’a ve Eyyüb’e,<br />
brahim’den Musa’ya, sa’ya ve Muhammed’e kadar ana halkalar<br />
halinde devam eden ve Kutsal Kitapta saylar 120 binden fazla olarak<br />
verilen tüm peygamberlere, Tanrça nanna’dan Hz. Aye’ye,<br />
Zennube’den Hypatia’ya, Kibele’den Meryem’e, cad kadnlarndan<br />
Zeynep’e, Rosa’ya, Bruno’dan Erasmus’a dek saylamayacak kadar<br />
birey olarak insanlar, özgür ve onurlu kalabilmek uruna ölümüne<br />
direnebilmilerdir. Toplum eer bugün hala ahlaki ve politik olarak<br />
sürüyorsa, herhalde bu bireylere çok deer borçludur. Aksi halde<br />
köle sürülerinden fark kalmazd.<br />
Ortadou’da Kadn Devrimi<br />
Toplumda öncelikle kadn yaad sorunlar tarihseltoplumsal<br />
boyutlar içinde deerlendirmek önem tar. Kadn sorunu<br />
tüm sorunlarn kaynandaki bir sorundur. Daha sfl devletli<br />
topluma geçi olmadan kadn üzerinde sert bir erkek egemen (ataerkil)<br />
hiyerarinin kurumla görüyoruz. Erkek egemenliinin<br />
gerekçesi için birçok mitolojik ve dinsel söyleme bavurulmutur.<br />
Uruk Tanrçasnanna Destan bu sürecin yansmasr. Eski kutsal<br />
ana tanrçaya, doaya büyük özlem duyulmaktadr. çine kld<br />
ataerkil hiyerari ve devlet düzenindeki egemen erkekliin hile,<br />
kurnazlk ve zorbalndan inlemektedir. Babil Destan’nda bu yönlü<br />
gerçeklik (Babil’in kudretli tanr Marduk ve Kadn Tanrça<br />
Tiamat’n kavgalar) çok daha açk ve çarpr. Sümer mitolojisinde<br />
kadn erkein kaburga kemiinden yaratld söylenir. Bu,<br />
simgesel bir ifadedir. Tek tanr dinlerde bu yaklam sürdürülür.<br />
Sümer zigguratlarna tanrça olarak giren kadn, tapnak fahiesi<br />
olarak çkar. lk genelev Sümer kentlerinde açr. Tapnak fahieli-<br />
inden saray cariyeliine terfi ettirilir. Ticaret pazarlarn vazgeçilmez<br />
köle nesnesidir. Greko-Romen uygarlnda sadece ev ilerinin<br />
133
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
kölesidir. Politikada yeri yoktur. Avrupa uygarlnda erkee sözleme<br />
ile balanm cinsel objedir. Kapitalist uygarlkta genellemi<br />
evrensel fahiedir. Tarih erkek egemenle tam bir cinsiyetçi yap ve<br />
anlam kazanmr. Artk tarih erkek olarak yürümektedir.<br />
Kadn karlamas (Kadn kölelii anlamna gelir), ard sra<br />
toplumun sömürülen ve bask altna alnan erkek nesnelere de olduu<br />
gibi yansr. Toplumun üst siyasi, askeri ve rahip klii egemen<br />
cinsiyet konumuna tarken, yönetilen alt kesim gittikçe karlar.<br />
Greko-Romen toplumunda erkek gençlikten itibaren youn<br />
bir cinsiyetçi yaklamla eitilir. Tüm uygarlk çalar boyunca cinsel<br />
çarpklklar kadna cinsiyetçi yaklan sonucu olarak yaygnca<br />
yaanr. Artk kadn ne kadar köle ise, erkek köle de o kadar kadn<br />
veya karr.<br />
Ortadou toplumunda günümüzde de bu tarihsel kökenli sorunlara<br />
kapitalist bask ve sömürü aygtlarndan kaynaklananlar da<br />
eklenince, kadn için gerçekten kâbuslu bir yaam kaçlmaz olur.<br />
Kadn olmak belki de en zordaki insan olmak demektir. Toplumun<br />
yaad kaba bask ve sömürünün en katmerlisi kadn bedeni ve<br />
emei üzerinde gerçekletirilir. Kadn da insan olduunun yeni<br />
farkna varlmaktadr. Kat cinsiyetçi onursuz yaklam yerini ihtiyac<br />
duyulan bir dosta ve yoldaa terk etme arayna brakmak durumuna<br />
