Bebek Dostu Birinci Basamak Sağlık Kurumu Bilgilendirme Kitapçığı
Bebek Dostu Birinci Basamak Sağlık Kurumu Bilgilendirme Kitapçığı
Bebek Dostu Birinci Basamak Sağlık Kurumu Bilgilendirme Kitapçığı
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
İZMİR HALK SAĞLIĞI<br />
BEBEK DOSTU<br />
MÜDÜRLÜĞÜ<br />
BİRİNCİ BASAMAK<br />
SAĞLIK KURUMU<br />
BİLGİLENDİRME<br />
KİTAPÇIĞI<br />
(ASM ve AHB’leri İÇİN)<br />
ÇOCUK, ERGEN, KADIN VE ÜREME SAĞLIĞI HİZMETLERİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ<br />
2012<br />
BU KİTAPÇIKTA YER ALAN BİLGİ VE UYGULAMALAR TAMAMEN SAĞLIK BAKANLIĞI YAYINLARINDAN<br />
ALINMIŞTIR.<br />
1
İÇİNDEKİLER: SAYFA<br />
BÖLÜM 1 “<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> Kurum” Uygulaması Nedir 3<br />
<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> <strong>Sağlık</strong> <strong>Kurumu</strong> Olmak İçin Gereken Şartlar 5<br />
<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> 1. <strong>Basamak</strong> <strong>Sağlık</strong> Kurum Adayları için 8<br />
Öneri<br />
BÖLÜM 2 8 Öneri 9<br />
1. Emzirme Politikası 9<br />
2. <strong>Sağlık</strong> Personeli Eğitimi 10<br />
3. Kurumdan Hizmet Alan Öncelikli Grupların Eğitimi 11<br />
4. Annelerin Süt Sağma ve Emzirme Konularında<br />
12<br />
Bilgilendirilmesi<br />
5. İlk 6 Ay Sadece Anne Sütü 13<br />
6. İsteğe Bağlı Emzirme 14<br />
7. Emzirmenin Korunması, Desteklenmesi ve<br />
Sürdürülmesi- Kurumlararası İş Birliği<br />
8. Anne Sütü Muadilleri İle İlgili Uygulamalar 16<br />
BÖLÜM 3 Örnek Emzirme Politikası 17<br />
BDK Aday Adaylığı İzlem Çizelgesi<br />
(Hazırlık Değerlendirme/Kendi Kendini Değerlendirme Çizelgesi)<br />
<strong>Sağlık</strong> Çalışanı veya Hizmet Alıcı Eğitim Katılım İmza<br />
Çizelgesi<br />
Emzirme oda/bölüm/birim/köşesi 20<br />
<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> Kurum Hazırlık Dosyası İçeriği 22<br />
BÖLÜM 4 Anne Sütü ve Emzirme Danışmanlığı (ÖZET) 23<br />
BÖLÜM 5 Ek Bilgi 42<br />
BÖLÜM 6 ÖZET –Son Söz 48<br />
Kaynak 51<br />
BU KİTAPÇIKTA YER ALAN BİLGİ VE UYGULAMALAR TAMAMEN SAĞLIK BAKANLIĞI YAYINLARINDAN<br />
ALINMIŞTIR.<br />
8<br />
15<br />
18<br />
19<br />
2
BÖLÜM 1<br />
“BEBEK DOSTU KURUM” UYGULAMASI NEDİR?<br />
<strong>Sağlık</strong> Bakanlığımızca bebek sağlığının geliştirilmesi, bebek ölümlerinin azaltılması,<br />
sekelsiz ve sağlıklı bir gelişim ve büyüme için yürütülen bir çok sağlık program ve projesi<br />
bulunmaktadır.<br />
Bilindiği üzere, Anne sütü ile beslenme, çocuğun sağlığı ve gelişmesi için ana koşuldur<br />
ve aynı zamanda annelerin sağlığı için de önemlidir.<br />
Anne ve çocuk sağlığı ve beslenme alanlarında dünya genelinde çalışmalar yürüten<br />
UNICEF ve WHO, çocuk beslenmesine ilişkin uygulamaların düzeltilmesi gereğinin de<br />
bilinciyle, 1991 de <strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> Hastaneler programını gündeme getirdiler. Bu program “10<br />
adımda başarılı emzirme” ilkelerinin uygulanması ile bebeğin anne sütü ile beslenmesini<br />
sağlamak, emzirmeyi özendirmek ve desteklemek için doğum kliniklerinin düzeltilmesini<br />
amaçlamaktaydı. Günümüzde de dünyadaki bir çok doğum kliniği “<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong>” statüsüne<br />
erişebilmek için çaba göstermektedir.<br />
Aynı zamanda, yıllardır yürülükte olan anne sütü muadillerine ilişkin Uluslararası Yasa<br />
kapsamında anne sütü ile beslenmeyi ticari etkilerden korumak için büyük çaba sarf<br />
edilmektedir. ‘’<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> <strong>Sağlık</strong> <strong>Kurumu</strong>’’ olmanın bir koşulu da kurumun anne sütü ile<br />
beslenme dışındaki ürünler ve promosyonlarını kabul etmemesi ve bunların dağıtımını<br />
yapmamasıdır.<br />
Ancak, başarılı olarak emzirmeye başlamış anneler bile çoğu zaman doğumdan birkaç<br />
hafta sonra doğrudan ek gıdaya başlayabilmekte ve/veya emzirmeyi bırakmakabilmektedir.<br />
Perinatal dönemden sonra kadınlara ve çocuklara sağlık hizmeti veren sağlık çalışanlarının<br />
emzirmenin sürdürülmesi konusunda büyük sorumlulukları vardır.<br />
Emzirme çocuklara yaşam için en iyi başlangıcı sağlar. Dünyada her sene bir milyondan<br />
fazla çocuğun anne sütü ile beslenemediği için ishal, solunum yolu ve diğer infeksiyonlardan<br />
öldüğü bilinmektedir. Birçok çocuk anne sütüyle beslenmediğinde, yakalanamayacağı<br />
hastalıklara yakalanmaktadır. Emzirme ayrıca anne sağlığını da korumada yardımcı<br />
olmaktadır.<br />
Dünya <strong>Sağlık</strong> Örgütü ve UNICEF her bebeğin doğumdan itibaren ilk 6 ay sadece anne<br />
sütü ile beslenmesini 6. aydan sonra ek besinlerle birlikte olmak koşuluyla en az 2 yaşına<br />
kadar anne sütüyle beslemenin devam ettirilmesini önermektedirler. Buna karşın, bir çok<br />
ülkede annelerin büyük çoğunluğu, bebeklerine yapay yiyecek ve içecekler vermeye 6 aydan<br />
çok önce başlamakta ve birçoğu da 2 yaşından çok önce anne sütüyle emzirmeyi<br />
kesmektedir. Bu durumun sık rastlanan nedenleri annelerin sütlerinin yeterli olmadığına<br />
inanmaları veya emzirmede bazı güçlüklerle karşılaşmalarıdır. Bazen de bu durum, annenin<br />
ev dışında çalışması ve işine devam ederken aynı zamanda nasıl emzireceğini<br />
bilememesinden kaynaklanmaktadır. Bazen de anneye ihtiyacı olan yardımı ve desteği<br />
verecek kimsenin bulunmaması, sağlık kuruluşlarının yönlendirme eksiklikleri ve sağlık<br />
personelinin emzirme ve anne sütü konularındaki tutumları, danışmanlık ve<br />
bilgilendirmelerinin emzirmeyi destekleyici doğrultuda olmaması söz konusudur.<br />
<strong>Sağlık</strong> görevlileri olarak, sağlık hizmeti verdiğiniz anne ve bebek-çocuklara başarılı<br />
emzirmenin sağlanması için yardımcı olabilirsiniz. Bu yardımı yalnız doğumdan önce veya<br />
perinatal dönemde değil, çocuğun ilk 6 ayında ve ilerleyen süreçte, birinci ve ikinci yılı<br />
boyunca da yapmak gerekir. Annelere kendileri veya bebekleri yalnız sağIıklı olduklarında<br />
değil, hastalandıkları zaman da emzirmeyi sürdürmelerini öğütleyebilirsiniz. Annelerin,<br />
sütlerinin yeterli olduğu konusunda güven kazanmalarına ve emzirme ile ilişkili güçlüklerin<br />
üstesinden gelmelerine ve özellikle çalışan annelere emzirmeyi sürdürmeleri konusunda<br />
3
yardım edebilirsiniz.<br />
Bu kitapçık size “Nasıl <strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> Kurum (BDK) Olunur?” konusunda olmazsa<br />
olmazları ve emzirme konusunda danışmanlık için en temel bilgileri sağlayacaktır. Bu<br />
kitapçıktan, <strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> Kurum çalışmalarına başlarken ya da sürdürürken başvuru için bir<br />
kaynak olarak yararlanırken, aynı zamanda annelere başarılı emzirme için ihtiyaçları olan<br />
destek ve cesareti verebileceksiniz. Sizlerin birer “Emzirme Danışmanı” olmanız temel<br />
anlamda emzirme ve anne sütü uygulamalarında doğru ve yeterli bilgi kaynağına sahip, anne<br />
adayı, anne ve ailelere yardımcı olabilecek birer danışman-eğitmeni olmanız beklenmektedir.<br />
<strong>Kitapçığı</strong>, ilgi çekici ve yararlı bulacağınızı umut ediyoruz. Öğrendiğiniz beceriler bundan<br />
sonra anne ve bebeklerle olan çalışmalarınızda onlara daha çok yardımcı olmanızı, görevinizi<br />
daha başarı ile yürütmenizi, sağlıklı bebek ve çocuklarla toplum sağlığının kalkındırılmasını ve<br />
Aile Hekimliği uygulamasının temel ve vazgeçilmez koruyucu hekimlik uygulamalarının<br />
gerçekleştirlmesini sağlayacaktır.<br />
<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> <strong>Sağlık</strong> <strong>Kurumu</strong> çalışmalarınızda başarılar dileriz.<br />
İZMİR HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ<br />
ÇOCUK, ERGEN, KADIN VE ÜREME SAĞLIĞI HİZMETLERİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ-2012<br />
4
BEBEK DOSTU SAĞLIK KURUMU OLMAK İÇİN GEREKEN ŞARTLAR:<br />
Gönüllülük;<br />
“<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> <strong>Sağlık</strong> <strong>Kurumu</strong>” uygulaması, <strong>Sağlık</strong> Bakanlığımız Yenidoğan Sağlığı<br />
Hizmetleri kapsamında, öncelikle sağlıklı nesillerin yetiştirilmesi, ölüm ve sakatlıkların<br />
önlenmesi amacıyla sürdürülen “Anne Sütünün ve Emzirmenin Teşviki ve <strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> <strong>Sağlık</strong><br />
Kurumları Programı”nın önemli bir parçasını oluşturan bir <strong>Sağlık</strong> Bakanlığı Programıdır. Bu<br />
Program kapsamında, Bakanlığımızca Aile Hekimlerimizden beklenen, Aile Hekimliği<br />
yönetmeliğin de gereği olarak programın gerektirdiği uygulamaların yerleştirilmesi ve<br />
sürdürülmesinin sağlanmasıdır. Bu nedenle tüm Aile Hekimlerimizin, kurumlarında verdikleri<br />
sağlık hizmetini “<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong>” çerçevesinden sunma konusunda gösterecekleri gönüllülük,<br />
söz konusu programın sürdürülmesi gereken bir sağlık programı olması nedeni ile doğal bir<br />
hizmet gereğidir. <strong>Kurumu</strong>n, tüm çalışanlarınca konunun öneminin bilinip, benimsenmesi,<br />
bebek dostu olma kararın verilmesi, bütün uygulamaların bir ekip çalışması bütünlüğünde ve<br />
görev dağılımı ile paylaşılması gereklidir.<br />
Bütünsellik;<br />
Nitelikli sağlık hizmeti sunumunda, kurumsal doğru anne sütü uygulamaları sağlık<br />
programları ve uygulamaları kapsamında diğer tüm sağlık program ve hizmetleri ile bir<br />
bütünlük içermelidir. Tüm sağlık çalışanları uygulamaların hizmet alanlara aktarımında da bir<br />
bütünlük içinde davranmalıdırlar. Doğru anne sütü uygulamaları ortak doğru mesajlar ve<br />
işlemler içermelidir. Bu konudaki bilgileri kitapçığın 4. Bölümünde bulabilirsiniz.<br />
Bilgilendirilme ve eğitim;<br />
Bu konuda gönüllü olarak, kurumunuzun <strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> olması kararını ortaklaşa<br />
aldıktan sonra, kurum sağlık personelinin tamamının anne sütü ve emzirme konularında<br />
bilgilendirilmesi gerekmektedir. Bu konuda kitapçığın son bölümündeki bilgilerden temel<br />
olarak yararlanabilirsiniz. Bunu dışında Toplum Sağlığı Merkezleri’nde görevli olan ve bu<br />
konuda eğitimli olan sağlık personellerinden bilgilendirme talep edebilirsiniz. Ancak mutlaka,<br />
aldığınız ve/veya verdiğiniz tüm eğitim ve danışmanlıkların kayıtlarını tutunuz ve tutulmasını<br />
sağlayınız.<br />
Sorumluluk;<br />
BDK çalışmalarında, birincil sorumlu Aile Hekimi ve Aile Sağlığı Elemanıdır. Yani<br />
uygulamaların gerçekleştirilmesi ve sürüdürülmesi tüm birimin ortak sorumluluğundadır.<br />
Planlama ve öncelikler;<br />
BDK çalışmalarının en başında, kurumsal bir planlama yapmak, gereksinimleri ve<br />
eksiklikleri belirlemek, gerekli edinimleri sağlamak, hizmet nüfusuna yönelik işlemlerde de<br />
planlı davranmak ve öncelikleri belirlemek ve bu ön çalışmalar sonrasında gereken faliyetleri<br />
zamansal olarak belgelemek önemli ve gereklidir. Bu planlama, kurumda yapılması gerekli<br />
işlemlerin önceliklendirilmesini sağladığı gibi gereksiz zaman kayıplarını da önleyecektir.<br />
Aslında günlük hizmet akışından ayrı bir çalışma eforu ve sistemi getirecekmiş gibi görünse<br />
de, anne sütü ve emzirme ile ilgili yapılacak her çalışma, koruyucu sağlık hizmetlerinin<br />
temelini oluşturması nedeni ile tam tersine zaman kazandırarak, poliklinik yükünü,<br />
danışmanlık hizmetine dönüştüren ve sağlığı kalkındıran, verimli ve zevkli bir çalışma süreci<br />
olacaktır.<br />
5
Kurum Emzirme Politikası;<br />
Planlamanın en temel çalışması “Kurum Emzirme Politikası” nın oluşturulmasıdır. Bu<br />
konu 2. Bölümde detaylandırılmıştır. Kurum uygulamalarında, BDK için verilen 8 öneri ile<br />
olan ortak noktaların düzeyi arttıkça, kurum <strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> olmaya o kadar yaklaşacaktır. Bu<br />
nedenle işe başlarken, oluşturacağınız ilk yazılı belgeniz politika olacaktır. Bu politika,<br />
kurumun tüm uygulamalarında yol gösterici olacak, 8 önerinin kurumda uygulanma şeklini<br />
belirten, kurumsal iç anlaşma ve hedefe yöneltecek yine kurumsal bağlayıcılığı bulunan bir<br />
işlemler onamı olacaktır.<br />
Kayıt ve dosyalama;<br />
Tüm bu aşamalar gerçekleştirilirken, en baştan beri yapılan bebek dostu kurum<br />
çalışmalarının içine konulacağı bir klasör dosya hazırlanmalıdır. Değerlendirmelerde bu dosya<br />
kurumdan istenebileceği için, 2 kopya şeklinde oluşturulması yararlı olacaktır.<br />
Hizmet alıcıların bilgilendirme ve eğitimi;<br />
Kurum içi eğitim ve bilgilendirmeler sonrasında, sıra hizmet alıcıların bilgilendirilmesi<br />
ve eğitimine gelecektir. Bu konuda da bir planlama yapmak, öncelikler belirlemek, eğitim<br />
planlarını, katılım kayıtlarını düzenli tutmak gerekmektedir. Çünkü değerlendirmeler<br />
esnasında bu belgeler sizlerden istenecektir.<br />
Mekan düzenlemeleri;<br />
Anne sütü ve emzirme uygulamalarının kurumsallaşabilmesi önemlidir. Yani kurum<br />
çalışanları ve kurumdan hizmet alanların sürekli güncellemelerle bu uygulamaları taze<br />
tutması ve tüm bunları yaparken bir yandan da mekansal kalıcı düzenlemelerle, etkinliklerini<br />
birleştirmesi yararlı olacaktır.<br />
Emzirme odası/bölümü/birimi/köşesi;<br />
Kurum içi mekan düzenlemesinin en başında, “Emzirme Odası” ya da kurum özelliğine<br />
göre “Emzirme Bölümü” ya da “Emzirme Köşesi” hazırlıkları gelir. Bu konuda kitapçığın ilgili<br />
