Yaşlanma Fizyolojisi
Yaşlanma Fizyolojisi
Yaşlanma Fizyolojisi
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
YAŞLANMA FİZYOLOJİSİ<br />
Prof. Dr. H. Oktay SEYMEN<br />
2011
Genel çerçeve<br />
1-Sağlıklı organizma yaşlanma mekanizmaları<br />
2-Oksidanlar ve lipit peroksidasyonu<br />
3-Antioksidanlar<br />
4-Apoptozis<br />
5- Organizmanın yaşlanması ve hücre<br />
yaşlanması<br />
2
1- Yıpranma teorisi:<br />
-Lipit peroksidasyonunun artması, antioksidanların azalması<br />
-Glikozilasyonun artması: Lens proteinlerinin yaşlanması.<br />
2- Genetik faktörler:<br />
-Somatik mutasyon hipotezi: DNA replikasyon hataları<br />
-Programlı yaşlanma ve apoptozis<br />
-Genetik olarak hücre replikasyonunun sınırlandırılması<br />
4
• Hücresel yaşlanma (cellular senesence; replicative<br />
senescence; "Hayflick phenomenon"), çevresel faktörlerin<br />
etkisiyle somatik DNA’da meydana gelen mutasyonlar<br />
sonucu oluşan hasarların hücrelerde birikmesi, hücre<br />
metabolizmasının bozulması ve hücrelerin apoptozla<br />
canlılıklarını yitirmeleri olarak tanımlanabilir.<br />
• Apoptoz ile ölümle sonuçlanan hücresel yaşlanma, hücrelerin<br />
bölünmesinde genetik şifrenin diğer hücrelere güvenilir ve<br />
etkili bir şekilde aktarılıp aktarılmadığını denetleyen önemli<br />
mekanizmalardan biridir ve normal bir fizyolojide tüm<br />
organizmanın yaşlanmasına (organismal senesence) karşı<br />
çalışan bir mekanizmadır.<br />
5
• Sağlıklı ve uzun yaşayabilmek için günümüzde çeşitli stratejiler<br />
geliştirilmiştir. Başlıcaları bellek egzersizleri, vücut egzersizleri,<br />
uygun kilo için içeriği dengeli sağlıklı bir diyet, hastalık veya<br />
yaralanma durumlarında uygun tedavinin sağlanması, güneşten<br />
korunmak, sigara içmemek ve dumanaltı olmamak vb.<br />
6
Oksidan yapılar (ROS):<br />
• Atomsal yada moleküler yapılarda<br />
çiftleşmemiş tek elektron bölümlerine<br />
serbest radikal denir.<br />
7
Oksidan yapılar (ROS):<br />
•Canlılığın bir göstergesi olarak tüm<br />
hücrelerde fizyolojik olarak oksidatif<br />
olaylar esnasında yada bazı fizyopatolojik<br />
durumlarda oluşmaktadır.<br />
8
• 1-Radikaller:<br />
– Süperoksit radikali (O 2 -. )<br />
Oksidanlar:<br />
– Hidroksil radikali (OH . ) (Tek atom halindeki 1 elektronu eksik<br />
oksijenin H+ atomu ile birleşmesinden oluşur)<br />
– Alkoksil radikali (RO . )<br />
– Peroksil radikali (ROO . )<br />
– Nitrik oksit radikali (NO . )<br />
• 2-Non-radikaller<br />
– Hidrojen perokit (H 2 O 2 )<br />
– Lipit hidroperoksit (LOOH)<br />
– Hipoklor (HOCl)<br />
10
antioksidanlar<br />
• 1- hücre içerisindeki antioksidan enzimler<br />
2- doğal antioksidanlar<br />
• 1- Enzimler: süperoksid dismütaz (SOD),<br />
katalaz, glutatyon peroksidaz (GSH px),<br />
glutatyon redüktaz (GSH rx), glükoz 6<br />
fosfat dehidrojenaz (G6PD) gibi<br />
13
•2-Doğal antioksidanlar<br />
14
O 2<br />
e - _ O2 -.<br />
SOD H2 O 2<br />
H 2 O<br />
GSH-Px<br />
CAT<br />
GSH<br />
GSSG<br />
H 2 O+O 2<br />
NADP +<br />
GSH-Rx G6PD<br />
NADPH<br />
Oksidan streste enzimatik savunma mekanizmaları<br />
15
HÜCRESEL ÖLÜM<br />
FİZYOLOJİSİ
<strong>Yaşlanma</strong>veTelomeraz<br />
aktivitesi<br />
38<br />
38
• “Senescence” – yaşlanma,<br />
yaşlılık; yaşayan bir organizmanın<br />
tüm biyolojik işlemlerinin<br />
kombinasyonunun belli bir zaman<br />
diliminden sonra bozulmasıdır.<br />
•Latince“senex”–yaşlı yaş, yaşlı<br />
adam kökünden gelir.<br />
•<strong>Yaşlanma</strong>yı genel olarak ikiye<br />
ayırdığımızda ilk olarak Hücresel<br />
yaşlanma üzerinde durmalıyız.<br />
39<br />
39
Hücresel <strong>Yaşlanma</strong><br />
• Normal diploit diferansiye<br />
hücrelerin irreversibl olarak<br />
bölünme özelliklerini kaybetmesihücre<br />
döngüsünün durması,<br />
apoptozise karşı direnç ve gen<br />
ekspresyon ve fonksiyonlarındaki<br />
değişikliklerin ortaya çıkmasıyla<br />
karakterize bir durumdur.<br />
40<br />
40
• Normalde (in vitro) yaklaşık 50<br />
bölünmeden sonra bazı hücreler<br />
yaşlanıyorlar – DNA çift zinciri<br />
kırıkları meydana geliyor, toksinler<br />
etkiyor vs…Bu fenomen “replikatif<br />
yaşlılık”, “Hayflick fenomeni” veya<br />
“Hayflick sınırı” olarak da biliniyor.<br />
•DNA hasarı -Tamirolmazsa-<br />
apoptoz veya yaşlanma ile 41<br />
41
Organizmal Senescence<br />
“organizmal yaşlılık”<br />
• Tüm organizmanın yaşlanmasıdır.<br />
Yaşlılık genellikle strese cevapta<br />
yoksunluk, artmış homeostatik<br />
dengesizlik ve yaşlılığa bağlı<br />
hastalıkların sıklığındaki artış riski<br />
ile karakterizedir.<br />
• “Gompertz-Makeham mortalite<br />
yasası”’na göre: Mortalite oranı<br />
yaşla birlikte hızla artar! 42<br />
42
43 43
•Kalorikkısıtlama<br />
• Sex hormonları takviyesi: Kadında post<br />
menapozal östrojen ve progesteron ilavesi<br />
osteoporoz ve kalp hastalığı riskini<br />
azaltıyor. Erkek sex hormonu ve büyüme<br />
hormonu takviyesinin yan etkileri çok<br />
44