gelmitir. En azndan bunun tartmas yaplmaktadr. Ka-<br />
nla toplumda doru yaamak gerçeklemedikçe, anlaml bir ya-<br />
amn yaanmayaca bilinmelidir. En anlaml ve güzel yaamn tam<br />
onurunu kazanm özgür kadnla gerçekletirilebileceini bilerek<br />
söylem ve eylemlerimizi gelitirmeliyiz.<br />
Kadn gerçekliinin büyük oranda toplumsal gerçeklii belirledii<br />
doru bir önermedir. Ortadou toplumundaki a erkeksilik ile<br />
kadnsk diyalektik bir ikilemdir. Bu iliki tarzndan erkee dönen<br />
kar özellikler kof egemen erkekliktir. ktidarn erkee uygulad<br />
egemenlii, erkek kadna, kadn da çocuklara yansr. Dolayyla<br />
tepeden tabana doru egemenliin geçirgenlii tamamlanr. Kadn<br />
kölelik düzeyi bu mekanizmada en olumsuz koulu sürekli üretmekte,<br />
yani toplumun kölelik düzeyini gelitirmektedir. Böylelikle do-<br />
an kadns toplumu en üstteki iktidar kay kolayca yönetebilmek-<br />
134
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
tedir. Kadn iradesi dnda en büyük zulmü yaad halde, topluma<br />
da daha fazlas yaatmann arac knmaktadr. Ortadou’yu dtan<br />
teslimiyete zorlayan ilikiler kadar, içten kadna dayatlan ilikilerle<br />
zorland açktr. Kadn özgürlük eylemine dayanmayan<br />
hiçbir hareketin özlü ve kal özgür topluma götürme ans bu nedenlerle<br />
srlr. Önce iktidar, sosyalizm, ulusal kurtulu vs. gibi<br />
yaklamlarn özleneni verememesi de bu gerçeklikle balantr.<br />
Kadn özgürlük çalmas, cinsiyet eitliini çok aan genel demokratik,<br />
insan haklar, çevre, toplumsal eitliin özünü tekil eder.<br />
Kadn özgürlüünde atlmas gereken ilk adm, kad öz eylem<br />
gücü haline getirmektir; üzerindeki mülkiyetçi yaklamdan uzak<br />
durmaktr. Ar mülkiyet duygular ile yüklü moda ak yaklamlar<br />
banda birçok tehlikeyi tar. Hiyerarik ve devlet gelenekli toplumda<br />
ak, yanltmacalarn en büyüüdür; uygulanan suçu örtbas<br />
etme etkenidir. Kadna sayg ve özgürlüüne destek, öncelikle yaanan<br />
gerçekliin itirafndan ve özgürlük lehine almasnda samimi<br />
ve dürüst davranabilmekten geçer. Kendi egemen erkekliini -adna<br />
ne derse desin- kadnda yaayan bir erkek sakl bir özgürlük de-<br />
eri olamaz. Kadn fiziksel, ruhsal ve zihinsel güçlenmesini salamak<br />
belki de devrimci çabalarn en deerlisidir. Bir dönemlerin ana<br />
tanrça kültüne merkezlik etmi Ortadou kültüründe, kad tekrar<br />
gelimi toplumsal deerlerle birlikte bamsz karar verme, tercih<br />
yapma gücüne kavuturmak, buna katkda bulunmak gerçek bir<br />
özgürlük kahramanl gerektirir.<br />
Sistem reformla düzelme ans çoktan yitirmitir. Gerekli olan<br />
tüm toplumsal alanlarda yürütülecek bir ‘kadn devrimi’dir. Nasl ki<br />
kadn kölelii en derin kölelikse, kadn devrimi de en derin özgürlük<br />
ve eitlik devrimi olmak durumundadr. Kadn devrimi hem kuramda<br />
hem de eylemde en köklü çlar gerektirir. Öncelikle cinsiyetçi<br />
ideolojiye kar ardl, sürekli bir sava gereklidir. Kadn devrimi<br />
günün yirmi dört saatinde yürürlükteki tecavüzcü zihniyete kar<br />
ahlaki ve politik olarak da savan derinletirilmesini gerektirir.<br />
ktidar ve sömürü amaçl çocuk dourma olgusunun mahkûm edilmesini,<br />
reddini gerektirir. Çocuk dourma iradesini tamamen özgürlemi<br />
kadna brakmay gerektirir. Hanedanlk ve aile ideolojisinde<br />