bölümünde bir bilgilendirme bulacaksınız.<br />
İstenmeyenler;<br />
Mekansal düzenlemelerin içinde, anne sütü dışı gıda, ilaçlar (emzirmeye engel<br />
olabilecek) ve bunların tanıtım materyallerinden kurumu arındırmak da vardır. <strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong><br />
Kurumlarda emzik ve biberon bulunmamalıdır. Aileleri eğitimleri sırasında bu malzemelerin<br />
zararları konusunda bilgilendirmek yararlı olur. Ayrıca kurumda oluşturabileceğiniz bir<br />
“emzik-biberon atık kutusu” ile ailelerden aldığınız malzemenin içine atılmasını sağlamak bu<br />
konudaki tutarlılığınızı kanıtlayan uyarıcı bir işlem olacaktır. Özellikle uygun olmayan mesajlar<br />
ve görseller içeren afiş ve broşürler ya da bilgilendirme materyalleri asla kurumda<br />
bulundurulmamalıdır.<br />
Kendi kendini değerlendirme;<br />
Tüm sağlık personeli ve hizmet alıcıların eğitimlerinin ve bilgilendirmelerinin<br />
tamamlanması sonrasında, kurum kendi iç değerlendirmelerini yaparak, eksiklikler ve<br />
geliştirilmesi gerekenlerini belirlemeli ve gerekli düzenlemelerini tamamlayarak, kurumsal<br />
değerlendirme için İlçe <strong>Sağlık</strong> Müdürlüklerine resmi başvuruda bulunmalıdır.<br />
6
Kurumsal değerlendirme;<br />
Değerlendirme 2 aşamalı yapılır:<br />
1. Aşamada İlçe <strong>Sağlık</strong> Müdürlükleri bağlı kurum ve/veya birimleri ön değerlendirme ile<br />
sınıflandırır, hazır kurumların dosyaları Halk Sağlığı Müdürlüğü Çocuk, Ergen, Kadın ve Üreme<br />
Sağlığı Hizmetleri Şube Müdürlüğüne yollanır.<br />
2. Aşamada ise çalışmalarını tamamlayan hazır kurumlar, İl Halk Sağlığı Müdürlüğü<br />
Çocuk, Ergen, Kadın ve Üreme Sağlığı Hizmetleri Şube Müdürlüğü tarafından oluşturulan İl<br />
BDK Değerlendirme ekiplerince değerlendirilerek kurumun statüsü belirlenir.<br />
7
BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK KURULUŞLARI İÇİN BAŞARILI EMZİRMEDE 8 ADIM<br />
1. EMZİRMEYE DAİR YAZILI BİR POLİTİKA HAZIRLANMALI VE BU<br />
DÜZENLİ ARALIKLARLA TÜM SAĞLIK PERSONELİNİN BİLGİSİNE<br />
SUNULMALIDIR.<br />
2. TÜM SAĞLIK PERSONELİ BU POLİTİKA DOĞRULTUSUNDA<br />
EĞİTİLMELİDİR.<br />
3. KURUMA BAŞVURAN VE EV GEZİLERİ SIRASINDA TESPİT EDİLEN<br />
GEBELER, EMZİRMENİN YARARLARI VE YÖNETİMİ KONUSUNDA<br />
BİLGİLENDİRİLMELİDİR.<br />
4. ANNELERE NASIL EMZİRECEKLERİ VE BEBEKLERİNDEN AYRI<br />
KALDIKLARI ZAMANLARDA LAKTASYONU NASIL SÜRDÜRECEKLERİ<br />
GÖSTERİLMELİDİR.<br />
5. TIBBEN GEREKLİ GÖRÜLMEDİKÇE, YENİ DOĞAN BEBEKLERE İLK 6 AY<br />
ANNE SÜTÜNDEN BAŞKA YİYECEK VE İÇECEK VERİLMEMELİDİR.<br />
6. BEBEĞİN HER İSTEDİĞİNDE EMZİRİLMESİ TEŞVİK EDİLMELİDİR.<br />
7. EMZİRMENİN KORUNMASI, DESTEKLENMESİ VE<br />
YAYGINLAŞTIRILMASI İÇİN KURUMLAR ARASI İŞBİRLİĞİ YAPILMALIDIR.<br />
8. KURUMDA ANNE SÜTÜ MUADİLİ ÜRÜNLERLE İLGİLİ GEREKLİ<br />
DÜZENLEMELER YAPILMALIDIR.<br />
8
BÖLÜM 2<br />
BEBEK DOSTU 1. BASAMAK SAĞLIK KURUM ADAYLARI İÇİN 8 ÖNERİ<br />
1.EMZİRME POLİTİKASININ OLUŞTURULMASI:<br />
<strong>Kurumu</strong>n BDK olma yolundaki en temel çalışmalarından birincisi, “Kurum Emzirme<br />
Politikası” nın oluşturulmasıdır. Bu politika kurum uygulamalarının, 8 öneri ile olan ortak<br />
noktalarının düzeyini gösterir. Bu düzey arttıkça, kurum “<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong>” olmaya daha da<br />
yaklaşacaktır.<br />
Bu nedenle BDK için işe başlarken, oluşturulacak ilk yazılı belge, politikadır. <strong>Kurumu</strong>n<br />
tüm uygulamalarında yol göstericisi olacak olan bu kurumsal iç anlaşma aynı zamda BDK<br />
hedefine yöneltecek kurumsal bağlayıcılığı olan bir işlemler onamıdır.<br />
Yani oluşturacağınız politika ile kurumdan hizmet alanlara ve kendinize, belgede<br />
belirtilen her uygulamadan sorumlu olduğunuzu deklare eder, bu çatı altında BDK olmanın<br />
temel kurallarını açıklar ve uygulamaların sürdürülebilirliğini gösteren bir yazılı belge<br />
yayınlamış olursunuz. Kurum hizmet sunumunda oluşabilecek değişikliklerde, gerekli<br />
güncellemeler yapılarak, kurum emzirme politikası yeniden yayınlanabilir. Yani düzenli<br />
aralıklarla kontrol edilip, gözden geçirilerek, güncellenmeli ve genel bilgilenmeye<br />
sunulmalıdır. İlk hazırlanan politika kurumun değişmez bir belgesi değildir.<br />
Politika, Bakanlığımızın yayınladığı “<strong>Birinci</strong> <strong>Basamak</strong> <strong>Sağlık</strong> Kuruluşları İçin Başarılı<br />
Emzirmede 8 Adım”ın tamamını içermelidir. Ancak kurumsal özgün uygulamaların da<br />
eklendiği, aynı doğru mesajların farklı ifadelerinin yer aldığı bir yazılı belge de oluşturulabilir.<br />
8 öneriyi tam ve doğru şekilde içerdiği ve karşı gelmediği sürece politika yazımında kurumlar<br />
serbesttir.<br />
Politikada belirtilen maddeler, kurumun çalışma şeklini ve anne sütü ve emzirme<br />
konusundaki duyarlılık ve duruşunu göstermesi açısından, uygulanabilir, sürdürülebilir ve<br />
eksiksiz olmalıdır. Tüm personel bu politikayı ve içeriğini bilmek ve yürütmekle<br />
sorumludurlar.<br />
Politika kurum içinde sağlık çalışanları, hizmet alıcıları, özellikle emziren anneler ve<br />
anne adayı gebe kadınların görebilecekleri ve okuyabilecekleri her yerde olmalıdır.<br />
Kurum girişi, hasta bekleme salonu ya da bölümü, hasta muayene, izlem ya da tıbbi<br />
girişim odaları, bebek-çocuk izlem odaları ve varsa emzirme oda/birim/köşesinde mutlaka<br />
görünür ve okunur biçimde asılı olmalıdır.<br />
Oluşturduğunuz politikayı, kurum çalışanları olarak imzalayabilirsiniz. Bu belge size ait<br />
bir belgedir. Ancak resmi olarak açıklamadan ve yerlerine asmadan önce İlçe <strong>Sağlık</strong><br />
Müdürlüklerince değerlendirilmesini sağlayınız. Onay almadan kurumunuza asmanız daha<br />
sonra oluşabilecek değişikliklerde size fazladan iş olarak geri dönebilir.<br />
Onaylanan politika artık kurumda gerekli yerlere asılabilir ve açıklanabilir.<br />
9
2.SAĞLIK PERSONELİ EĞİTİMLERİ:<br />
Kurumda görev alan tüm sağlık personeli (AH,ASE ve diğer sağlık personeli) anne sütü,<br />
emzirme ve BDK konularında standart eğitimleri almaları zorunludur. Bu konularda daha<br />
önceden eğitim almış olanların mutlaka güncellenmesi gerekmektedir. Bu eğitimlerin içeriği<br />
ve şekli <strong>Sağlık</strong> Bakanlığı’nca belirlenir.<br />
Söz konusu eğitimlerde anne sütü ve emzirme uygulamaları ve BDK konuları, standart<br />
olarak belirlenmiş ve Bakanlığımızca oluşturulmuş eğitim setleri ile aktarılır. Bu eğitimlerin<br />
planlanması ve gerçekleştirlmesi ile ilgili olarak, öncelikle aday kurum olunması, TSM’lerine<br />
baş vurulması, eğitim talep edilmesi ve planlamaların yapılması gerekmektedir.<br />
Katılınan eğitim ve bilgilendirme toplantı ve seansları belgelendirilmelidir. Bu nedenle<br />
alınan eğitimlerin kayıtları tutulmalıdır.<br />
Kurum değerlendirmelerinde, sağlık personelinin doğru uygulamalarla ilgili bilgi<br />
düzeyini ölçmeye yönelik birtakım soruların yer aldığı anket çalışmaları yapılacaktır.<br />
Program içinde yeralan konu başlıkları şöyle sıralanabilir (detaylı bilgi 4. Bölümde<br />
bulunmaktadır):<br />
· Anne sütünün önemi<br />
· Emzirme nasıl olur?<br />
· Emzirmenin değerlendirilmesi<br />
· Bebeğe pozisyon verilmesi<br />
· Emzirmenin gözlenmesi<br />
· Dinleme ve öğrenme becerileri<br />
· <strong>Sağlık</strong> uygulamaları<br />
· Öz güven sağlama- Destek olma<br />
· Meme ile ilgili sorunlar<br />
· Meme muayenesi<br />
· Memeyi red<br />
· Emzirme öyküsünün alınması<br />
· Sütün sağılması<br />
· Yetersiz süt<br />
· Ağlama<br />
· DDA ve Hasta bebeklerin emzirilmesi<br />
· Anne sütünü artırmak ve emzirmeye yeniden başlamak<br />
· Emzirmeyi sürdürmek<br />
· Tamamlayıcı beslenme (AS+ek gıdalar)<br />
· BDK olmak<br />
10
3.KURUMDAN HİZMET ALAN ÖNCELİKLİ GRUPLARIN EĞİTİMİ:<br />
GEBE VE EMZİREN ANNELERİN EĞİTİMLERİ<br />
Kurum içi eğitim ve bilgilendirmeler sonrasında, sıra alınan bilgi ve kazanılan<br />
becerilerin, hizmet alıcılarına aktarılması sürecine gelecektir. Hizmet alıcıların<br />
bilgilendirilmesi ve eğitimi öncesinde amaç tüm nüfusu eğitmek değildir. Öncelikli olan ve bu<br />
eğitimlerden en fazla yarar görecek özel gruplara eğitim verilmelidir. Bu gruplar; kuruma<br />
başvuran ve/veya saha ziyaretleri sırasında tespit edilen gebeler ve emziren anneler olabilir.<br />
Bunlar, özellikle doğuma yakın dönemde olan (32. Haftasını doldurmuş) gebe kadınlar ve<br />
halen emziren ya da emzirmeyi yeniden düşünen annelerdir. Anne olma planları yapan genç<br />
kızlar, emzirme ve anne sütü verilmesi sırasında bazı farklı yöresel uygulamalarla baskın<br />
konumda olabilen diğer aile fertleri (annelerin anneleri, büyük anneler, kayınvalideler, abla,<br />
teyze, hala vb. ve tabiî ki mümkünse babalar) için de eğer ihtiyaç duyulursa eğitimler<br />
planlanabilir.<br />
Tüm halk eğitimleri konusunda bir planlama yapmak, öncelikler belirlemek, eğitim<br />
planlarını, katılım kayıtlarını düzenli tutmak gerekmektedir. Katılım sırasında imzaların<br />
alınması, bilgi aktarımı sonrasında anlama ve uygulama düzeyi ile ilgili değerlendirmeler<br />
yapılması ve bunların kayıt altına alınması önemlidir. Çünki değerlendirmeler esnasında bu<br />
belgeler sizlerden istenecektir.<br />
Anne sütü ve emzirme uygulamalarının kurumsallaşabilmesi önemlidir. Yani kurum<br />
çalışanlarının, kurumdan hizmet alanlar için, sürekli güncellemelerle bu uygulamaları, kurum<br />
günlük işleyişi içinde her zaman sürdürmeleri ve tüm bunları yaparken bir yandan da<br />
mekansal kalıcı düzenlemelerle, etkinliklerini birleştirmeleri ve artırmaları yararlı olacaktır.<br />
Gebe ve anne eğitimleri aşağıdaki konu başlıkları kapsamında yapılmalıdır(detaylı bilgi 4.<br />
Bölümde bulunmaktadır):<br />
· Anne sütünün önemi<br />
· Emzirme nasıl olur?<br />
· Bebeğe pozisyon verilmesi<br />
· Öz güven sağlama- Destek olma<br />
· Meme ile ilgili sorunlar<br />
· Kendi kendine meme muayenesi<br />
· Emzirme sorunları (Memeyi red, Yetersiz süt, Ağlama,DDA ve Hasta bebeklerin<br />
emzirilmesi)<br />
· Sütün sağılması<br />
· Anne sütünü artırmak ve emzirmeye yeniden başlamak<br />
· Emzirmeyi sürdürmek<br />
· Tamamlayıcı beslenme (Anne Sütü+ek gıdalar)<br />
11
4.ANNELERİN EMZİRME VE SÜT SAĞMA KONULARINDA<br />
BİLGİLENDİRİLMESİ:<br />
ANNELERE BEBEKLERİNİ NASIL EMZİRECEKLERİNİ VE BEBEKLERİNDEN AYRI KALDIKLARINDA<br />
EMZİRMEYE NASIL DEVAM EDEBİLECEKLERİNİN, SÜTÜN SAĞILMASI VE SAKLANMASININ<br />
AKTARILMASI:<br />
Eğitimlerin ve danışmanlık hizmetlerinin önemli bir öncelik grubu, emziren annelerdir.<br />
Özellikle kurumdan hizmet alan veya ev gezilerinde tespit edilen, 0-6 ay arası bebeği olan<br />
annelere bazı önemli emzirme önerilerinde bulunmak, bunların güncel tutulmasını ve rutin<br />
hizmetlerin sunumunda yer almasını sağlamak gereklidir.<br />
Bu bilgi aktarımı öncelikle şu konuları içermelidir (detaylı bilgi 4. Bölümde<br />
bulunmaktadır):<br />
· Emzirmeye hazırlık<br />
· Emzirmenin başlatılması<br />
· Emzirmenin nasıl olacağı<br />
· Bebeğin nasıl tutulacağı<br />
· Bebeğin memeye yerleştirilmesi<br />
· Uygun olmayan durumlar<br />
· Sütün sağılması teknikleri<br />
· Sağılmış sütün saklanması<br />
· <strong>Bebek</strong>ten ayrı kalınca süt salınımı nasıl sağlanır.<br />
Tüm bu öncelikli olan ya da olmayan hizmet gruplarına yapılan bilgilendirme<br />
çalışmalarının mutlaka belgelendirilmesi gereklidir. Yani katılımcılara yapılan her türlü<br />
aktarım, imza altına alınmalı, katılımcılarda bir bilgi katkı ve değişiminin olup olmadığı<br />
değerlendirlmeli, gerekirse uygulamalı olarak bazı işlemler gösterilmelidir. <strong>Bilgilendirme</strong>ler<br />
için, hizmet alıcılarla paylaşılan her türlü zaman, fırsat olarak değerlendirilmelidir. Periodik<br />
ve/veya gerektiğinde yapılacak bilgilendirmelerle, doğru anne sütü uygulamalarının<br />
sürekliliğini ve güncellemelerle, sürdürülebilirliğini artırmak yararlı olacaktır.<br />
12
5.İLK 6 AY SADECE ANNE SÜTÜ:<br />
BEBEKLERE İLK 6 AY ANNE SÜTÜNDEN BAŞKA HİÇ BİR GIDA VERİLMEMELİDİR:<br />
(TIBBI GEREKLİLİKLER DIŞINDA)<br />
Anne sütünün ve emzirmenin desteklenmesi ve sürüdürülebilmesi için ilk ve önemli<br />
doğru uygulama bebeklere ilk 6 ay sadece anne sütü verilmesinin sağlanmasıdır. Hizmet<br />
alıcılar bu konuda mutlaka bilgilendirilmelidir.<br />
Ek gıdalara erken başlamak, hiçte azımsanmayacak kadar çok başvurulan bir beslenme<br />
değişikliğidir. Yani çevremizde, ne yazıkki emzirmeye erken başlansada, bir çok dış etki ve<br />
yanlış uygulamalar nedeni ile anne sütünü erken aylarda ek gıdalarla birleştiren, hatta erken<br />
aylarda emzirmeyi kesen, kesmek zorunda kalan ve bu nedenle yardıma ihtiyacı olan anneler<br />
vardır. Esas önemli olan, erken emzirmeye başlamak (doğumdan sonra ilk yarım saat içinde)<br />
ve ilk 6 ay sadece anne sütü ile bebekleri beslemeye devam edebilmektir. Erken ek gıdaya<br />
başlamanın çok önemli sakıncaları vardır.<br />
6 aydan önce, tamamlayıcı ek besinlere erken başlamanın sakıncaları şunlardır:<br />
Anne sütünün veriminin azalması<br />
Anne sütünün hastalıklara karşı koruyucu etkisini azaltması<br />
Büyüme açısından üstünlüğünün olmaması<br />
İlk aylarda dilin dışarı itme refleksinin güçlü olması<br />
Çiğneme becerisinin 6 aydan önce gelişmemesi<br />
Baş kontrolünün tam gelişmemiş olması<br />
<strong>Bebek</strong>lerin isteksizliği<br />
Böbrek fonksiyonlarının yeterince gelişmemesi<br />
Sindirim sistemindeki enzimlerin yeterince gelişmemesi<br />