135
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
devrim gerektirir. Herhalde en önemlisi de kadnla yaam felsefesinin,<br />
daha dorusu felsefesizliinin almas gerektirir. Kadnla<br />
yaamn gücünü çocuklara sahip olma ve cinsel itah giderme anla-<br />
na ba olarak deil de, en derin dostluk, arkadak, toplumsal-<br />
k ba olarak, güzelliin, sadakatin, barn ve soyluluun üretilmesinde,<br />
eit ve özgürce paylanda görmek gerekir. üphesiz kadnla<br />
yaamn eit ve özgürce payla, toplumsal hakikatin mutlaka<br />
doru seyreden karkl bilgeliini gerektirir. Gerçek ak ancak<br />
karkl toplumsal hakikatin güç dengesinde yaanabilir. Kölelie,<br />
tecavüze ve iktidara bulanm kiiliklerde ak asla gerçeklemez.<br />
Youn ve sürekli yaanan baarz deneyimler ve aile iflaslar bu<br />
gerçei dorulamaktadr. En az erkek kadar kadn da toplumsal<br />
güce ve bilgelie sahip olmas durumunda sevginin ve güzelliin,<br />
iktidarsz, bar içinde eitçe ve özgürce üretilerek ve paylalarak<br />
yaanmas salanabilir. Günümüz, 21. yüzyl kadn devrimine öncelik<br />
vermeyi art kyor. “Ya yaam ya barbarlk” slogan bu devrimi<br />
dayatyor.<br />
Ortadou toplumu ikinci bir tarm-köy devrimine ihtiyaç duydu-<br />
u gibi, bu toplumun ikinci bir kadn devrimine de ihtiyac vardr.<br />
Anaerkillik neolitiin kadn devrimidir. Daha dorusu muhteem<br />
neolitik devrim bir kadn devrimiydi. nsanln halen miras üzerinde<br />
geçindii bir devrimdir. Ataerkin, uygarln ve modernitenin<br />
kar-devrimiyle ylan ve kadn en derin köleliini, sömürüsünü<br />
douran ve tüm topluma yaygnlaran bu büyük kardevrim günümüzde<br />
sistematik krizini ve kaotik durumunu bütün toplumsal<br />
alanlarda yayor, çözüyor. Kadna dayatlann yaama ihanet oldu-<br />
u anlayor. Yaanmak isteniyorsa, öncelikle bunun kadnla yeniden<br />
karkl bilgelikle güç dengesi içinde güzellik ve yücelik duygularn<br />
üretilmesi ve paylalmasn baarlmas gerekiyor. Bu gerçein<br />
ina edilmesi, hakikatine varlmas gerekiyor. Bu konuda tekilin<br />
ve evrenselin yani somut kadn ve erkekle ideal soyut erkek ve<br />
kadnln iç içe yaanmas gerekiyor. Yaanmas için bilincinin ve<br />
iradesinin oluturulmas gerekiyor. Mülk olarak, sahip olarak birbirini<br />
köklü olarak terk etmek gerekiyor. Geleneksel namus yerine,<br />
güzelliin ve soylu kiiliin çekiciliini geçerli klmak gerekiyor.<br />
136
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
Köklü bir kadn devrimi, dolayyla erkein zihniyet ve yaam<br />
deiklii yaanmadan yaamn kurtuluu olanakszdr. Çünkü ya-<br />
amn baat kendisi olan kadn kurtulmadan, yaamn kendisi hep<br />
bir serap olarak yaanacaktr. Erkein yaamla ve yaamn kadnla<br />
barmas salanmadkça, mutluluk da bo bir hayal olacaktr. Kadn<br />
ve özgür yaam için toplumsal gerçekler srszdr. Ortadou toplumu,<br />
kad yaad uygarlk ve fethine urad moderniteyle dü-<br />
ürülecei kadar düürülmü, kendisi olmaktan çkarlm, nesne<br />
konumuna getirilmitir. Toplumsal sorunun kadn üzerinde çözümlenmesi<br />
ve çözümüne ayn olgu üzerinden gidilmesi doru bir yöntemdir.<br />
Sorunlarn anasna ancak çözümlerin anas olan kadn devrimi<br />
dayatlarak hakikate doru admlarla varlabilir. <strong>Demokratik</strong><br />
modernite çözümü kadn sorunu ve devrimi konusunda idealli ve<br />
eylemlidir. <strong>Demokratik</strong> modernite uluslar kadnsz projelenip uygulanacak<br />
projeler deildir. Tersine, her adnda kadnla bilgeliin<br />
ve eylemliliin paylalmasyla gerçekletirilecek devrimlerdir.<br />
Ekonomik toplum, inasnda kadn öncülüünde gerçekletii gibi,<br />
yeniden inasnda da kadn komünal gücünü gerektirir. Ekonomi<br />
kadn öz toplumsal mesleidir, eylemidir. Ekoloji ancak kadn duyarlyla<br />
toplumla buluturulacak bilimdir. Kadn kimlik olarak<br />
çevreseldir. <strong>Demokratik</strong> toplum kadn zihnini ve özgür iradesini<br />
gerektiren toplumdur. <strong>Demokratik</strong> modernite açkças kadn devrimi<br />
ve uygarl çar.<br />
Nasl Yaamal, Ne Yapmal ve Nereden Balamal?<br />
Ortadou kültüründe hakikat, hakikat uruna yaam ve ölüm<br />
önemli kavramlardr. Avrupa kültüründe teorik-pratik ikilem olarak<br />
yanslan bu kavram giderek özünden boaltlm, parçalanm ve<br />
bütünlüünü kaybetmitir. Geç modernitede bu husus daha belirgindir.<br />
Hakikat ekonomizme mahkûm edilmitir.<br />
Hakikat aray en çok toplumsal sorunlar ba gösterdiinde<br />
gündeme girmitir. Bu dönemlerde mutlaka bir söylem ve eylem<br />
kendini hakikat olarak sunmaya çalr. Hakikatin sosyolojik<br />
çözümlemesi hakszlklarla balant açkça ortaya koyar. Top-<br />
137
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
lumsal emein, deerin gasp hakszlk olarak tanmlanrken, bunun<br />
aralmasna ve gereinin yaplmasna da hakikat çalmas denilmi<br />
ve hep yüceltilmitir. Hakszln hak, hak’n tanr ile özdeletirilmesi,<br />
her iki kavramn toplumsal ba yansr. Tanr kavramn<br />
metafizik soyutlama dnda toplumsal vicdanla ba böylelikle<br />
bir kez daha dorulanr.<br />
Hakikatin peine dümek hakszln hesab sormay beraberinde<br />
getirir. Kendini en yüce varlk olarak tanr diye sunan toplumsal<br />
kimlik kendine yönelik hakszl böylelikle yantlam ve tanr<br />
cezas olarak mahkûm etmitir. Toplumsal kimlie yönelik toplumun<br />
içinden ve d doadan tehditler ve hakszlklar arttkça kimli-<br />
e daha çok vurgu yaplm, uruna büyük nazarlar (tanrsal görü =<br />
teori) ve büyük eylemler (tanrsal iler) gelitirilmitir. Dinin ve<br />
felsefenin kaynanda toplumsal kimliin yatt kavramak bu<br />
nedenle önemlidir. Dinin ve felsefenin kayna baka yerde aramann<br />
bo çaba olduunu gösterir.<br />
Kapitalist modernitenin ideolojik hegemonyacnda salanmaya<br />
çallan amaçlarn banda hakikat kavramna ve eylemine<br />
ilikin tarihsel toplumsal gerçekliklerin karartlmas ve bastlmas<br />
gelir. Din ve felsefe milliyetçilie ve ulus-devletin tanrsallalma-<br />
na dönütürülmütür. Teori ve pratik ulus-devletçiliin kavram ve<br />
uygulamalarn yüceltilmesine ve ölümsüzletirilmesine hasredilmitir.<br />
Bilim, pozitivist felsefenin güdümünde modernitenin üçaya-<br />
ndan kaynaklanan sorunlarn çözümlenmesine ve çözümüne indirgenmitir.<br />
nsanlk tarihi kadar eski hakikat sava basit<br />
menfaatlerin teminine yöneltilmitir. Esas sorun olan toplumsal<br />
kimlie yönelik tehditler hakikatin konusu olmaktan düürülürken,<br />
bireycilik ikame edilmeye çallmr. nsan haklar bu balamda<br />
istismar konusu edilmitir. Kendini dorucu ideoloji olarak sunan<br />