Alerjik hastalıkların artmasına neden olması<br />
Katı besinlerin boğulmalara neden olabilmesi<br />
Başta pnomoni ve ishal olmak üzere hastalıklarda artışa neden olması<br />
<strong>Bebek</strong> morbiditesi (hastalanma) ve mortalitesinde (ölümlülük) artış<br />
Tüm bu nedenlerle ve anne sütünün bebek için gereklilikleri ve yaraları nedeni ile hizmet<br />
alıcıların bu konudaki “kaygı”, “bilgisizlik” ve “hatalı uygulamaları” mutlaka “doğru<br />
uygulamalar”, “kendine güven” ve “doğru bilgi” ile yer değiştirmelidir. Aile Hekimliği<br />
uygulamasının bebek sağlığı açısından, beklide en temel, vazgeçilmez ve koruyucu hizmet<br />
uygulaması budur ve eksiksiz verilmesi çok önemlidir.<br />
Ek besinlere mutlaka 6. Ayın bitiminden sonra (180 gün) anne sütü eşliğinde başlanmalı<br />
ve emzirme 2 yaşına kadar sürdürülmelidir. Tamamlayıcı Beslenme konusunda Müdürlük<br />
internet sayfasında yer alan bilgilendirmelerden yararlanabilirsiniz.<br />
Ek besinlere erken geçiş kadar bebeğe yardımcı olduğu düşünülen (!) emzik ve biberon<br />
gibi sonderece gereksiz ve zararlı olabilen malzemelerin kullanımı da bebek sağlığı açısından<br />
sakıncalar taşır. Bu nedenle anne sütünün ve emzirmenin desteklenmesi sırasında, aileler<br />
emzik ve biberon kullanılmaması konusunda bilgilendirilmeli ve kurumda bu konuda bazı<br />
önlemler almalısınız. Bu önlemlere örnek olarak; emzik ve/veya biberon atık kutuları<br />
yapılabilir. Amaç emzik ve biberon kullanan annelerin kendilerinin bilgilendirme sonrası<br />
ellerindeki malzemeleri istekle bu kutulara atmaları ve bir daha kullanmamalarının<br />
sağlanmasıdır.<br />
13
6.İSTEĞE BAĞLI EMZİRME:<br />
BEBEĞİN HER İSTEDİĞİNDE EMZİRİLMESİNİN DESTEKLENMESİ<br />
<strong>Kurumu</strong>nuzdan hizmet alan ve emziren annelere, emzirmenin sıklığı ve süresi<br />
konusunda herhangi bir kısıtlamanın var olmadığını anlatmalısınız.<br />
Yani “….dakikada ya da saatte bir, her memede …… dakika emzirecek, ….. dakika<br />
emdikten sonra bebek ….. dakika uyur ve sonra…….” gibi anneyi ve aileyi detaylandırılmış<br />
bir zaman tablosu ile sıkmak, anneye ve bebeğe emzirme konusunda yapılabilecek en büyük<br />
haksızlıktır.<br />
Emzirmenin zamanı yoktur, aslında yeri de yoktur. Emzirmenin zamanı, tamamen bu<br />
konuda kendi ritmini bilen ve bize bir şekilde bunu ifade eden bebekler tarafından belirlenir.<br />
<strong>Bebek</strong> acıkınca ağlar, aranır yakaladığı bir objeyi (kendi eli, eldiveni, kıyafetinin kenarı,<br />
annenin yanağı, parmağı…) emmeye başlar, gözlerini daha fazla açar…<br />
Tüm bunları anlamak ve bebeği doğru bir şekilde memeye yerleştirmek ve bu emzirme<br />
periyodunu yine bebeğe bırakmak yapılması gereken en doğru uygulamadır. Doyduğunda<br />
emmeyi bırakacak ya da diğer memeden devam edebilecek ve hatta oyun oynamaya<br />
başlayacaktır. Tüm bunlar çok doğal olarak oluşur. Bu şekilde bebeklerin 8-10 kez emzirilmesi<br />
yeterli beslenmeyi sağlayacaktır.<br />
Anneleri özellikle gece emzirmeleri konusunda da desteklemelisiniz. Gece emzirme<br />
belki anne için bir yük gibi görünsede, aslında prolaktin hormon salgısının artması nedeni ile<br />
gece emzirmeleri anneye kısa ama daha doyurucu bir uyku sağladığı gibi, büyüme hormonu<br />
en üst düzeyde olan bebekler içinde büyütücü ve besleyici etkisi yüksek bir öğün olur.<br />
Böylece emzirme öğün sayısı gün içinde 10-12’ye kadar çıkarılabilir.<br />
Eğer gündüz beslenmeleri sırasında, bebekler 3 saatten fazla uyurlarsa açlık hissini fark<br />
ederek kendiliklerinden uyanabilirler. Ancak fark edemedikleri zamanlarda açlığın kendisinin<br />
de da uykuyu derinleştirici etkisi sonucu daha fazla aç kalmamaları için uyandırılıp, eğer<br />
uyanmıyorsa da memeye tutulup uykuda emzirmelerinin sağlanması gereklidir.<br />
Emzirmeyi desteklediğinizin kurumsal kanıtı, hizmet alıcıların kolaylıkla<br />
kullanabilecekleri, kurum imkanlarına göre oluşturacağınız, “Emzirme<br />
Odası/birimi/bölümü/köşesi” dir. Bu nedenle kitabın 3. Bölümünde ilgili kısmı dikkatle<br />
okuyunuz ve sizin kurumunuza uygun düzenlemeleri süreç içerisinde tamamlayınız ya da var<br />
olanları düzenleyiniz. Emzirme ile ilgili mekansal düzenlemeniz ile ilgili kurumiçi açıklayıcı ve<br />
yönlendirici bir takım önlemleri alınız (yönlendirme yazısı, belirtme yazıları, kapı yazıları gibi).<br />
14
7.EMZİRMENİN, KORUNMASI, DESTEKLENMESİ VE SÜRDÜRÜLMESİ<br />
İÇİN KURUMLAR ARASI İŞBİRLİĞİ:<br />
<strong>Sağlık</strong> hizmeti bir bütündür. Bu bütünlük sağlık hizmet sunumu yapan kuruluşlar<br />
arasında başlar, sağlık hizmet alanının içine giren diğer tüm kamu, özel, serbest hizmet sunan<br />
kurum ve kuruluşlarla genişler. Bu amaçla, sağlık kurumları olarak hizmet bölgesinde yer alan<br />
ya da hizmet yakınlığı-ortaklığı olan tüm diğer kurumlarla ilgili sağlık uygulamaları ve hizmet<br />
sunumlarında ortak işler yapabiliriz. Özellikle anne sütü ve emzirme konularında, hizmet<br />
alıcıların yararlandıkları ve temasta oldukları tüm yerel kurum, kuruluş ya da genel hizmet<br />
birimleri ile işbirliği yapmak yararlı olacaktır.<br />
Bu konuda özellikle, eczaneler, okullar, dernekler, yerel esnaf, gönüllü kurum ve<br />
topluluklar, halk eğitim merkezleri, belediyeler, askeri birlikler, alışveriş merkezleri vb.<br />
yerlerle ortak çalışmalar planlamak yararlı olacaktır.<br />
Örneğin, eczaneler anne sütü dışındaki muadil ürünlerin kolaylıkla bulunabildiği<br />
yerlerdir. Eczanelerin en azından bu tür ürünleri kapalı dolaplarda tutmaları, talep halinde<br />
satışa sunumlarının sağlanması, gerekli bilgilendirmelerin bu yerlerde de yapılması yararlı ve<br />
gereklidir.<br />
Okullarda da emzirme ve anne sütü ile ilgili öğretmenler ve öğrencilere temel bilgilerin<br />
aktarımı yararlı olacaktır. Diğer yerel kamu kurumları ile ortaklaşa bazı etkinlikler<br />
planlanabilir.<br />
Halk eğitim merkezleri, yerel yönetimlerin eğitim ve kültür toplulukları, fabrika,<br />
işletme, kuaför, pazar vb. kadınların çalıştığı veya hizmet aldığı kurumlarda görsel materyal<br />
ve eğitimler planlanabilir.<br />
Tüm bu mekanlarda, emzirme ve anne sütü ile ilgili sağlık kurumundan<br />
yararlanılbileceği, konu ile ilgili her türlü danışmanlık hizmetinin kurumunuzca sağlanacağının<br />
belirtilmesi ve yönlendirmelerin yapılması önemli ve gereklidir. Emzirme değerlendirme ve<br />
gözlemleri için rutin izlemler yanı sıra kontrol amaçlı kuruma davet ederek ya da ev<br />
ziyaretleri yaparak sürüdürülebilirliğinin değerlendirilmesi yararlı olacaktır.<br />
Ayrıca kurumsallaşmayı desteklemek, emzirme ve anne sütü bilgilendirlmesini kalıcı<br />
hale getirmek amacıyla, kurumda bir danışmanlık ve değerlendirme sisteminin oluşturulması,<br />
bu konuda doğru ve ortak mesajları içeren yazılı ve görsel özgün materyaller (afiş, broşür vb.)<br />
üretilmesi ve dağıtılması ve yapılan tüm çalışma ve uygulamaların örneklerinin ve<br />
belgelerinin dosyaya konulması gereklidir.<br />
Var olan TV, video, DVD-CD oynatıcı, PC vb elektronik materyaller aracılığı ile örnek<br />
bilgilendirmeler oluşturularak kurum içinde özellikle bekleme bölümlerinde, görsel olarak<br />
bilgilendirme sunumları yapılabilir. Bu konuda, yerel yazılı ve görsel basın yayın<br />
kuruluşlarından da yararlanılmalıdır.<br />
15
8.ANNE SÜTÜ MUADİLLERİ İLE İLGİLİ UYGULAMALAR:<br />
<strong>Sağlık</strong> uygulamaları bir çok sektörü ilgilendiren çalışmaları içerir. Kimi genel geçer ve<br />
doğru uygulamaların savunuculuğunu yaparken, bir kısmı da gerek maddi kaygılarla, gerekse<br />
gündemdeki aslında, herkesçe kabul edilmeyen ama moda olan eğilimlerle farklı “bilgi”lerin<br />
gözü kapalı savaşçıları olabilirler.<br />
Bizler doğru olan uygulamaların, resmi olarak da açıklanan ve yayınlanan bilginin<br />
yanında yer alma ile aslında gerçek ve bilimsel olmayan bazı dayatmalardan etkilenmenin<br />
arasında kalabiliriz. İşte tam burada konu anne sütü ve emzirme olunca, anne sütü muadilleri<br />
konusunda yıllardır yürütülen “bilimsel” çalışmaların, yazılan onlarca yazılı materyalin, dergi,<br />
tanıtım, reklam, promsyon vb. bir takım uygulamanın tam merkezinde bizler sağlık çalışanları<br />
bulunmaktayız. Bu çalışmalar, oldukça göz alıcı ve akıl karıştırıcı, çok ses getiren ve öyle<br />
olduklarına hemen hemen herkesi kolaylıkla inandırabilecek sözel ve görsel güce sahiptirler.<br />
Ancak unutulan şey, bunların hiç birinin anne sütünün yerini tutamayacağıdır. Anne<br />
sütü bebek beslenmesinde eşsiz bir besindir. Taklit edilemez, yerine başka herhangi bir besin<br />
geçemez.<br />
Bu nedenle BDK uygulamasında aşağıdaki kurallara uyulması gerekmektedir:<br />
· Kurumda anne sütü muadillerine ait örnek ve tanıtım materyalleri olmamalıdır.<br />
· Kurumda emzirmeyi direkt engelleyen herhangi bir görsel materyal<br />
bulunmamalıdır.<br />
· Anne sütü artırıcıları ya da gaz giderici gibi aslında gerek duyulmayan, doğru<br />
emzirme teknikleri ile kolaylıkla üstesinden gelinebilecek konularla ilgili<br />
materyallerin, örnek ya da tanıtımları bulunmamalıdır.<br />
· Kurum çalışanlarının kullandıkları kalem, kalemlik, sümen, takvim, poster, defter,<br />
temizlik ürünleri, muayene yardımcı gereçleri vb. kırtasiye ve genel kullanım<br />
materyalleri, ya kullanılmamalı ya da ihtiyaç halinde bu tarz reklamlardan<br />
arındırılmalı, herhangi bir çağrışıma neden olmayacak şekilde üzerleri örtülmeli ve<br />
firma adı ya da ürün adı kesinlikle görülmemelidir.<br />
· <strong>Kurumu</strong>n bu konudaki hassasiyeti aynı zamanda hizmet alıcılarıda koruyacak<br />
biçimde geliştirilmeli ve genişletilmelidir.<br />
16
BÖLÜM 3<br />
ÖRNEK EMZİRME POLİTİKASI:<br />
1. Kurum/birim için <strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> Kurum uygulamaları için yazılı bir emzirme politikası<br />
oluşturulup, tüm çalışanlarımız tarafından uygulanmasının sürekliliği sağlanır.<br />
2. Kurum/birim çalışanlarımız anne sütü ve emzirme konularında eğitim almıştır ve bu<br />
eğitimler belli aralıklarla güncellenir.<br />
3. Kurum hizmet bölgesinde bulunan, tüm gebelere (doğum öncesi 32.haftadan<br />
itibaren) anne sütü ve emzirme ile ilgili eğitimler yapılır. Bu konuda kurumumuzdan<br />
eğitim talep edebilirsiniz.<br />
4. <strong>Kurumu</strong>muz bölgesinde bulunan tüm bebekler, tıbbi zorunluluk olmadığı sürece<br />
sadece anne sütü ile beslenirler.<br />
5. Lohusalık döneminde tüm annelere, anne sütü ve emzirmenin yararları, doğru<br />
emzirme teknikleri, emzirmenin sürdürülmesi, sütün sağılması ve saklanması, sağılmış<br />
sütün bebeklere verilmesi vb konularda bilgi verilir.<br />
6. Doğumdan hemen sonra, bebeğe hiçbir besin verilmeksizin, bebeğin memeye<br />
tutulması ve emzirmenin başlatılması ve ilk 6 ay sadece anne sütü verilmesi altıncı<br />
ayın bitiminden sonra ek gıdalarla birlikte iki yaşa kadar anne sütü verilmesine devam<br />
edilmesi konusunda anneler desteklenir.<br />
7. <strong>Kurumu</strong>muzda emzirme sıklığı ve süresi konusunda herhangi bir kısıtlama<br />
uygulanmaz. Emzirmenin bebeğin isteğine bağlı olduğu, gündüz ve gece devam<br />
etmesi gerektiği ve bebek her istediğinde emzirilmesinin yararları anneye aktarılır.<br />
8. Emzirmenin desteklenmesive sürdürülmesi konularında bölgemizdeki diğer kurum,<br />
kuruluş, dernek, merkez, okul, sağlık kurumları vb ile işbirliği yapılarak ortak<br />
etkinlikler düzenlenir.<br />
9. <strong>Kurumu</strong>muzda anne sütü dışında muadil materyalin reklamlarına ilişkin poster, afiş ve<br />
numunelerinin bulunmasına ve kullanımına izin verilmemektedir.<br />
10. Daha zeki ve sağlıklı nesillere sahip olabilmek için anne sütünün önemi her aşamada<br />
vurgulanır.<br />
11. <strong>Kurumu</strong>muzdan hizmet alırken yararlanabileceğiniz, emzirme bölümümüz<br />
bulunmaktadır.<br />
17
1.<br />
2.<br />
3.<br />
4.<br />
5.<br />
6.<br />
7.<br />
BEBEK DOSTU SAĞLIK KURUMU HAZIRLIK DEĞERLENDİRME ÇİZELGESİ<br />
Kurum BDK Politikası yazılı olarak var mı? (<strong>Kurumu</strong>n kendine özel, 8 öneriyi kapsayan bir Yazılı<br />
Emzirme Politikası olmalıdır) (özellikle mama reklamlarına ya da tanıtımlarına izin verilmediği<br />
belirtilmelidir) Tüm personel Politikadan haberdar mı?<br />
Kurum BDK Politikası asılı olması gereken yerlerde asılı mı? (bu politikanın büyütülmüş hali<br />
kurumun giriş bölümüne, daha küçük ama okunabilir boyutta basılanları kurumun sağlık<br />
personeli, anneler, anne adayları ve bebeklerin bulunabileceği her yere asılmalıdır)<br />
Eğitim imza listeleri, katılım listeleri var mı? (her eğitim seansı için düzenli ve imzalı olarak<br />
tutulmuş, konu ya da tarih sırasına göre düzenlenmiş, eğitimin planınıda içeren bir dosya<br />
olarak "Hazırlık Dosyası"nın içine konmalıdır)<br />
18 saatlik standart eğitim süreleri tamamlanmış, yeni gelen personel için de planlama yapılmış<br />
mı?<br />
BDK Değerlendirme dosyası var mı? (tüm yapılan işlemlerin en başından buyana sıralandığı bir<br />
dosyadır, 2 nüsha oluşturulmalıdır)<br />
Bu dosya BDK Eğitim materyalinin bir örneği ve diğer gerekli tüm evrakları içerir bir dosya<br />
olmalıdır. Kurum tüm bu hazırlıklarının ve kuruma özgü diğer çalışmaların derlendiği bir<br />
hazırlık dosyasıdır.<br />
Emzirme odası istenilen koşullarda hazır mı? ( afiş ve broşürler, rahat koltuklar, alt değiştirme<br />
masası, lavobo ve temizlik malzemesi, kağıt havlu, atık kovası vb.)<br />