sistem kar görüler bile modernite paradigmas ama cesaretini<br />
göstermeye yanamazlar. Liberalizm sistemin resmi ideolojisi<br />
olarak sa ve solu üzerinde tekelini günümüze kadar sürdürebilmitir.<br />
<strong>Modernite</strong>nin ideolojik tekeli olarak liberalizm, bir yandan görü<br />
enflasyonu yaratrken, dier yandan en büyük vurgunu enflasyonda<br />
138
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
yapt gibi, görü enflasyonunda da iine en çok yarayanlar kulla-<br />
p medyas aracyla zihinleri bombardmana tabi tutarak azami<br />
sonuç almaya çalr. Görü tekelini salama almak, ideolojik sava-<br />
n nihai amacr. Temel silahlar dincilik, milliyetçilik, cinsiyetçilik<br />
ve pozitivist din olarak bilimciliktir. deolojik hegemonya olmadan,<br />
sadece siyasi ve askeri baskyla moderniteyi sürdürmek olanakl<br />
deildir. Dincilik yoluyla kapitalizm öncesi toplum vicdan kontrol<br />
etmeye çalrken, milliyetçilik yoluyla ulus-devlet vatanda,<br />
kapitalizmin etrafnda gelien sfsallklar kontrol edip denetim<br />
altnda tutar. Cinsiyetçiliin hedefi, kadna nefes aldrmamaktr.<br />
Hem erkei iktidar hastas yapmak, hem de kad tecavüz duygusu<br />
altnda tutmak cinsiyetçi ideolojinin etkili ilevidir. Pozitivist bilimcilikle<br />
akademik dünyay ve gençlii etkisizletirirken, sistemle bütünlemekten<br />
baka seçeneklerinin olmad gösterip tavizler<br />
karnda bu bütünlemeyi salama alr.<br />
Liberalizmin ideolojik sald karnda nasl yaamal, ne<br />
yapmal ve nereden balamal sorular aciliyet kazanr. Sistem kar-<br />
tlarn bu sorulara verdii yantlar en azndan günümüze kadar<br />
etkisiz knmlardr. Üç önemli soruya da modernitenin verdii<br />
yantlar etkili olmutur. <strong>Modernite</strong>nin son be yüz yldr gelitirdii<br />
yaam tarz nasl yaamal sorusuna ezici biçimde damgas vurmutur.<br />
Belki de tarihte hiçbir çada gelitirilememi bir özümsetilme,<br />
kabul ettirme gücüyle yaam tarzlar homojenletirilmitir.<br />
Herkesin yaam kalplar evrensel kurallar altnda tek tipletirilmitir.<br />
Farklklar tek tipletirmeler karnda czdr. Modern yaam<br />
denilen yaam tarzna bakald, delilik olarak annda sistem dna<br />
sürülmeye mahkûmdur. Bu sürgün tehdidi karnda çok az kii<br />
bakald sürdürme cesareti gösterir. Ne yapmal sorusu da çok<br />
önceden, be yüz yldr ayrnt cevaplaryla yantlanmr: Bireyci<br />
yaayacaksn, hep kendini düüneceksin, tek yol modernite yoludur<br />
deyip üzerine düeni yapacaksn. Yol belli, usul bellidir: Herkes ne<br />
yapyorsa, onlar gibi yapacaksn. Patronsan kâr yapacaksn. Emekçiysen<br />
ücret peinde koacaksn. Baka tür ne yapmalar peinde<br />
komak aptallktr. Israr edilirse sonuç sistem dna sürülmedir,<br />
sizliktir, çaresizliktir, çürümektir. Yaam korkunç bir at yarna<br />
139
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
dönütürülmütür. Ne yapmal görmeye dursun; nereden balamal<br />
sorusu sistem açndan “Kendini s eitlediin yerden bala” biçiminde<br />
bir yant alr. Okul ve üniversiteler sistem içinde baar<br />
olmak için vazgeçilmez balama mekânlarr.<br />
<strong>Demokratik</strong> modernitenin sistem karnda hakikat aray,<br />
ideolojik duruu ve üç temel soruya verdii yantlar açk ki alternatif<br />
sistem deerindedir. Toplumsal kimlii tüm yönleriyle aramak,<br />
çözümlemek, çözümlerini sunmak hakikat savan özüdür. Savunma<br />
kaln çizgiler halinde de olsa bu arayn ve savan sonuçla-<br />
sunmutur. Tekrarn anlam yersizdir. deolojik duru hâkim<br />
modernitenin ideolojik hegemonyas kapsaml eletirilerle amay<br />
ifade eder. Eldeki toplumsal hakikatlerin savunulmas ideolojik durutur.<br />
Kapitalist modernitenin hakikatten yoksunluunu (bireycili-<br />
i topluma tercih etme, toplumsal kimlii sald altna alma) gösterme,<br />
ekonomik, ekolojik ve demokratik toplumun, ulusun hakikatini,<br />
hakikat gücünü yanstma bu durula ilgilidir.<br />
Nasl yaamal, ne yapmal ve nereden balamal sorularna verilecek<br />
ilk ortak cevap, sistemin içinden ve sisteme kartlk temelinde<br />
balamalr. Fakat sistemin içinden sisteme kartlk, eski bilgeler<br />
düzeyinde her an ölüm pahasna hakikat sava gerektirir.<br />
Nasl yaamal nereden balamalyla iç içe olacak ekilde, modernitenin<br />
bir zrh gibi giydirdii deli gömleini çkarr misali nefret ederek<br />
bu yaamdan vazgeçeceksin. Gerektiinde her an kusarak mideni,<br />
beynini ve bedenini içindeki bu yaamdan arndracaksn. Sana<br />
dünya güzeli gibi kendini sunsa bile, içini kusarak yant vereceksin.<br />
Ne yapmal sorusuna dier iki soruyla iç içe olarak, sisteme kar<br />
hep eylemlilik biçiminde bir yantla kark vereceksin. Ne yapma-<br />
n cevab bilinçli ve örgütlü pratiktir.<br />
<strong>Demokratik</strong> modernite sistemi açndan üç sorunun yan sistemin<br />
unsurlaryla ideolojik ve eylemsel bulumay ifade eder. Eskiden<br />
öncü parti kavram denilen misyon demokratik modernitenin<br />
kuramsal ve eylemsel öncülüü olarak yetkinletirilmitir. Sistemin<br />
üç temel aya olan ekonomik, ekolojik ve demokratik toplumun<br />
(kent, yerel, bölgesel, ulusal ve ulus ötesi demokratik konfederalist<br />
yönetim) zihinsel ve iradesel ihtiyac karlamak yeni öncülüün<br />
140
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
temel misyonudur. Bunun için yeterli sayda ve nitelikte akademik<br />
yaplarn inas gereklidir. <strong>Modernite</strong>nin akademik dünyas sadece<br />
eletirmekle yetinmeyen, alternatifini gelitiren yeni akademik<br />
birimler içeriklerine göre çeitli adlarla ina edilebilir. Ekonomikteknik,<br />
ekolojik-tarm, demokratik siyaset, güvenlik-savunma, ka-<br />
n-özgürlük, kültürel-kimlik, tarih-dil, bilim-felsefe, din-sanat bata<br />
olmak üzere önem ve ihtiyaçlara göre toplumun her alanna ilikin<br />
olarak ina etmek görevdir. Güçlü bir akademik kadro olmadan demokratik<br />
modernite unsurlar ina edilemez. Akademik kadro ne<br />
kadar demokratik modernite unsurlar olmaksn anlam ifade etmezse,<br />
demokratik modernite unsurlar da akademik kadrolar olmaksn<br />
anlam ifade etmez, baar olamazlar. ç içe bütünsellik,<br />
anlam ve baar için arttr.<br />
Kapitalist modernitenin srttaki lanetli elbise gibi duran fikri,<br />
zikri ve eylemi ayr anlay mutlaka terk etmek, amak gerekir.<br />
Fikir-zikir-eylem asla birbirinden ayrlmaz, hakikatin hep srtta<br />
tutulmas, bütünlük içinde giyilmesi ve yaanmas gereken yücelik<br />
nianeleridir. Üçünü bir arada, nasl yaamal’da, ne yapmal’da ve<br />
nereden balamal’da temsil edemeyen, hakikat savana çkmama-<br />