8. Mekan düzenlemeleri, yönlendirme levhaları hazırlanmış mı?<br />
9. Görsel materyal varlığı (afiş ve broşürler, duvar panoları, TV-Video…) yeterli mi?<br />
10.<br />
11.<br />
12.<br />
13.<br />
14.<br />
15.<br />
16.<br />
17.<br />
18.<br />
19.<br />
Kayıt sistemi geliştirilmiş mi? (yapılan her türlü anne sütü desteği uygulamanın kaydı, eğitim,<br />
danışmanlık, işleyiş değişikliği vb.)<br />
Hamile kadınlara emzirmenin yararları ve yöntemleri konusunda bilgilendirilme yapılıyormuyapılmış<br />
mı? (eğitim kayıtları tutulmuş mu?, eğitim gerekli bilgi ve danışmanlığı içeriyor mu?)<br />
(yapılanlar hazırlık dosyasına aktarılıyor mu?<br />
Annelere emzirmenin nasıl olacağı gösteriliyor mu? (anne adayları, yeni doğum yapmış anneler<br />
ve diğer hizmet alan anneler, emzirme, anne sütü ve yararları ve doğru emzirme uygulamaları<br />
konularında eğitilmeli, her fırsatta emzirmeleri gözlemlenerek gerekli desteğin sağlanabileceği<br />
bir sistem geliştirilmelidir)<br />
Annelere bebeklerinden ayrı kaldıklarında sütlerini nasıl sağacakları ve saklayacakları<br />
konusunda eğitiliyor mu? (anneler bu konularda eğitilmeli)<br />
Tıbbi gereklilik olmadıkça ek besin verilmemesi destekleniyor mu? (tıbbi bir geçerli neden<br />
olmadan asla anne sütü dışında bir şey- su bile- verilmemelidir)<br />
<strong>Bebek</strong>lerin her istediğinde emzirilmesi destekleniyor mu? (emzirme ile ilgili bir zaman<br />
kısıtlaması olmamalıdır, bebek her ağladığı, acıktığı, arandığı zaman her hangi bir kısıtlama ya<br />
da zaman belirlemesi olmadan istediği sürece emzirilmesi desteklenmelidir)<br />
Yalancı meme ve biberon kullanımı var mı? (kullanım desteklenmemeli, aileler bu konuda<br />
bilgilendirimelidir)<br />
Emzirme destek grupları oluşturuluyor mu? (kurumdan hizmet alımı ve sonrasında, emzirme<br />
desteği için kurumsal bir organizasyon, yönlendirme, izlem polikliniği vb.)<br />
Tüm kurum uygulamalarının 8 öneriye uygunluk derecesi (her maddenin kurum işleyişindeki<br />
uygulamaları gözden geçirilmeli)<br />
Olumlu uygulamalar ve eğitsel mesajlar yazılı kurum belgeleri haline getirilmiş mi? (kuruma<br />
özgü görsel ya da yazılı materyal )<br />
20. Annelere ve anne adaylarına dağıtılan materyal var mı? (broşür, karne, bilgi notu vb.)<br />
21. Kurumda BDK için bir ekip çalışması yapılmış mı?<br />
22.<br />
Üretilen özgün materyal ya da uygulama var mı? (örneğin: emzik-biberon toplama kapları-içleri<br />
dışarıdan görünmeyecek şekilde, anne-baba eğitimleri, emzirme danışmanlık polikliniği,<br />
emziren anne ve emen bebeklere sertifikalar… vb)<br />
Yeterli Yetersiz<br />
18<br />
Geliştirilmesi<br />
gereken
EMZİRME EĞİTİMLERİ (SAĞLIK PERSONELİ VEYA HİZMET ALICI) KATILIM İMZA<br />
ÇİZELGESİ<br />
EĞİTİM VE BİLGİLENDİRME KONU BAŞLIKLARI<br />
EĞİTİM<br />
ALAN AD<br />
VE SOYAD<br />
Anne<br />
sütünün<br />
önemi<br />
Emine Kader 21.02.2011<br />
1 saat<br />
(ÖRNEKTİR!)<br />
Emzirme<br />
nasıl olur?<br />
Emzirme<br />
sorunları<br />
Tarih Saat Tarih Saat Tarih<br />
Saat<br />
26.02.2011<br />
1,5 saat<br />
İsteğe Bağlı<br />
emzirme<br />
Tarih<br />
Saat<br />
Ağlayan <strong>Bebek</strong>-<br />
Meme reddi<br />
Hasta bebek<br />
ve emzirme<br />
………………..<br />
………………<br />
………………..<br />
.. .. .. .. ..<br />
19<br />
TOPLAM<br />
SAAT<br />
2,5
EMZİRME ODASI:<br />
Emzirme odası ya da kurum özelliklerine ve hizmet alıcıların mahremiyetine ve<br />
duyarlılığına bağlı olarak düzenlenen bir köşe ya da bölüm, emzirmenin kurumsallaşması için<br />
bir adımdır. Bu mekanın düzenlenmesi ile kurumsal olarak, hizmet alıcılarınıza, emzirmeyi ve<br />
anne sütüne verdiğiniz önemi ve değeri göstermekte ve bunu mekana katacağınız özgünlükle<br />
ve samimiyetle ispatlamış olmaktasınız. Bu mekansal mesaj, çoğunlukla doğru ve iyi<br />
uygulamaların aktarımı ile birleşince uzun sürede ulaşabileceğiniz bir yolu daha çabuk<br />
katetmiş olursunuz. Anne adayları ve anneler, bu mekanı rahat ve sorunsuzca kullanmaya<br />
başladığında, burada verilecek bilgi ve gösterilecek doğru uygulamaların kalıcılığı artırılmış<br />
olacaktır. Bu mekan aynı zamanda annelerin bir birlerine destek oldukları bir yer olarak da<br />
sizin gözetiminizde, hizmetinize bir katkı sağlayacaktır. O nedenle bu mekanın bazı olmazsa<br />
olmazlarını sağlamış olmalısınız.<br />
Mekanda, annelerin rahatlıkla bebeklerini emzirebilecekleri rahat koltuk ya da<br />
koltuklar, bebeklerinin altlarını değiştirebilecekleri alt değiştirme masaları, atık kovası, lavabo<br />
ve temizlik malzemeleri, kurulama malzemeleri, eğitim ve bilgilendirme için görsel afişler,<br />
yönlendirici yazılı belgeler ve broşürler bulunmalıdır. Emzirme koltuğu ve alt değiştirme<br />
masası kolayca temizlenebilen, silinebilir, hijyenik açıdan uygun özellikleri taşıyan ve en doğal<br />
konforu sağlayacak materyallerle kaplı olmalıdır. <strong>Bebek</strong> bezleri v.b. atıklar için kapaklı çöp<br />
kovası, uygun bir mekansa el yıkamak için lavabo, sabun ve kağıt havlu bulundurulmalıdır.<br />
Aydınlık, sıcak ve havadar bir mekan uygundur. Bu mekanın düzenlenmesinde yöresel bazı<br />
objelerden de yararlanabilirsiniz. Bazen oluşturulmasında, hizmet alıcıların yetenek ve<br />
20
desteklerinden de yaralanabilirsiniz. Bu mekan sizin kurumunuzu temsil ettiği gibi, hizmet<br />
alıcılarına da bir konfor sunmalıdır. Aşağıdaki çizimler örnektir, en üst düzey olması gereken<br />
yapıyı göstermektedir. Kurumlarımız bu örnekler doğrultusunda kendi imkanları ile mekan<br />
düzenlemesi yapabilirler.<br />
EMZİRME ODASI:<br />
Lavabo ve<br />
temizlik<br />
malzemesi<br />
(sabun-kağıt<br />
havlu v.b)<br />
Kapaklı atık<br />
kutusu<br />
Koltuk<br />
Alt değiştirme<br />
masası<br />
EMZİRME KÖŞESİ (MUAYENE ODASI-İZLEM ODASI V.B. İÇİNDE)<br />
Lavabo ve<br />
temizlik<br />
malzemesi<br />
(sabun-kağıt<br />
havlu v.b)<br />
Kapaklı atık<br />
kutusu<br />
Muayene<br />
masası<br />
Paravan<br />
<strong>Bilgilendirme</strong><br />
materyalleri<br />
<strong>Bilgilendirme</strong><br />
materyalleri<br />
<strong>Bilgilendirme</strong><br />
materyalleri<br />
Koltuk<br />
21
BEBEK DOSTU KURUM DOSYA İÇERİĞİ:<br />
1.Resmi başvuru yazısı (İlçe <strong>Sağlık</strong> Müdürlüğü’ne (TSM) yazılmış)<br />
2.Kurum hizmet verileri<br />
a. Hizmet nüfusu<br />
b. <strong>Bebek</strong>, gebe, 15-49 yaş kadın, emziren anne, tespit ve izlem verileri<br />
c. Kayıtlar<br />
3.Kurum Emzirme Politikası<br />
4.<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong> <strong>Sağlık</strong> <strong>Kurumu</strong> Hazırlık Değerlendirme Çizelgesi (isteğe bağlı kullanılabilir)<br />
5.Eğitim katılım belgeleri (yapılmış, uygulanmış, gerçekleştirilmiş işlemler için)<br />
a. İmza çizelgeleri<br />
b. Katılım tutanakları<br />
c. Toplantı tutanakları<br />
d. Katılımcılara verilen bilgilendirme notları<br />
6.Eğitim planları<br />
a. Hizmet İçi Eğitim planları<br />
b. Halk eğitimleri planları<br />
7.Eğitim materyali örnekleri-özetleri<br />
a. Eğitim slayt örnekleri<br />
b. Hazırlanan diğer eğitim materyali örnekleri<br />
c. Üretilen diğer malzemeler<br />
8.Örnek uygulamalar ve belgeler (varsa)<br />
a. Emzik-biberon atık kutuları<br />
b. Emzirme oda-köşesi<br />
c. Kurum içi yönlendirmeler<br />
d. Kurum içi bilgilendirme materyalleri<br />
e. Başarılı Emzirme Sertifikaları v.b.<br />
f. Anne sütü alan <strong>Bebek</strong>lerin resimleri<br />
9.Kurum broşür-slogan-yazı örnekleri<br />
a. Üretilen özgün bilgilendirme broşürleri<br />
b. Afiş örnekleri<br />
c. Duvar bilgilendirme yazıları<br />
d. Sloganlar<br />
10. Süreç ile ilgili resimler ve diğer belgeler.<br />
22
BÖLÜM 4<br />
ANNE SÜTÜ VE EMZİRME DANIŞMANLIĞI<br />
ANNE SÜTÜ İLE BESLENME NEDEN ÖNEMLİDİR?<br />
Emzirmeye başlamadan önce, anneler, anne sütü ile beslenmenin neden önemli<br />
olduğunu anlamalı ve yararlarını bilmelidir. Anne sütü ile yapay sütler arasındaki farkları ve<br />
yapay beslenmenin tehlikelerini bilmelidirler..<br />
ANNE SÜTÜ<br />
< Mükemmel besin içeriği<br />
< Kolay hazmedilir etkili bir<br />
şekilde kullanılır<br />
< Hastalıklardan korur<br />
< Yapay beslenmeden daha<br />
ucuzdur<br />
ANNE SÜTÜ İLE BESLENMENİN YARARLARI<br />
Sütler arasındaki farklar:<br />
İNSAN SÜTÜ HAYVAN SÜTÜ FORMÜL SÜT<br />
Bakteri içeriği Hiç yok Olası Hazırlarken olası<br />
Anti-infektif faktörler Var Yok Yok<br />
Büyüme faktörleri Var Yok Yok<br />
Protein Uygun miktarda<br />
Çok fazla<br />
Kısmen düzeltilmiş<br />
sindirimi kolay<br />
Sindirimi zor<br />
Yağ Yeterli esansiyel yağ<br />
asidi var,sindirim için<br />
lipaz var<br />
Demir Az miktarda<br />
İyi emilebilen<br />
Esansiyel yağ asidi yok,<br />
lipaz yok<br />
Vitaminler Yeterli<br />
Az miktarda<br />
İyi emilemeyen<br />
A ve C vitamini<br />
yetersiz<br />
Su Yeterli Fazladan su verilmesi<br />
gerekli<br />
1. Enfekte anne<br />
2. Annenin<br />
enfeksiyonuna karşı<br />
oluşan antikorlar süt<br />
ile salgılanır ve<br />
bebeği korurlar<br />
EMZİRME<br />
BULAŞICI HASTAKLIKLARA KARŞI KORUMA<br />
< Anne – bebek bağının<br />
kurulmasına yardımcı olur<br />
< Yeni bir gebeliğin<br />
gecikmesini sağlar<br />
< Annenin sağlığını korur<br />
23<br />
Esansiyel yağ asidi yok,<br />
lipaz yok<br />
İlave edilmiş<br />
İyi emilemeyen<br />
Vitaminler ilave<br />
edilmiş<br />
Fazladan su gerekli<br />
olabilir<br />
3. Annenin vücudundaki<br />
akyuvarlar anneyi<br />
koruyacak antikor<br />
yapar.<br />
4. Bazı akyuvarlar<br />
annenin memesine<br />
gider ve orada antikor<br />
yapar
Anne sütü bileşiminde değişiklikler:<br />
Kolostrum annenin doğumdan sonraki birkaç gün boyunca ürettiği süttür. Koyudur.<br />
Rengi sarımtırak veya berraktır<br />
Olgun süt birkaç gün sonra üretilen süttür. Sütün miktarı artar: göğüsler dolu, sert ve<br />
ağır hissedilir. Bu süreç “sütün gelmesi” olarak bilinir.<br />
Ön süt öğünde en erken salgılanan süttür.<br />
Sonsüt öğün sonunda salgılanan süttür.<br />
Sonsüt ön sütten daha beyaz görünür çünkü daha fazla yağ içerir. Bu yağ anne sütü ile<br />
alınan enerjinin büyük bölümünü karşılar. Bu nedenle bebeği memeden kısa sürede<br />
ayırmamak gerekir. <strong>Bebek</strong> kendi bırakana kadar memede tutulmalıdır.<br />
Ön süt son sütten daha mavidir. Çok miktarda üretilir ve yüksek miktarda protein,<br />
laktoz ve diğer besinleri içerir. <strong>Bebek</strong> ön sütten gerek duyduğu bütün suyu karşılar.<br />
<strong>Bebek</strong>lerin 6 aylığa kadar sıcak havalarda bile diğer sulu içeceklere gereksinimleri yoktur.<br />
Diğer içeceklerle susuzluklarını giderirlerse, anne sütünü daha az almak isteyebilir.<br />
KOLOSTRUM:<br />
Özellikleri:<br />
· Antikordan zengin<br />
· Akyuvardan zengin<br />
· Barsakları temizleyici (müshil)<br />
· Büyüme faktörleri içerir<br />
· A vitamininden zengin<br />
Önemi:<br />
· Enfeksiyondan ve alerjiden korur<br />
· Enfeksiyondan korur<br />
· Mekonyumu temizler, sarılığın önlenmesine yardım eder.<br />
· Barsağın olgunlaşmasına yardım eder, allerji ve intoleransı önler.<br />
· Enfeksiyonların ağırlaşmasını önler.<br />
Emzirmenin psikolojik yararları:<br />
Emzirme anne ile bebek arasında yakın, sevgi dolu bir ilişki kurulmasını kolaylaştırır. Bu<br />
da anneyi duygusal olarak tatmin eder. Doğumdan sonra yakın temas bu ilişkinin gelişmesine<br />
yardımcı olur. Bu durum “duygusal bağlanma”(bonding) olarak adlandırılır. Eğer bebekler<br />
doğumdan hemen sonra annenin yanında kalırlarsa ve emzirilirlerse daha az ağlarlar ve daha<br />
çabuk gelişebilirler. Emziren anneler bebeklerine daha şefkatli davranırlar. <strong>Bebek</strong>lerinin<br />
onları çok meşgul ettiğinden ve gece beslemekten daha az yakınırlar. Bu annelerin<br />
çocuklarını terk etme ya da ihmal etme olasılığı diğer annelere göre daha azdır.<br />
Bazı çalışmalarda anne sütü ile beslenmenin bebeğin zeka gelişimine, entellektüel<br />
yapısına olumlu etki yaptığı bildirilmektedir. Yaşamın ilk haftalarında anne sütü ile beslenen<br />
düşük doğum tartılı bebekler, yapay beslenen bebeklere göre ileri yaşlarda zeka testlerinde<br />
daha başarılı olurlar. İlk 6 ay sadece anne sütü verdikten sonra 6. ayda başlayacağınız ek<br />
gıdalarla bebeğinizi 2 yaşına kadar emzirme desteği ile anne sütüyle besleyebilirsiniz.<br />
Bebeğinizin 2. yaşında bile anne sütünün, onun enerji, vitamin ve protein ihtiyacının bir<br />
bölümünü karşıladığından emin olabilirsiniz.<br />
24
Yapay besinlerle beslenmenin zararları:<br />
< Daha fazla ishal ve solunum yolu<br />
hastalığı<br />
< İnatçı ishal<br />
< Malnütrisyon, A vitamini eksikliği<br />
< Daha yüksek ölüm olasılığı<br />
< Anne daha erken hamile kalabilir<br />
ANNE SÜTÜ VE EMZİRME İÇİN ANNELERE ÖNERİLER<br />
· Emzirmeye doğumdan sonra ½-1 saat içinde başlayın<br />
· İlk 6 ay yalnız anne sütü verin<br />
· 6. ayda ek besine geçin<br />
· 6 aylıktan başlayarak her çocuğa ek besin verin<br />
· Emzirmeye en az 2 yaşına kadar devam edin<br />
EMZİRME NASIL OLUR ?<br />
<strong>Sağlık</strong>lı emzirme için emzirmenin nasıl oluştuğunu anlamalısınız. Ancak emzirmenin<br />
nasıl işlediğini anlarsanız sorunun ne olduğunu belirleyebilirsiniz ve annelere nasıl yardımcı<br />
olabileceğinizi belirleyebilirsiniz. Onlar için neyin iyi olduğuna karar verebilme konusunda<br />
yardım becerisini kazanabilirsiniz.<br />
Memenin anatomisi :<br />
EMZİRMENİN FİZYOLOJİSİ:<br />
Destek bağ ve<br />
yağ dokusu<br />
Kas hücreleri<br />