r. Hakikat sava kapitalist modernite çarptmas kabul etmez.<br />
Onunla yaayamaz. Özcesi akademik kadro beyindir, örgüttür ve<br />
bedende (toplumda) klcal damarlarla yaylandr. Gerçek bütündür.<br />
Hakikat, ifade edilen bütünsel gerçektir. Kadro, örgütlenmi ve eylemsel<br />
knm hakikattir.<br />
Ortadou kültürü kendini yenilerken, bunun yolunun hakikat<br />
devriminden geçtiini de bilmek durumundadr. Hakikat devrimi bir<br />
zihniyet ve yaam tarz devrimidir. Kapitalist modernitenin ideolojik<br />
hegemonyasndan ve yaam tarzndan kurtulma devrimidir. Gelenee<br />
sarlan sahte dinci ve soycu-ovenistlere aldanmamak gerekir.<br />
Onlar kapitalist moderniteyle savayorlar. Bekçi köpeklii<br />
için biraz pay istiyorlar. Bunlar için asla hakikat sava düünülemez.<br />
Kald ki, modernite karnda sadece yenik deil, yaltaklanma<br />
durumundadrlar da. Eski sol, feminist, ekolojik, kültüralist hareketler<br />
de tutarl anti-modernist olmak istiyorlarsa, hakikat sava bütünsellii<br />
içinde ve yaam tarzlarna dek indirgeyerek yürütmeyi<br />
141
<strong>Demokratik</strong> <strong>Modernite</strong> ‘Kadn Devrimi’ Çar<br />
bilmek durumundadrlar. Hakikat sava yaamn her annda, tüm<br />
toplumsal alanlarda, komünalist ekonomik ve ekolojik birimlerde,<br />
demokratik kent, yerel, bölgesel, ulusal ve ulus ötesi mekânlarda<br />
yürütüldükçe anlam ve baar kazanr. Dinlerin ilk doduklarndaki<br />
elçi ve havarileri gibi yaamay bilmedikçe, hakikat peinde koma-<br />
kça hakikat sava verilemez. Verilse de baarlamaz. Ortado-<br />
u’nun yenilenmi kadn tanrça bilgeliklerine, Musa, sa ve Muhammed’lere,<br />
Saint Paul’lara, Mani’lere, Veysel Karani’lere, Hallac-<br />
Mansur’lara, Sühreverdi’lere, Yunus Emre’lere, Bruno’lara ihtiyac<br />
vardr. Hakikat devrimi, eskilerin eskimeyen ama yenilenen mirasna<br />
sahip olmadan baarlamaz. Devrimler ve devrimciler ölmez,<br />
sadece miraslarna sahip çlarak yaanabileceini kantlar. Ortadou<br />
kültürü fikri-zikri-eylemi bütünletirmenin kültürüdür ve bu<br />
yönden çok zengindir. <strong>Demokratik</strong> modernite bu kültüre, uygarln<br />
ve kapitalist modernitenin eletirisini ekleyerek katk sunacak,<br />
tarihsel rolünü oynayacaktr.<br />
<strong>Demokratik</strong> uygarlk bireyi kapitalist modernitenin üç maheri<br />
atlna (kapitalizm, endüstriyalizm ve ulus-devletçilik) kar sürekli<br />
fikri-zikri-fiili mücadele birliktelii içinde yaamak kadar, demokratik<br />
modernitenin üç kurtulu meleiyle (ekonomik toplum, ekolojik<br />
toplum ve demokratik toplum) birlikte sürekli fikri-zikri-fiili yaam<br />
mücadelesi vermedikçe kendini gerçekletiremez; hakikat önderi<br />
halinde ina edemez. Akademiya birimi kadar, toplumsal komün<br />
biriminde mücadele ve yaam birlikteliini sürdürmedikçe, adaletin,<br />
özgürlüün ve demokrasi dünyasn gerçekletirici önderi (müridi)<br />
olamaz. Kutsal Kitaplarn ve tanrça bilgelerinin eletirisi (ancak<br />
egemen uygarla ve moderniteye araçsallalmalarna kar ya-<br />
ldnda) deerlidir. Geri kalan eskimeyen yaam mirasz, toplumsal<br />
kimliimizdir. <strong>Demokratik</strong> çan hakikat militan bu kimlii<br />
kiiliine kazyan, yaam miras özgürce yaayan ve yaatandr.<br />
142