< Bağlanmayı önler<br />
< Daha fazla allerji süt intoleransı<br />
< Bazı kronik hastalıkların artma riski<br />
< Şişmanlama<br />
< Zeka testlerinde daha düşük puan<br />
< Kansızlık, over ve meme kanseri<br />
riski daha yüksek<br />
Oksitosin<br />
kasılmayı<br />
sağlar<br />
Süt salgılayan hücreler<br />
Süt kanalları<br />
Alveol<br />
Laktiferöz sinüsler<br />
(süt sinüsleri)<br />
Meme başı<br />
Areola<br />
Montgomeri bezleri<br />
25<br />
Prolaktin süt<br />
salgısını uyarır<br />
Süt burada<br />
birikir
PROLAKTİN<br />
Her emzirme sonrasında salgılanır. Bir sonraki emzirme için süt oluşturur. Hipofiz bezi ön<br />
lobundan salgılanır, alveol hücrelerinden süt salgılanmasına neden olur, önceden sağlanmış<br />
hazır sütü kullanır, geceleri daha fazla yapılır, fazla emme fazla süt yapar, anneyi gevşetir,<br />
Prolaktin ovülasyonu baskılar, yeni bir gebeliğin oluşumunu engeller.<br />
Kandaki<br />
prolaktin<br />
<strong>Bebek</strong><br />
emiyor<br />
OKSİTOSİN REFLEKSİ<br />
Olumlu ve iyi duygular, bebeğiyle mutlu olmak, sevgiyle onu düşünmek, sütünün onun<br />
için en iyi besin olduğunu düşünmek, bebeğini görmek, ona dokunmak, bağırdığını duymak,<br />
oksitosin refleksini harekete geçirir. Hipofiz bezinin arka bölümünden salgılanır, alveol<br />
çevresindeki kas hücrelerinin kasılmasını sağlar, oksitosin prolaktinden daha çabuk üretilir,<br />
oksitosin refleksi iyi işlemezse bebek sütü almakta zorlanır, uterus kasılmasını sağlar.<br />
Emzirmeden önce veya emzirme sırasında oluşur. Sütün akmasını sağlar.<br />
Kandaki<br />
oksitosin<br />
<strong>Bebek</strong><br />
emiyor<br />
Oksitosin refleksine neler yardım eder ve neler engel olur?<br />
OKSİTOSİN REFLEKSİ<br />
Y Y<br />
<strong>Bebek</strong> için sevgi dolu<br />
düşünceler<br />
Bebeğin sesi<br />
Bebeğin görüntüsü<br />
GÜVEN<br />
Meme<br />
başından<br />
duysal uyarı<br />
Bunlar reflekse YARDIM eder. Bunlar reflekse ENGEL olur<br />
26<br />
< gece daha fazla<br />
prolaktin salgılanır<br />
< ovulasyonu<br />
baskılar<br />
Meme<br />
başından<br />
duysal uyarı<br />
< Uterusun kasılmasını<br />
sağlar.<br />
Kaygı, stres, ağrı,<br />
şüphe
AKTİF OKSİTOSİN REFLEKSİNİN BELİRTİ VE DUYGULARI:<br />
Anne şunları fark edebilir:<br />
¨ Emzirmeden hemen önce ya da tam emzirirken memelerinde ezilme veya<br />
karıncalanma hissi<br />
¨ Bebeğini düşününce, ya da ağladığını duyunca memeden süt akması<br />
¨ <strong>Bebek</strong> meme emerken diğer memeden süt damlaması<br />
¨ Emzirme sırasında bebek memeden ayrılırsa memelerden ince ince süt akması<br />
¨ İlk haftalardaki emzirmelerde uterus kasılmalarıyla ağrı ve bazen kan boşalması<br />
durumu<br />
¨ Sütün ağzına aktığını gösterir şekilde bebeğin yavaş ve derin emme ve yutmaları<br />
Memede süt üretiminin kontrol edilmesi:<br />
Oksitosin ve prolaktinin, iki memeye de eşit şekilde gitmesine karşın, bazen bir meme<br />
süt yapmaya devam ederken, diğerinde neden süt üretilmediğini merak edebilirsiniz. Anne<br />
sütünde süt üretimini azaltan veya sonlandıran bir madde (inhibitör) vardır. Eğer memede<br />
çok süt varsa, inhibitör madde süt salgılayan hücrelerden süt salgılanmasını durdurur. Bu da<br />
memeyi çok dolu olmanın zararlı etkilerinden korur. Eğer bebek ölürse veya emmeyi başka<br />
bir nedenle bırakırsa bu çok gerekli bir mekanizmadır. Eğer süt emilme veya sağılma yoluyla<br />
memeden boşaltılırsa bu inhibitör maddede ortadan kalkar ve meme daha fazla süt yapar.<br />
Bunlar size şunların nedenini anlamanıza yardımcı olur: Eğer bebek bir memeden emmeyi<br />
bırakırsa bu meme süt yapmayı keser. Eğer bebek bir memeden daha fazla emerse, bu<br />
meme daha fazla süt yapar ve diğerine göre daha büyük olur. Ayrıca şunları anlamanıza da<br />
yardımcı olur: Bir memenin süt yapmaya devam etmesi için, süt o memeden boşaltılmalıdır.<br />
Eğer bebek bir veya iki memeden ememiyorsa, memenin süt üretmeye devam etmesi için<br />
süt sağılarak meme boşaltılmalıdır.<br />
Bebeğin memeye doğru yerleşmesi için:<br />
Areola ve alttaki dokunun çoğunu ağzına almış<br />
Meme dokusu, uzun bir meme başı çıkıntısı oluşturmak üzere gerilmiş<br />
<strong>Bebek</strong> meme başından değil memeden emiyor şekilde yerleşmiş olmalıdır<br />
Memede iyi ve iyi olmayan yerleştirme:<br />
İyi yerleşmiş İyi yerleşmemiş<br />
Memeye yerleşme dıştan görünüş:<br />
İyi yerleşme İyi olmayan yerleşme<br />
27
MEMEYE İYİ OLMAYAN YERLEŞMEMENİN SONUÇLARI:<br />
< Meme başlarında hasar ve ağrı<br />
< Anne sütü tam olarak boşaltılamaz<br />
Yetersiz süt kaynağı<br />
Göğüslerde daha az süt yapımı<br />
MEMEYE İYİ YERLEŞMEME NEDENLERİ:<br />
1. Biberon kullanma: emzirme düzenine alışmadan önce ek yapay sütler verilmesi,<br />
2. Tecrübesiz anne : ilk bebek, daha önceki çocuklarını biberonla besleyen anne<br />
3. Fonksiyonel zorluklar :küçük veya zayıf bebek, uzun meme ucu, memede tıkanıklık, geç<br />
beslenme<br />
4. Deneyimli yardım eksikliği: geleneksel yardımın ve sosyal desteğin yokluğu, yardım<br />
edecek doktor, diyetisyen, ebe, hemşirenin bu konuda, eğitim almamış olması.<br />
<strong>Bebek</strong>teki refleksler:<br />
Beceri<br />
Anne bebeğe<br />
uygun pozisyon<br />
vermeyi<br />
öğrenir.<br />
<strong>Bebek</strong> memeyi<br />
nasıl alacağını<br />
öğrenir<br />
Arama refleksi<br />
Bir şey dudaklarına değer değmez<br />
bebek ağzını açar ve dilini aşağı ve<br />
öne doğru uzatır<br />
Acıyan meme<br />
başları, çatlaklar<br />
Gerginlik<br />
<strong>Bebek</strong> doymaz daha<br />
fazla beslenmek ister<br />
<strong>Bebek</strong> emmeyi<br />
red eder<br />
<strong>Bebek</strong> ağırlık<br />
kazanamaz<br />
Emme refleksi<br />
Damağa bir şey<br />
değdiğinde bebek<br />
emer<br />
Yutma refleksi<br />
Ağız süt ile<br />
dolunca bebek<br />
yutar<br />
28
Özet:<br />
¨ Annede memesinden süt akımı, kısmen annenin düşüncelerine, duygularına ve<br />
duyularına bağlıdır. Gece-gündüz anneyi bebekle beraber tutmak ve annenin bebeğini<br />
emzirme konusunda olumlu hissetmesini sağlamak önemlidir.<br />
¨ Bebeğin memeye iyi yerleştirilmemesi pek çok sorunun nedenidir. Bu zorluklar annenin<br />
bebeğine uygun pozisyon vermesine yardım ederek aşılabilir. Bu da anneye doğumdan<br />
sonraki ilk günlerde bebeğine pozisyon vermesine yardım ederek sağlanabilir.<br />
¨ Memelerin ürettiği süt miktarı bebeğin ne kadar emdiğine ve memeyi ne ölçüde<br />
boşalttığına bağlıdır. <strong>Bebek</strong> ne kadar fazla emerse süt o kadar fazla gelir. Bir çok anne<br />
bebeklerinin alabileceklerinden daha fazla, ikiz bebeklere de yetecek kadar süt<br />
üretebilir.<br />
EMZİRME BİRÇOK DURUMDA BAŞARILI OLACAKTIR EĞER:<br />
v Anne kendini iyi hissediyorsa<br />
v <strong>Bebek</strong> etkili emecek şekilde memeye iyi yerleştiriliyorsa<br />
v <strong>Bebek</strong> istediği kadar sık ve istediği süre emziriliyorsa<br />
v Çevre emzirmeye destek oluyorsa<br />
BEBEĞE POZİSYON VERMEK:<br />
Bir anneye yardım etmeden önce ilk yapılması gereken annenin emzirirken<br />
izlenmesidir. Annenin ne yaptığını görmek için zaman ayırın böylece annenin durumunu<br />
açıkça anlayabilirsiniz. Acele etmeyin ki anne her zamankinden farklı birşey yapmasın.<br />
Anneye yalnızca zorlukla karşılaştığında yardım edin. Bazı anne ve bebeklerin emzirirken<br />
kendilerine rahat gelen ancak başkaları için zor olan pozisyonları vardır. Bu, özellikle 2<br />
aylıktan büyük bebekler için geçerlidir. Eğer bebek anne sütünü etkin şekilde alıyorsa ve anne<br />
rahatsa pozisyonu değiştirmeye gerek yoktur.<br />
Annenin mümkün olduğunca kendisinin yapmasını sağlayın. Annenin yapması gerekeni<br />
siz yapmayın. Ona ne yapmasını istediğinizi söyleyin. Mümkünse, kendi vücudunuzun<br />
üstünde gösterin. Ne yaptığınızı anladığından ve kendi kendine yapabileceğinden emin olun.<br />
Sizin yapacağınız annenin bebeğini uygun pozisyona kendisinin koymasını sağlamaktır. Siz<br />
bebeğe doğru pozisyon verin ancak, bunu kendi annesi yapamazsa bunun bir yararı yoktur.<br />
Annenin meme başı bebeğin dudaklarına değiyor. <strong>Bebek</strong> ağzını açıyor ve dilini memeyi<br />
alacak şekilde uzatıyor.<br />
29
Emzirirken Doğru Pozisyon<br />
· Anne Emzirmeye başlarken öncelikle rahat bir şekilde bir koltuk ya da sandalyeye<br />
oturmalı ve bebeğini kucağına almış olmalıdır.<br />
· Daha sonra bebeğin vücudunu, kendi vücuduna yaklaştırmalıdır.<br />
· Bebeğin başı ve gövdesi düz bir hat üzerinde olmalı, bebeğin yüzü memeye<br />
doğru bakmalıdır.<br />
· Bebeğin dudaklarına memenin ucuyla dokununca, bebek ağzını genişçe açar, bu<br />
oluştuğu anda bebeğin alt dudağı meme ucunun altına gelecek şekilde çabucak<br />
memeye tutulmalıdır.<br />
· <strong>Bebek</strong> alt dudağını dışa döndürür, memenin koyu kısmının alabileceği kadar<br />
kısmını ağzına alır ve çenesini memenizin altına dayar. Böylece memeye yerleşme<br />
ve emme işlemi başlar.<br />
ANNEYE NASIL YARDIM EDİLİR:<br />
Anneyi selamlayın, kendinizi tanıtın, annenin ve bebeğin isimlerini sorun. Anneye nasıl<br />
olduğunu sorun. Ayrıca emzirmenin nasıl gittiğine dair bir veya daha fazla açık uçlu soru<br />
sorun. Emzirmeyi değerlendirin. Anneye bebeğini emzirirken gözlemlemenize izin verip<br />
vermeyeceğini sorun. Anneden bebeği memesine her zamanki şekilde koymasını rica edin.<br />
(Eğer bebeği yeni emzirdiyse bu gözlemi daha sonra yapmak için anneyle anlaşabilirsiniz.)<br />
Emzirmeyi gözlemleyin. Eğer annenin, bebeğin memeye yerleşmesi için yardıma ihtiyacı<br />
olduğuna karar verirseniz: İlk önce şöyle cesaretlendirici bir şey söyleyebilirsiniz: “Gerçekten<br />
sütünüzü istiyor, öyle değil mi ?”. Daha sonra ona neyin yardımcı olacağını anlatın ve isterse<br />
gösterebileceğini belirtin. Örneğin şöyle bir şey söyleyin: “Eğer (bebeğin ismi) emerken<br />
ağzına memeyi iyice alırsa emzirme sizin için daha rahat olur. Bunun nasıl olacağını<br />
göstermemi ister misiniz ? Eğer kabul ederse, ona yardıma başlayabilirsiniz. Annenin rahat,<br />
sakin bir pozisyonda oturduğundan emin olun. Siz de rahat ve sakin olacak bir pozisyonda<br />
oturun. Ayrıca kolayca yardım edebilecek pozisyonda olun. Anneye bebeği nasıl tutacağını<br />
anlatın, gerekirse gösterin.<br />
Şu dört temel noktanın anlaşılmasını sağlayın.<br />
1. Bebeğin başının ve vücudunun aynı doğrultuda, düz bir hat üzerinde olmalı.<br />
2. Bebeğin burnu meme başının hizasında olacak şekilde yüzü memeye bakmalı<br />
3. Anne bebeği kendi vücuduna yakın tutmalı.<br />
4. Eğer bebek bir yenidoğansa yalnızca başı ve omuzlarından değil ayrıca<br />
poposundan da desteklenmelidir.<br />
Anneye memesini nasıl tutup bebeğe verebileceğini gösterin: Parmaklarıyla<br />
göğsün altından tutarak ve parmakları göğüs duvarına dayanarak göğüse destek versin.<br />
Memenin başına hafif bası yapmak için başparmağını kullanabilir. Bu hareket göğsün şeklini<br />
değiştirir ve bebeğin memeyi daha kolay almasını sağlayacak duruma getirir. Memesini<br />
30
meme başına çok yakın bir yerden tutmamalıdır.<br />
Bebeğin ağzını açması için meme başıyla bebeğin dudaklarına nasıl değmesi gerektiğini<br />
anlatın.<br />
Bebeğe memeyi vermeden önce bebeğin ağzını iyice açmasını beklemesini anlatın. Bebeğin<br />
memeyi ağzına iyice alabilmesi için ağzının iyice açık olması gerekir.<br />
Ona ağzını iyice açtığında memeye nasıl çabukça yaklaştıracağını gösterin: Bebeği<br />
memesine yaklaştırmalı, kendisini veya memesini bebeğe doğru hareket ettirmemelidir.<br />
Bebeğin alt dudağını meme başının altına koymalı. Böylece bebeğin çenesi memeye<br />
değmelidir.<br />
Annenin tepkilerine dikkat edin. Canı acır gibi mi görünüyor ? Veya “Oh, şimdi daha iyi” mi<br />
diyor ? Eğer hiçbir şey söylemezse bebek emerken neler hissettiğini sorun.<br />
İyi yerleşme ile ilgili tüm belirtilere bakın. Eğer yerleşme iyi değilse yeniden deneyin.<br />
Annenin emzirebileceği diğer pozisyonlar:<br />
Anne birçok şekilde, örneğin ayakta bile emzirebilir.<br />
Annenin rahat ve sakin olması, çocuğun da ağzıyla memeyi iyice kavraması önemlidir.<br />
Anneye gösterebileceğiniz bazı yararlı pozisyonlar:<br />
- Koltukaltı pozisyonu<br />
- Bebeği, emzirdiği taraftaki değil, diğer koluyla tutmak<br />
a. Bebeğini koltuk altı pozisyonunda<br />
tutan anne<br />
- İkizlerde,<br />
- Kanal tıkanıklığı durumlarında,<br />
- Bebeğin yerleşmesinin zor olduğu<br />
durumlarda yararlıdır<br />
Bebeğini yatarak emziren anne<br />
31<br />
b. Emzirdiği göğsüne zıt koluyla bebeği<br />
tutan anne<br />
- Çok küçük bebeklerde,<br />
- Hasta bebeklerde yararlıdır
ANNENİN BEBEĞE POZİSYON VERMESİNE YARDIM<br />
Anneyi selamlayıp emzirmenin nasıl gittiğini sorunuz. Emzirmeyi değerlendiriniz.<br />
Annenin rahat bir pozisyonda olmasına, kendini rahat hissetmesine dikkat ediniz. Siz de<br />
rahat, anneye yakın bir yere oturunuz. Bebeği nasıl tutacağını anlatınız, gerekirse<br />
gösteriniz.<br />
Dört Temel Nokta:<br />
· Bebeğin başı ve gövdesi düz bir hatta olacak,<br />
· Yüzü memeye bakacak, burnu meme ucunun karşısında olacak,<br />
· Vücudu anneninkine yakın olacak,<br />
· Yeni doğmuşsa poposundan da tutulacak.<br />
Memesini nasıl destekleyeceğini gösteriniz:.<br />
· Parmakları memenin altında göğsüne olmalı,<br />
· İşaret parmağıyla memeyi alttan desteklemeli,<br />
· Başparmak memenin üstünde olmalı,<br />
· Parmaklar meme ucundan uzakta tutulmalı.<br />
Bebeğin memeye yerleşmesine nasıl yardımcı olacağını açıklayınız,ya da gösteriniz:<br />
· Meme ucuyla bebeğin dudaklarına dokunmak,<br />
· Bebeğin ağzını genişçe açmasını beklemek<br />
· Bebeği, alt dudağı meme ucunun altına gelecek şekilde çabucak memeye tutmak.<br />
· Annenin nasıl tepki gösterdiğine dikkat ediniz ve şimdi nasıl hissettiğini sorunuz.<br />
· İyi yerleşme belirtilerini arayınız.<br />
· <strong>Bebek</strong> iyi yerleşmemiş ise tekrar deneyiniz.<br />
Doğru yerleştirme ve emzirme<br />
Yanlış yerleştirme ve emzirme<br />
32
EMZİRME PROBLEMLERİ:<br />
MEME SORUNLARI, MEMEYİ RED, YETERSİZ SÜT, AĞLAMA, ANNE SÜTÜNÜ ARTIRMAK VE<br />
EMZİRMEYE YENİDEN BAŞLAMAK, DÜŞÜK DOĞUM AĞIRLIKLI BEBEKLER VE HASTA<br />
BEBEKLER<br />
MEME SORUNLARI:<br />
Bazı meme durumları bazen emzirme güçlüklerine yol açabilir.<br />
- Düz veya içe çökük meme başları, büyük ya da uzun meme başları;<br />
- Göğüste tıkanıklık, birikme;<br />
- Kanal tıkanıklığı ve mastit;<br />
- Ağrılı ve çatlak meme uçları.<br />
Bu durumların tanınması ve tedavisi hem anneyi rahatlatma, hem de emzirmenin<br />
devamı açısından önemlidir. Birçok değişik şekilde ve boyutta göğüs vardır. <strong>Bebek</strong>ler hemen<br />
hepsinden emebilir.<br />
DÜZ VE İÇE ÇÖKÜK MEME UÇLARININ DÜZELTİLMESİ<br />
Doğum öncesi tedavi: Büyük olasılıkla yararsız.<br />
Hemen doğum sonrası: Anneye özgüven kazandırmak, memeler düzelecektir.<br />
Bebeğin meme ucunu değil MEMEYİ emdiğini<br />
açıklamak, bebeğin tensel temasla memeyi keşfini<br />
sağlamak.<br />
Annenin Bebeği memeye erken tutmasına yardım<br />
etmek.<br />
Değişik bir pozisyon denemek, örneğin koltukaltı<br />
Meme ucunu çıkarmak için anneye yardım<br />
Pompa veya şırınga kullanımı<br />
Gerekirse ilk iki hafta: Anne sütünü alıp bebeğe bardakla verme<br />
Anne sütünü bebeğin ağzına sağma<br />
İlk iki hafta başarılı emzirme yapılamamışsa, şunlar denebilir:<br />
Anne sütünün bebeğe fincanla verilmesi denenebilir. Anne sütünün boşaltılması<br />
memeyi yumuşatacağından bebeğin memeyi almasını kolaylaştırır, aynı zamanda süt<br />
üretiminin devamını sağlar. Biberon kullanımı bebeğin memeyi almasını zorlaştıracağından<br />
bundan kaçınılmalıdır.<br />
Ya da anne sütünün doğrudan bebeğin ağzına sağılması denenbilir. Bazı anneler bunu<br />
çok yararlı bulurlar. <strong>Bebek</strong> sütü doğrudan alacağından sinirlenmez, hatta emmeye bile daha<br />
istekli olabilir. Bebeğe sık sık memeyi keşfetmesi için fırsat verilmesi. Tensel temasa devam<br />
edilmeli, bebeğin memeye kendi başına yerleşmesine izin verilmelidir.<br />
33
İçe çökük meme ucu tedavisinde kullanılacak şırınganın hazırlanışı<br />
MEME TIKANMASININ NEDENLERİ VE ÖNLEMLERİ<br />
NEDENLER ÖNLEMLER<br />
· Fazla süt · Doğumdan hemen sonra emzirmeye<br />
başlamak<br />
· Emzirmeye başlamanın gecikmesi · Bebeğin memeye iyi yerleşmesini sağlamak<br />
· Bebeğin memeye kötü yerleşmesi · Emzirmeyi süre ve sıklık açısından<br />
sınırlandırmamak<br />
· Bebeğin sık sık emzirilmemesi · <strong>Bebek</strong> her istediğinde emzirmeyi sağlamak<br />
· Emzirmenin kısa kesilmesi<br />
Enjektör bu noktadan kesilir<br />
Piston kesilen uçtan sokulur<br />
Anne pistonu yavaşça çeker<br />
MEMEYİ REDDEDEN BEBEK:<br />
Bebeğin emmeyi reddetmesi, emzirmeden vazgeçmenin sık rastlanan<br />
nedenlerindendir. Ancak, bu sorun çoğu kez çözümlenebilir. Memeyi red, annede ciddi kaygı<br />
yaratabilir. Anne kendini reddedilmiş hisseder ve bu deneyim onu hayal kırıklığına uğratır.<br />
Bazen bebek memeyi tutar, ancak emmez, yutmaz ya da çok zayıf emer. Bazen anne<br />
emzirmeye çalışırken, bebek ağlar ve memeyle adeta kavga eder. Bazen bebek bir dakika<br />
emer ve sonra emmeyi ağlayarak ya da tıkanarak bırakır. Bunu bir öğün sırasında birçok kez<br />
yapabilir. Bazen de ,bebek bir memeyi emer ama diğerini reddeder. Bebeğin memeyi<br />
reddetme nedenini bulmanız ve hem anne hem de bebek için emmeyi yeniden zevkli hale<br />
getirmek için nasıl yardım edeceğinize karar vermeniz gerekir.<br />
34
BİR BEBEK MEMEYİ NİÇİN REDDEBİLİR?<br />
Hastalık, ağrı veya sedatif<br />
etkisi<br />
Emzirme tekniğinde sorunlar<br />
Bebeği üzen değişiklikler<br />
(özellikle 3 - 12 aylar<br />
arasında)<br />
Yalancı ( görünüşte ) red<br />
“YETERSİZ SÜT”<br />
Enfeksiyon<br />
Beyin hasarı<br />
Yaranın ağrıması ( vakum, forseps )<br />
Burun tıkanıklığı<br />
Ağzın acıması (pamukçuk, diş çıkarma)<br />
Biberon, yalancı emzik<br />
Bol süt gelmemesi (kötü pozisyon ya da<br />
tıkalı meme )<br />
Pozisyon verirken baş arkasına bastırma<br />
Emzirme saatlerini kısıtlama<br />
Fazla süt yapımı<br />
Emmeyi öğrenmede zorluk<br />
Anneden ayrılma<br />
Yeni bakıcı ya da çok sık bakıcı<br />
değiştirme<br />
Aile düzeninde değişiklik<br />
Annenin hastalığı ya da mastit<br />
Annenin adet görüyor olması<br />
Annenin kokusunda değişiklik<br />
Yeni doğanlarda arama<br />
4-8 aylar arası dikkatinin çekilmesi<br />
1 yaş sonrası anne sütünü kendi kendine<br />
kesme<br />
Hemen her anne bir, hatta iki bebeğe yetecek kadar süt üretebilir. Yani yetersiz süt<br />
diye bir şey aslında yoktur. Esas neden çoğunlukla emzirme sayısının azlığı yani sık<br />
emzirmemedir. Genelde, anne, sütünün az olduğunu düşünse bile, bebeği aslında tüm<br />
ihtiyacını anneden alabilir. Bazen, bebek yeteri kadar süt alamaz. Ama bunun nedeni bebeğin<br />
yeterince emmemesi, ya da etkin emmemesidir. Çok ender olarak neden, annenin yeterli<br />
miktarda süt üretememesidir. Bu yüzden, annenin ne kadar süt üretebileceği yerine, bebeğin<br />
ne kadar süt aldığını düşünmek daha önemlidir.<br />
BEBEĞİN YETERLİ SÜT ALAMADIĞINI GÖSTEREN GÜVENİLİR<br />
BELİRTİLER<br />
Yetersiz tartı alımı Bir ayda 500 g.dan az<br />
Bebeğin çok az, konsantre idrar<br />
yapması<br />
Bir günde altıdan az, sarı ve keskin kokulu<br />
35
OLASI NEDENLER: Emzirmeden sonra bebek tatmin olmuyorsa, bebek sık sık ağlıyorsa, çok sık<br />
meme emiyorsa, çok uzun süre meme emiyorsa, bebek emmeyi reddediyorsa, bebek sert,<br />
kuru ya da yeşil dışkı yapıyorsa, bebek az sayıda küçük miktarlarda dışkı yapıyorsa, memeler<br />
büyümemişse (hamilelik sırasında), süt gelmiyorsa (doğumdan sonra)<br />
BUNLAR SÜT YAPIMINI ETKİLEMEZ: Annenin yaşı, cinsel ilişki, menstrüasyon, akraba ve<br />
komşuların eleştirileri, çalışmaya başlamak ( <strong>Bebek</strong> sık emmeyi sürdürüyorsa ), bebeğin yaşı,<br />
sezeryanla doğum, preterm doğum, çok çocuk, basit, sıradan diet.<br />
BEBEĞİN YETERLİ ANNE SÜTÜ ALAMAMASININ NEDENLERİ:<br />
Emzirme ile ilgili Annenin psikolojik Annenin fiziksel Bebeğin durumu<br />
faktörler<br />
durumu<br />
durumu<br />
Geç başlama Özgüven azlığı Kontraseptif haplar,<br />
diüretikler<br />
Hastalık<br />
Sık emzirmeme Kaygı, stres Hamilelik Anomali varlığı<br />
Gece emzirmeme Emzirmeden<br />
hoşlanmama<br />
Ağır malnutrisyon<br />
Kısa emzirme Bebeği<br />
kabullenmeme<br />
Alkol<br />
Memeye kötü<br />
yerleşme<br />
Yorgunluk Sigara<br />
Biberon, emzik<br />
kullanımı<br />
Plasenta retansiyonu<br />
Ek besinler verme Meme gelişiminde<br />
bozukluk ( çok nadir)<br />
OLDUKÇA SIK SIK DEĞİLDİR<br />
AĞLAYAN BEBEKTE YARDIM:<br />
Birçok anne bebeğinin “çok fazla ağladığı” düşüncesi ile gereksiz yere ek besinler<br />
vermeye başlar. Bebeğin aç olduğunu ve sütünün yetersiz olduğunu düşünür. Ancak ek<br />
besinler genellikle bebeğin ağlamasını azaltmaz. Bazen çocuk daha da çok ağlar. Çok ağlayan<br />
bir bebek anne ve çocuk arasındaki ilişkiyi bozabilir ve aile üyeleri arasında gerilime neden<br />
olabilir. Emziren anneye yardımcı olmanın en önemli bir yolu, ona bebeğinin ağlaması<br />
konusunda danışmanlık yapmaktır.<br />
AĞLAMA NEDENLERİ<br />
Büyüme hızlanmasına bağlı açlık : Öncesinden daha hızlı büyüyen bir bebek, birkaç gün çok<br />
aç olabilir. Daha sık beslenmek ister. Bu olay, başka zamanlarda da görülebilmekle birlikte en<br />
sık 2 haftalıkta, 5 haftalıkta ve 3 aylıkken görülür. <strong>Bebek</strong> birkaç gün daha sık emerse, süt<br />
miktarı artar ve bebek yine eski sıklıkta beslenmeye başlar.<br />
36
Annenin yedikleri : Bazen anne bazı yemekleri yediği zaman bebeğinin rahatsız olduğunu<br />
farkeder. Nedeni, yenilen birçok maddelerin anne sütüne geçmesidir. Bu olay her türlü<br />
yiyecekte görülebilir, ama kendisi neyin etkilediğini farketmedikçe annenin yememesini<br />
önerebileceğimiz özel bir besin yoktur. Annelerin yediği bazı yemeklerdeki proteinler çocukta<br />
allerji yapabilir. İnek sütü, soya, yumurta ve fıstık bu soruna neden olabilir. <strong>Bebek</strong>lere ilk<br />
emzirmeden önce, bir veya iki öğün formül süt verilmesi ile bile inek sütü alerjisi gelişebilir.<br />
Annenin kullandığı ilaçlar : Kola, kahve, çaydaki kafein süte geçip çocuğu rahatsız edebilir.<br />
Anne sigara kullanıyorsa veya ilaç alıyorsa, çocuğu daha çok ağlayacaktır. Aileden başka biri<br />
sigara içiyorsa, bu da bebeği etkileyebilir.<br />
Süt fazlalığı : Bu, bebek anne memesine iyi yerleşmemişse görülebilir. Bu durumda bebek<br />
çok uzun veya çok sık emer ve memeyi çok uyarır, bunun sonucu süt yapımı artar. Eğer anne,<br />
bebek bir memeyi emmeyi bitirmeden bebeği memeden ayırır ve diğerini verirse, süt miktarı<br />
artacaktır. Bu durumda bebek, ön sütten çok alırken, son sütü yetersiz alacaktır. Dışkılar<br />
yumuşak ve yeşil olabilir ve tartı artışı yetersiz olabilir ya da iyi büyümesine rağmen ağlar ve<br />
daha çok beslenmek ister. Anne, sütü bol olduğu halde, yetersiz olduğunu düşünür.<br />
Kolik : Bazı bebekler bu nedenlerden hiçbiri olmadan da çok ağlar. Bazen ağlamanın belirli bir<br />
şekli vardır. <strong>Bebek</strong> günün bazı saatlerinde, genelde akşamları sürekli ağlar. Karnı ağrıyormuş<br />
gibi bacaklarını çekebilir. Emmek istiyormuş gibi görünebilir ama bebeği rahatlatmak çok<br />
zordur. Bu bebeklerin nedeni tam bilinmeyen aşırı barsak hareketleri ve gazlanmaları olabilir.<br />
Buna “kolik” denir. Bu bebekler genelde iyi büyür ve 3 aylıktan sonra ağlamalar azalır.<br />
“Fazla gereksinimi” olan bebekler : Bazı bebekler diğerlerinden çok ağlarlar, daha fazla<br />
kucağa alınmak ve taşınmak isterler. Annelerin bebeklerini kucakta taşımasının geleneksel<br />
olduğu topluluklarda ağlama, annelerin bebeklerini kucağa çok almadıkları ya da ayrı bir<br />
beşikte yatırdığı toplumlara göre daha azdır.<br />
ANNE SÜTÜNÜ ARTTIRMAK VE EMZİRMEYİ YENİDEN BAŞLATMAK:<br />
Eğer annelerin sütleri azalmışsa, bebeklerini beslemeye devam etmek için bunu<br />
arttırmaya ihtiyaçları olabilir. Bir nedenle emzirmeye son veren anneler, emzirmeye tekrar<br />
başlamak isteyebilirler. Buna “Relaktasyon” denir. Şu durumlarda emzirmeye yeniden<br />
başlamak istenebilir:<br />
- <strong>Bebek</strong> hasta olmuştur ve bir süredir emmemiştir.<br />
- <strong>Bebek</strong> yapay beslenmiştir ama anne şimdi emzirmeyi denemek istiyordur.<br />
- <strong>Bebek</strong> hastadır ve yapay besinlerle iyi büyümüyordur.<br />
- Anne hasta olmuştur ve emzirmeyi kesmiştir.<br />
- Anne bebeği evlat edinmiştir.<br />
Anne sütünü arttırmak ve emzirmeyi yeniden başlatmak için aynı kurallar ve yöntemler<br />
uygulanır. Ancak emzirmeyi yeniden başlatmak daha zordur ve daha uzun sürer. Anneler çok<br />
iyi motive olmalıdır ve yeniden başlamayı başarmak için çok desteğe ihtiyaç duyarlar, bunu<br />
sağlamalısınız.<br />
Emmeyi yeniden başlatmak:<br />
Anne sütünün artması için gerekli süre çok değişkendir. Annenin çok istekli olması ve<br />
bebeğini sık emzirmek istemesi bu süreyi kısaltmada yardımcı olur. Bu süre beklenenden<br />
uzun sürerse anneler kaygılanmamalıdır. Bu doğal bir durumdur. Eğer bir bebek ara sıra<br />
meme emmeyi sürdürüyorsa, anne sütü miktarı birkaç gün içinde artacaktır. Eğer bebek<br />
meme emmeyi bırakmışsa sütün bolca üretilmesi için 1-2 hafta veya daha uzun bir süre<br />
37
gerekebilir. <strong>Bebek</strong> küçükse ( 2 aylıktan küçük ) relaktasyon daha büyüklere ( 6 aydan büyük )<br />
göre daha kolay olur. Bununla birlikte emzirme her yaşta yeniden başlatılabilir. Memeyi yeni<br />
bırakmış bir bebeğin yeniden emzirilmesi, uzun zaman önce meme emmeyi bırakmış bebeğe<br />
göre daha kolaydır. Yine de her zaman mümkündür. Bir kadın yıllardır meme emzirmemiş ya<br />
da menopozda da olsa, yeniden süt üretebilir. Örneğin bir büyükanne torununu emzirebilir.<br />
ANNE SÜTÜNÜ SAĞMAK:<br />
Emzirmenin başlatılması ve devamı için süt sağmanın yararlı ve önemli olduğu bir çok<br />
durum bulunur. Tıkanık (şiş) memeyi rahatlatmakta, kanal tıkanıklığını ya da süt birikmesini<br />
tedavi etmekte, çökük bir meme başından emmeyi öğrenene kadar bebeği beslemekte,<br />
emmeyi düzenlemede zorluk çeken bir bebeği beslemekte, memeyi istemeyen bir bebeği<br />
emmekten hoşlanmayı öğreninceye kadar beslemekte, düşük doğum tartılı ve ememeyen bir<br />
bebeği beslemekte, yeterli ememeyen hasta bir bebeği beslemekte, anne ya da bebek hasta<br />
ise sütün kalanını saklamak için, annesi işe gittiğinde bebeği için süt bırakacağı zaman, anne<br />
bebeğinden uzakta iken süt akmasını önlemek için, bebeğin çok dolu bir memeyi almasını<br />
kolaylaştırmak için, sütü direkt olarak bebeğin ağzına sağmak için, meme ucu ve areolayı<br />
kurumak ve yara olmaktan korumak için, ütün sağılması ve saklanması yaralıdır. Gerektiğinde<br />
bunu yapabilmeleri için tüm annelerin sütlerini sağmalarını öğrenmeleri yararlı olacaktır.<br />
MEMEDEN SÜT SAĞMA YÖNTEMLERİ:<br />
Oksitosin refleksinin uyarılması<br />
Elle sağma<br />
Pompa ile sağma<br />
Enjektör pompası<br />
Oksitosin Refleksini Uyarmak: Anne sütünü sağarken oksitosin refleksi, bebeğin<br />
emmesi sırasındaki kadar etkin çalışmayabilir. Oksitosin refleksinin nasıl uyarılacağı<br />
bilinmelidir, yoksa sütünüzü sağmakta güçlük çekebilirsiniz.<br />
OKSİTOSİN REFLEKSİNİ NASIL UYARMALI?<br />
Anneye ruhsal yönden yardım edin:<br />
· Özgüven kazandırın<br />
· Kaygı ve ağrı kaynaklarını azaltmaya çalışın.<br />
· Bebeği hakkında iyi duygu ve düşünceler taşıması için yardım edin<br />
Anneye pratik olarak yardımcı olun. Şunları yapması için yardım edin ya da öneride<br />
bulunun:<br />
· Destek verilebilecek bir arkadaşıyla sessiz bir yerde oturması<br />
Bazı anneler, bebeği için sütünü sağan diğer annelerle birlikte iken süt sağmayı daha<br />
kolay yaparlar.<br />
· Eğer mümkünse bebeğini tensel temas kuracak şekilde tutması:<br />
Sütünü sağdığı sırada bebeğini kucağında tutabilir. Eğer bu mümkün değilse bebeğe<br />
bakarak bu işi yapabilir. Bunun da olanağı yoksa bazı zamanlar sadece bebeğin<br />
fotoğrafına bakmak bile ona yardımcı olur.<br />
· Sakinleşmesi için ılık bir şeyler içmesi. Bu kahve olmamalı.<br />
· Memelerini ısıtması, örneğin ılık kuru ya da yaş pansuman yapabilir, ılık bir duş<br />
alabilir.<br />
38
· Meme uçlarını uyarması; Meme uçlarını hafifçe çekiştirebilir ya da parmakları<br />
arasında yuvarlayabilir<br />
· Memelerine masaj ya da hafif hafif dokunması; Bazı kadınlar memelerine parmak<br />
uçları ya da yumuşak bir cisimle ile hafif hafif vurmayı, bazı kadınlar ise, meme<br />
ucuna doğru yumruklarını hafifçe göğüs üzerinde gezdirmeyi yararlı<br />
bulmaktadırlar.<br />
· Bir yardımcıdan sırtını yumuşak bir şekilde ovuşturmasını istemesi: Anne oturur.<br />
Öne doğru eğilir. Önündeki bir masaya kollarını koyar ve başını da kollarına dayar.<br />
Memeleri çıplak olarak ve serbestçe sallanmalıdır. Yardımcı, annenin omurgasının<br />
iki yanını birden avuçlayarak aşağı doğru masaj yapar Bu sırada yumrukları sıkılı ve<br />
baş parmağı öne doğru açık durumdadır. Yumrukları ile sıkıca bastırırken baş<br />
parmağı ile de küçük dairesel hareketler yapmalıdır. Boyundan kürek kemiklerine<br />
doğru omurganın her iki yanını da aynı zamanda iki ya da üç dakika ovuşturur.<br />
SÜTÜN SAĞILACAĞI KAP NASIL HAZIRLANIR?<br />
Geniş ağızlı bir fincan, bardak seçin. Su ve sabunla yıkayın. Kaba kaynar su koyun ve bir<br />
iki dakika bekletin. Kaynar su mikropların birçoğunu yok eder. Sütü sağmadan önce kabın<br />
içindeki suyu boşaltın.<br />
ELLE ANNE SÜTÜ NASIL SAĞILIR ?<br />
Anneye kendi kendisine yapmasını öğretin. Onun yerine bu işi yapmayın, sadece ne<br />
yapacağını göstermek için nazikçe dokunun.<br />
Ona şunları öğretin :<br />
· Ellerini iyice yıkasın.<br />
· Rahat bir yere otursun ya da rahatça ayakta durabileceği bir yerde dursun ve kabı<br />
memesine yakın tutsun.<br />
· Baş parmağını meme başı ve areolanın üstüne, işaret parmağını ise altına<br />
başparmağı hizasına yerleştirsin. Diğer üç parmakla memesini desteklesin<br />
· Baş ve işaret parmaklarını yavaşça içe, göğüs duvarına doğru bastırsın; fazla<br />
§ bastırmamasına dikkat edin, yoksa süt kanallarını tıkayabilir.<br />
· Her iki parmağı arasında kalan meme başı ve areola bölgesinde göğüse bastırsın.<br />
Areola arkasındaki süt sinüslerine bastırması gerekir. Bazen süt veren memede<br />
sinüsleri hissetmek olasıdır. Büyük bir fıstığa benzerler. Anne bunları hissederse<br />
onlara bastırsın.<br />
· Bas ve bırak, bas ve bırak. Bu acıtmamalı, acıtıyorsa uygulanan teknik hatalıdır. İlk<br />
başta süt gelmeyebilir, ama birkaç kez bastırdıktan sonra süt damlamaya başlar,<br />
eğer oksitosin refleksi aktif ise süt hızla akar.<br />
· Areolanın YANLARINDAN da aynı şekilde bastırsın ki; süt tüm segmentlerden<br />
boşalabilsin.<br />
· Asla deriye parmaklarını sürtmesin, Parmaklara hareketi yuvarlama gibi olmalıdır.<br />
· Meme ucuna asla bastırmasın. Meme ucuna bastırma ya da meme ucunu çekme<br />
süt akımını sağlamaz; bebek sadece meme başını emerse süt alamaz.<br />
· Bir memeyi 3-5 dakika, akım yavaşlayıncaya kadar sıksın. Sonra öteki memeyi<br />
sıksın sonra işlemi tekrar etsin. Her meme için aynı eller kullanılabileceği gibi farklı<br />
eller de kullanılabilinir.<br />
Anne sütünün yeterli sağılması işlemi özellikle ilk birkaç gün (sütün az geldiği<br />
günlerde ) 20 – 30 dakika sürer. Sürenin kısaltılmaması önemlidir.<br />
39
“Sağılan Anne Sütü uygun kap/torba içerisinde; oda ısısında dışarda 3 saat,<br />
buzdolabında 3 gün, derin dondurucuda 3 ay saklanabilir” (Kaynak: Türkiye Halk<br />
Sağlığı <strong>Kurumu</strong>-Anne Sütü Üst Komitesi 8 Mart 2012 tarihli kararı). Sağılmış süt bebeğe<br />
verilmeden önce “ben mari” yöntemi ile eritilmeli ve mümkünse kaşıkla verilmelidir.<br />
Süt nasıl sağılır?<br />
a. Başparmağı areolanın bir tarafına, diğer parmakları öbür tarafına yerleştirip göğüs<br />
duvarına doğru içeri basınç yapınız.<br />
b. Parmaklar meme başı ve areolanın arkasından basınç yapmalı.<br />
c. Yanlardan da basınç yaparak tüm bölümleri boşaltınız.<br />
a. b. c.<br />
Ne kadr sıklıkla süt sağılmalı ?<br />
Ne kadar sıklıkla süt sağılmalı?<br />
Laktasyonu sağlamak, düşük doğum tartılı veya hasta yenidoğanı beslemek için;<br />
Süt sağılmaya ilk gün, olanak varsa ilk 6 saat içinde başlanmalıdır. Önce sadece 1 – 2 damla<br />
kolostrum gelebilir, ama tıpkı hemen doğum sonrası bebeğin emmeye başlamasının yaptığı<br />
gibi, sağmak da süt üretiminin başlamasına yardımcı olacaktır.<br />
Süt sağılması bebeğin emeceği sıklıkta yapılmalıdır. Süt, geceyi de içerecek şekilde en<br />
az 3 saatte bir sağılmalıdır. Eğer daha az yapılırsa veya işlemler arasındaki süre uzun olursa,<br />
süt üretimi yeterli olmayabilir.<br />
Hasta bebeği besleyecek sütü devamlı kılmak için: Süt, bebeğin isteyeceği sıklıkta<br />
olacak kadar, en az 3 saatte bir sağılmalıdır.<br />
Birkaç haftadan sonra süt azalıyor gibi ise süt yapımını artırmak için; Birkaç gün çok sık<br />
(1 / 2 – 1 saatte bir) ve gece boyunca en az 3 saatte bir olacak şekilde sağılmalıdır.<br />
İşte olduğu zaman bebeğine yeterli sütü bırakmak için; Bebeğe bırakmak için işe<br />
gitmeden önce olabildiğince fazla süt sağmalı. Süt yapımının devamlılığını sağlamak için<br />
annenin çalışma yerinde de sütünü sağması önemlidir<br />
Aşırı şişkinlik, dolgunluk veya işteyken süt akması gibi şikayetleri önlemek için: Bu<br />
belirtileri yok edecek kadar süt sağılmalıdır.<br />
Meme ucu cildini sağlıklı tutmak için: Banyo veya duştan sonra bir damla süt sağıp<br />
meme ucunu ovuşturunuz.<br />
EMZİRME pompaları:<br />
Eğer elle sağmak zor geliyorsa, anne bir el pompası kullanabilir.<br />
Lastik pompa: Özellikle memeler yumuşak olduğunda çok kullanışlı değildir. Bebeğe<br />
süt toplamak için uygun değildir. Temizlenmeleri zordur. Bu süt kalıntısına çoğu kez<br />
40
mikroplar bulaşmıştır. En fazla elle sağmanın zor olduğu durumlarda, şişkinliği azaltmak<br />
amacıyla kullanılır. Bu pompalar genelde “Meme Rahatlatıcı” diye bilinir.<br />
Enjektör pompa: Lastik pompalardan daha etkilidir. Temizlenmesi ve sterilize<br />
edilmeleri daha kolaydır.<br />
Enjektör pompa nasıl kullanılır ? Ağız kısmındaki lastiğin iyice bükülebilir durumda<br />
olduğundan emin olun. Huni kısmını meme ucunun üstüne yerleştirin. Hava sızıntısı<br />
olmayacak şekilde tüm çevre derisine sıkıca temas ettiğinden emin olun. Dış silindiri aşağıya<br />
çekin, meme ucu huninin içine doğru çekilecektir. Dış silindiri bırakıp sonra tekrar aşağıya<br />
çekin, 1-2 dakika sonra süt akmaya başlar ve dış silindirde birikir. Süt akması durunca, lastiği<br />
gevşetin, sütü boşaltın ve olayı tekrarlayın.<br />
Mekanik pompalar: Elle kumanda edilebilen slikon orjinli pompalardır. Kolay<br />
kullanılabilir.<br />
Otomatik Pompalar: Elektronik olarak çalışan emzirme uyumlu boşaltma sağlayan<br />
cihazlardır.<br />
41
BÖLÜM 5: EK BİLGİ:<br />
KADINLARIN BESLENMESİ, SAĞLIĞI VE DOĞURGANLIĞI<br />
Bir anneye emzirme konusunda yardımcı olurken, bebeğin sağlığının yanı sıra annenin<br />
de sağlık durumunu ve bakımını hatırlamak önemlidir. Annenin beslenme durumunu<br />
düşünmek zorundasınız. Çünkü bu, onun sağlığını, enerjisini, iyilik durumunu etkiler. Anne<br />
hasta olduğunda ona emzirme konusunda nasıl yardımcı olacağınızı bilmek zorundasınız.<br />
Hastalığın veya aldığı ilaçların çocuğunu nasıl etkileyeceğini düşünmelisiniz. Emzirme ve aile<br />
planlaması birbirine yardımcıdır. Annelere ihtiyaçları olan emzirme ve aile planlaması<br />
bilgilerini verebilmeniz gerekir.<br />
ANNENİN BESLENME DURUMUNUN SÜT ÜRETİMİNE ETKİSİ<br />
Yağ Yağ<br />
Protein Protein<br />
Yağ<br />
Protein<br />
Laktoz Laktoz Laktoz<br />
İYİ BESLENEN ORTA ŞİDDETTE<br />
MALNÜTRİSYON<br />
EMZİREN ANNENİN GEREKSİNİMİ<br />
OLAN GÜNLÜK FAZLADAN BESİN ÖRNEKLERİ<br />
AĞIR<br />
MALNÜTRİSYON<br />
60 g pirinç ( 1 avuç dolusu ) 240 kalori<br />
30 (1 / 2 avuç dolusu ) 120 kalori<br />
Sebze ( 1 avuç dolusu )<br />
1 / 2 90 kalori<br />
5 ml sıvı yağ ( 1 çay kaşığı ) 50 kalori<br />
Hasta olan bir kadına<br />
Hastanede yatıyorsa<br />
Ateşi varsa<br />
Kendini çok kötü hissediyor<br />
veya emzirmek istemiyorsa<br />
Çok ağır hasta ise<br />
Ruh hastası ise<br />
Anne iyileşince<br />
HASTA BİR ANNEYE EMZİRME KONUSUNDA YARDIM<br />
▲ “Emzirdiğiniz bebeğiniz var mı?” diye sorun.<br />
Emziriyorsa devam etmesini önerin<br />
▲ Bebeği de yanına alın<br />
▲ Bol içecek almasını sağlayın.<br />
▲ 3 saat arayla sütünü sağmasına yardımcı olun.<br />
Bebeği kaptan besleyin<br />
▲ Bebeği kaptan besleyin sütü siz sağmayı düşünün.<br />
▲ Anne ve bebeğe beraber bakacak bir bakıcı bulun<br />
▲ Sütü arttırması için veya tekrar emzirmesi için<br />
anneye yardımcı olun<br />
42
Annenin aldığı ilaçlar:<br />
Çoğu ilaç anne sütüne küçük miktarda geçer. Bunlardan pek azı bebeği etkiler. Çoğu<br />
durumda emzirmeye son vermek ilacı kesmekten daha tehlikelidir. Yan etkisi olabilen birkaç<br />
ilaç vardır. Sorun olasılığı, birinci ayın altındaki bebekler için daha büyüklere göre daha<br />
fazladır. Ama, genelde daha az yan etkisi olan başka bir ilaç vermek olasıdır. Annenin<br />
kullandığı ilaçlar nedeniyle ancak nadiren emmeyi kesmek gerekir.<br />
· Çok nadir durumlarda emzirme kontrendikedir.<br />
Anne antikanser ilaçlar alıyorsa, emzirmeyi kesmek gerekli olabilir.<br />
Radyoaktif maddelerle tedavi ediliyorsa, emzirme geçici olarak kesilmelidir.<br />
Yukarıdaki ilaçlar çok sık kullanılmazlar.<br />
· Bazı ilaçlar emzirmeyi kesmeye neden olabilecek yan etkilere sahiptirler.<br />
Eğer anne psikotropik ya da antikonvülsif ilaç alıyorsa, bunlar çocuğu uykulu ve güçsüz<br />
kılabilir. Bu durum özellikle bebek 1 aylıktan küçükse ve anne barbitürat ve diazepam<br />
kullanıyorsa görülür.<br />
Bazen bebeğe daha az zarar verebilecek başka bir ilaca geçilebilir. Fakat, özellikle epilepsi<br />
tedavisinde olduğu gibi, ilacı aniden değiştirmek anne için tehlikeli olabilir.<br />
- Eğer başka ilaç kullanma olasılığı yoksa, emzirmeye devam etsin ve bebeği<br />
gözlemleyin.<br />
- Yan etkiler ortaya çıkarsa, emzirmeyi kesmek gerekebilir.<br />
· Mümkünse bazı antibiyotikler kullanılmamalıdır.<br />
Emziren anneye verilen çoğu ilaç bebek için zararsızdır. Kloramfenikol, tetrasiklin ve<br />
metronidazol mümkünse verilmemelidir. Fakat verilirse, emzirmeye devam edilmeli ve<br />
bebek gözlenmelidir. Bir çok vakada hiç problem çıkmayacaktır.<br />
Anneye sulfonamid, özellikle çocukta sarılık varken verilmemelidir. Kotrimoksazole,<br />
Fansidar (anti malarial) veya Dapsone (lepra tedavisi) gerekiyorsa, ilacı verin ve<br />
emzirmeye devam edin. <strong>Bebek</strong>te sarılık varsa ve özellikle sarılık anne ilacı alırken<br />
ortaya çıkmışsa başka bir tedavi metodu düşünün.<br />
· Anne sütünü azaltan ilaçlar mümkünse verilmemelidir.<br />
Östrojen içeren kontraseptiflerden kaçınınız<br />
Klortiazid gibi tiazid diüretiklerden kaçınınız. Bunlar anne sütünü azaltabilirler.<br />
Mümkünse başka ilaç kullanınız.<br />
· Diğer sık kullanılan ilaçlar tedavi dozlarında güvenlidirler.<br />
Ø Eğer anne emin olmadığınız bir ilacı kullanıyorsa:<br />
Listeden kontrol edin. Siz daha fazla bilgi bulmaya çalışırken, annenin emzirmeye devam<br />
etmesini sağlayın. Özellikle anne ilacı uzun süre kullanmak zorundaysa, bebeği uyku hali,<br />
iştahsızlık gibi yan etkiler yönünden izleyin. Doktor ya da farmakolog gibi daha uzmanlaşmış<br />
sağlık görevlilerinden yardım isteyin. Eğer kuşkuluysanız, güvenli olduğunu bildiğiniz başka<br />
bir ilaç bulmaya çalışın. Eğer bebekte yan etkiler ortaya çıkmışsa ve annenin tedavi<br />
protokolü değiştirilemiyorsa, mümkünse geçici olarak bir beslenme metodu önerin.<br />
43
Emzirme Kontrendike<br />
Emzirmeye devam edin:<br />
Yan etki olası<br />
Uyku hali için bebeği gözle<br />
Mümkünse başka ilaç kullan<br />
Bebeği sarılık yönünden izle<br />
Başka ilaç kullan<br />
( sütü azaltabilir )<br />
Tedavi dozlarında güvenli<br />
Bebeği izleyin<br />
EMZİRME VE AİLE PLANLAMASI<br />
Henüz menstrüasyon başlamamışsa:<br />
6 aylığa kadar<br />
iyi koruyuculuk<br />
6 – 12 ay arası<br />
Kısmi koruyuculuk<br />
Menstrüasyon tekrar başlayınca:<br />
Herhangi bir dönemde<br />
Hiçbir koruyuculuk yok<br />
Başka bir aile planlaması metoduna gerek<br />
yoktur eğer:<br />
▲ Hiç adet yoksa<br />
VE<br />
▲ <strong>Bebek</strong> 6 aylıktan küçük<br />
VE<br />
▲ <strong>Bebek</strong> anne sütü alıyorsa<br />
EMZİRME VE ANNELERDE İLAÇ KULLANIMI<br />
Antikanser ilaçlar ( antimetabolitler )<br />
Radyoaktif maddeler ( emzirmeyi geçici süre ile kes )<br />
Psikiatrik ve antikonvülsif drogla<br />
Kloramfenikol, tetrasiklinler, metronidazol,quinolone<br />
Antibiotikler ( örn: siprofloksasin )<br />
Sulfonamid, kotrimoksazol, fansidar, dapsone<br />
Östrojenler, (östrojen içeren kontraseptifler dahil ),<br />
Tiazid grubu diüretikler.<br />
En sık kullanılan ilaçlar:<br />
Analjezik ve antipiretikler: Kısa süreli parasetamol,<br />
Asetil salisik asit, ibuprofen, morfin ve pethidin ( nadir<br />
kullanım ) öksürük ilaçları,<br />
Antibiotikler: ampisilin, kloksasilin ve diğer penisilinler,<br />
eritromisin.<br />
Anti – tüberkülostatikler, anti – lepra (dapsone için yukarıya<br />
bak ) antimalaria ( mefloquine hariç )<br />
Antihelmintikler, antifungaller<br />
Bronkodilatatörler ( örn: salbutamol ),<br />
Kotikosteroidler, antihistaminikler, antiasidler, diabet ilaçları,<br />
Çoğu antihipertansifler, digoxin,<br />
İyot, demir, vitaminler.<br />
YENİ BİR GEBELİĞİ GECİKTİRMEK İÇİN EMZİRME<br />
▲ Emzirmek<br />
▲ Gece ve gündüz sık emzirmek<br />
▲ Gece ve gündüz sık emzirmek<br />
( ek besinlerle birlikte )<br />
LAKTASYONEL AMENORE METODU ( LAM)<br />
▲ Başka bir aile planlaması yöntemi kullanmak<br />
Başka bir aile planlaması yöntemi kullanın eğer:<br />
▲ Adetler tekrar başlamışsa<br />
VEYA<br />
▲ <strong>Bebek</strong> 6 aylıktan büyük ise<br />
VEYA<br />
▲ Ek besinlere başlanmışsa<br />
44
Aile Planlaması ve Emzirmenin Diğer Yöntemleri<br />
Aile planlaması emzirmenin devam edebilmesi için önemlidir. Birçok anne tekrar hamile<br />
kalınca emzirmeyi keser. Demek ki emziren annelerle aile planlamasını tartışmak önemlidir.<br />
Annenin seçtiği doğum kontrol metodunun emzirmeye uygun olduğundan emin olunmalıdır.<br />
Hormon içermeyen tüm metodlar uygundur. Laktasyona etkileri yoktur. Rahim içi araç<br />
çok uygundur. Doğru kullanılıyorsa kondomlar, diaframlar ve spermisid kremler de uygundur.<br />
Doğru kullanılıyorsa bu yöntemler bebek 6. ayını doldurduktan sonraki emzirmenin sağladığı<br />
kısmi korumayı güçlendirirler.<br />
Sadece progesteron içeren hormonal metodlar da emzirme sırasında uygundur. Bunlar<br />
depo provera veya daha yenisi norplant veya sadece progesteron içeren haplardır. Bunlar<br />
laktasyona etkisizdir. Hatta olasılıkla anne sütü miktarını biraz arttırırlar.<br />
En az uygun olan grup, östrojen, progesteron kombine hormonal kontraseptiflerdir.<br />
Bunlar kombine hap ya da yeni kullanıma giren aylık injeksiyonlardır. Bu metotlar anne sütü<br />
miktarını azaltır. Emzirme sırasında mümkünse bunlardan kaçınılmalıdır. Bunlardan, bebek<br />
ek besinlere başladıktan sonra da kaçınılmalıdır. Fakat başka hiçbir metot yoksa anne ve<br />
bebeğin iyiliği için bunlar kullanılabilir. Çünkü yeni bir hamilelik riskinin tehlikesi daha<br />
büyüktür. Bu durumda süt miktarının azalmasını önlemek için anneyi sık sık emzirmeye<br />
teşvik edin.<br />
Doğumdan sonraki ilk 6 haftada hiçbir hormonal metot kullanılmamalıdır.<br />
KADINLAR VE ÇALIŞMA<br />
EVİ DIŞINDA ÇALIŞAN ANNELERE VERİLECEK ÖĞÜTLER:<br />
Eğer mümkünse, bebeğinizi birlikte işe götürün. Çalıştığınız yere yakın bir kreş yoksa<br />
veya ulaşım güçse bu zor olabilir. Eğer çalıştığınız yer eve yakınsa, eve gidip aralarda<br />
besleyebilirsiniz, ya da bir yardımcıya bebeği iş yerinize getirmesini söyleyebilirsiniz.<br />
Eğer çalıştığınız yer evden uzaksa, bebeğinize emzirmeyi şöyle uygulayabilirsiniz:<br />
Ø Doğum izni sırasında sadece anne sütü ile ve sık sık besleyin: Bu, bebeğinize<br />
emzirmenin yararlarını sağlar, ayrıca sütünüz artar. İlk iki ay en önemlisidir.<br />
Ø Gerçekten gerek olmadıkça diğer besinlerle beslemeyin: “Nasıl olsa 12 hafta<br />
içinde işe döneceğim, şimdiden biberonla besleyeyim” diye DÜŞÜNMEYİN.<br />
Biberon kullanmak hiç de gerekli değildir. Çok küçük bebekler bile bir kaptan<br />
beslenebilirler. İşe geri dönmeye bir hafta kalana dek bekleyin. Sadece bebeğe<br />
fincandan beslenmeyi öğrenmesi için yetecek kadar zaman verin. Bu süre<br />
içinde bebeğe bakacak olan kişi de bebeği kapla beslemeyi öğrenir.<br />
Ø Geceleri, sabah erken saatlerde ve evde olduğunuz herhangi bir zamanda<br />
emzirmeye devam edin: Bu, sütünüzün azalmasını önler. Günde 1 – 2 kez<br />
yapay besin verseniz de anne sütünden bebeğiniz yararlanmış olur. Birçok<br />
bebek geceleri daha çok emmeye alışır ve ihtiyaçları olan çoğu sütü bu<br />
zamanda alırlar. Gündüzleri ise daha çok uyurlar ve daha az süte ihtiyaçları<br />
olur.<br />
Ø Bebeğiniz doğar doğmaz sütünüzü sağmayı öğrenin: Bu, işlemi daha kolay<br />
yapmanızı sağlar.<br />
Ø İşe gitmeden önce sütünüzü sağın ve bakıcıya, bebeğinize vermesi için teslim<br />
edin:<br />
Rahat bir şekilde sütünüzü sağabilmek için kendinize yeterli zaman ayırın.<br />
45
Normalden yarım saat erken kalkmak zorunda kalabilirsiniz. Eğer acele<br />
ederseniz, yeterli sütü sağamadığınızı farkedebilirsiniz.<br />
Çok temiz bir fincan ya da kavanoza sağabildiğiniz kadar süt sağın. Bazı<br />
anneler bebeklerini emzirdikten sonra bile 2 fincan ( 400 – 500 ml ) süt<br />
sağabildiklerini söylerler. Fakat bir fincan ( 200 ml ) bile bebeğe 3 öğün yetebilir.<br />
( 60 – 70 ml her öğünde ). Yarım fincan veya daha azı bile bir öğün için<br />
yeterlidir.<br />
Siz evde yokken her öğün için yarım bardak ( 100 ml ) süt bırakın. Bu kadar çok<br />
sağamıyorsanız, sağabildiğiniz kadarını bırakın. Ne kadar az olsa bile yararlıdır.<br />
Sağılmış sütü buzdolabında saklayın.<br />
Sütü bebeğe vermeden önce kaynatmayın, ya da ısıtmayın. Isı sütteki birçok<br />
anti-mikrobik faktörleri yok eder. Sağılmış anne sütü dışarıda inek sütünden<br />
daha uzun dayanabilir, çünkü içinde anti-mikrobik faktörler vardır. Mikroplar<br />
sıcak iklim ve buzdolabı dışında bile (oda sıcaklığında) sağılmış anne sütünde<br />
en azından 8 saat üremezler. Bebeğe bir iş günü boyunca verilebilir.<br />
Ø Sütünüzü sağdıktan sonra bebeğinizi emzirin. Emmek, sağmaktan daha etkilidir,<br />
böylece bebek sizin sağamadığınız sütü alabilir.<br />
Not: <strong>Bebek</strong> için sağarak süt bırakmanın birçok yolu vardır. Bunlar uygun metotlardır. Sizin<br />
durumunuza daha çok uyan metod bulabilirsiniz.<br />
Ø Bakıcıya dikkatli ve kuralına uygun şekilde öğretin:<br />
Bebeğinizi biberonla değil, bardakla ( fincanla ) beslemesini öğretin. Bardaklar<br />
daha temizdir ve bebeğin emme isteğini tatmin etmez. Böylece eve geldiğinizde<br />
memenizi emmek isteyecektir, bu da süt miktarınızı arttıracaktır.<br />
Bir öğünün hepsini bir seferde vermesini öğretin. Kalanını sonra vermek üzere<br />
saklamamalıdır ve arada sırada küçük miktarlarda vermemelidir.<br />
Bebeğe emzik vermemesini fakat başka bir şeyle yatıştırmasını öğretin.<br />
Ø İşteyken sütünüzü 2 – 3 kere sağın ( yaklaşık 3 saatte bir ):<br />
Eğer sağmazsanız, sütünüz azalma eğilimi gösterir. Sağmak, aynı zamanda<br />
kendinizi rahat hissetmenizi sağlar ve süt akmasını önler.<br />
Eğer çalıştığınız yerde buzdolabı varsa, sağılmış sütünüzü burada bekletin. Eve<br />
götürmek üzere temiz bir kapta toplayın. Evde de soğuk tutabilirseniz bu süt<br />
ertesi gün güvenle kullanılabilir.<br />
Eğer sağılmış sütünüzü koruyamıyorsanız, atın. Bebeğiniz bir şey kaybetmez,<br />
göğüsleriniz daha çok süt üretir. Eğer bir sağlık görevlisi iseniz, sizin nasıl<br />
yaptığınızı hastalarınız bilir ve görür. Sonra sizin örneğinizi izlerler.<br />
46
ANNE SÜTÜ YERİNE KULLANILAN TİCARİ ÜRÜNLER<br />
Anne sütü yerine kullanılan ticari ürünlerin pazarlanması ile ilgili Uluslararası Yasa<br />
Anne sütü ve emzirme, formül sütlerin reklamından korunmalıdır. Bu formüllerin reklamının<br />
ve satışının düzenlenmesi gerekir. 1981’de Dünya <strong>Sağlık</strong> Örgütü ( WHO ) süt formüllerinin<br />
(bebek mamalarının) pazarlanması ve satışının düzenlenmesi ile ilgili anne sütünün yerine<br />
kullanılan ürünleri kapsayan Uluslararası Yasa’yı kabul etmiştir. Bu yasa fazla kapsamlı<br />
değildir, anne sütü ile beslenmenin korunması için minimal kuralları getirmiştir.<br />
Yasa pazarlama ile ilgilidir. Süt formüllerinin ve biberonların satışını yasaklamaz veya<br />
bebekleri biberonla besleyen kişileri cezalandırmaz. <strong>Bebek</strong> mamalarının her yerde<br />
satılmasına izin verir ve her ülkeyi kendi kurallarını koymakta serbest bırakır.<br />
Yasa hem anne sütü yerine kullanılan ürünleri, hem de bebek beslenmesinde<br />
kullanılan emzikleri kapsar. Anne sütü yerine kullanılan ürünler şunları içerir:<br />
- Süt formülleri;<br />
- Annelerin, anne sütü yerine verebileceğini düşündüğü veya kullandığı her türlü<br />
süt ve yiyecekler.<br />
ULUSLARARASI YASANIN ANA İLKELERİNİN ÖZETİ<br />
1. Anne sütü yerine kullanılan ürünlerin halka reklamının yapılmaması.<br />
2. Annelere bedava numune verilmemesi.<br />
3. <strong>Sağlık</strong> kurumlarında reklam yapılmaması.<br />
4. Firma elemanlarının annelere önerilerde bulunmaması.<br />
5. <strong>Sağlık</strong> görevlilerine hediye verilmemesi.<br />
6. Ürünlerin üzerinde suni beslenmeyi idealize eden resimlerin olmaması.<br />
7. <strong>Sağlık</strong> çalışanlarına verilen bilginin bilimsel ve gerçek olması.<br />
8. Ürünlerin etiketlerinin üzerinde anne sütü ile beslenmenin yararları ve yapay<br />
beslenmenin maliyeti ve zararları yazılı olmalı.<br />
9. Şekerli, koyulaştırılmış süt gibi uygun olmayan ürünler bebeklere önerilmemeli<br />
ve reklamları yapılmamalı.<br />
ÜCRETSİZ DAĞITIMA SON<br />
1986 Mayısı’nda Dünya <strong>Sağlık</strong> Örgütü formül süt bağışını yasakladı. <strong>Sağlık</strong><br />
Bakanlıkları’ndan aşağıdaki ilkeye uymalarını istedi:<br />
“Az sayıda çocuk için gerekli olabilecek anne sütünün benzeri formül sütlerin<br />
hastanelerde (sağlık kurumlarında) bedava dağıtım ile değil sadece normal yollarla<br />
( yani satın alınarak ) sağlanması gereklidir.”<br />
Bedava dağıtımın tüm ülkelerde sona erdirilmesi WHO / UNICEF’in “<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong><br />
Hastane Projesi”nin amacıdır. Eğer kurum anne sütü yerine kullanılan formüllerin<br />
bedava verilmesini kabul ederse bu kurum “<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong>” olamaz.<br />
■ <strong>Sağlık</strong> kuruluşundaki her türlü reklamı, üzerinde firmanın ismi olan reklam amaçlı<br />
literatürü, başka amaçla kullanılsa da eski formül süt kutularını yok edin.<br />
■ Bedava ticari formül veya biberon, emzik, oyuncak, vb. eşyaları kabul etmeyin.<br />
■ Kalem, takvim gibi diğer hediyeleri kabul etmeyin.<br />
■ Üzerinde firmanın adı yazılı olan büyüme eğrisi ve diğer araç gereçleri, özellikle<br />
annelerin göreceği yerde kullanmayın.<br />
■ Ticari formül şirketlerinin verdiği yemeklere katılmayın.<br />
■ Annelere ücretsiz numune veya reklam malzemesi vermeyin.<br />
47
BÖLÜM 6:<br />
ÖZET:<br />
Neden Anne Sütü?<br />
Çünkü Anne Sütü<br />
En sağlıklı, en taze, en koruyucu, en temiz, en kolay ulaşılabilir, her an hazır, en ucuz,<br />
en doğal, en besleyici, büyüme ve gelişme için en uygun, başka ek besine hatta suya bile<br />
gereksinim olmadan verilebilecek bebeğin tüm gereksinimlerinin bir arada karşılandığı<br />
tek, mükemmel ve vazgeçilmez besindir.<br />
Bebeğin her emzirmedeki ihtiyacına göre tüm yeterli ve gerekli besinleri içerir. Büyük<br />
bir çoğunluğu ana besin kaynağımız olan “sudur”, ama geri kalan kısmı gelişme ve<br />
büyüme için gerekli, vitamin, protein, yağ ve karbonhidratları en uygun bileşimde içerir,<br />
bu nedenle taklit edilemez, benzeri ya da biraz benzeri dahi yapılmaz.<br />
Bebeği birçok hastalıktan, özellikle ishal, solunum yolu enfeksiyonları, astım, allerji,<br />
şeker hastalığı, kansızlık, çocukluk çağı kanserleri, karın ağrıları, kabızlık gibi ve benzeri<br />
birçok hastalık ve sorundan korur<br />
Anne sütü bebeğin ilk aşısıdır. Anne sütü ve emzirme, Dünyada yılda 1.500.000<br />
bebeğin ölümünü, çok daha fazlasının da hastalanmasını engellemektedir.<br />
Ayrıca Anne Sütü<br />
Annelerin de sağlığını korumaktadır. Emziren anneler doğumdan sonra kısa sürede<br />
toparlanırlar. Emzirme, kansızlık, idrar yolu hastalıkları, özellikle meme ve yumurtalık<br />
kanseri gibi hastalıklardan anneyi korur. Anneyi ruhsal olarak da olası doğum öncesi,<br />
doğum ve lohusalık dönemi sorunlarından korur.<br />
Emzirmenin önemi nedir?<br />
Bebeğin anne ile duygusal bağının kurulması, sürdürülmesi ve geliştirilmesi için,<br />
Annenin kendi sağlığı için, bebeğin beslenmesi ve gelişimi için, en doğal beslenme biçimi<br />
olduğu, başka doğal bir yol olmadığı ve bebeğin diğer yapay malzemelerle çok ciddi sağlık<br />
problemleri yaşama riski nedeni ile emzirme önemlidir.<br />
Anne sütü ile beslenmeye ne zaman başlanmalıdır?<br />
<strong>Bebek</strong> doğar doğmaz hemen anne sütüne başlanmalıdır,<br />
İlk 6 ay boyunca sadece anne sütü verilmelidir, su dahil, başka bir ek gıdaya gerek<br />
yoktur.<br />
Bebeğin 6. Ayından itibaren doğru ve gerekli ek besinlerle beraber, 2 yaşına kadar<br />
anne sütüne tamamlayıcı beslenmenin yanı sıra devam edilmelidir.<br />
Emzirme nasıl olmalıdır?<br />
<strong>Bebek</strong> doğar doğmaz emzirmeye hemen başlanmalıdır, Anne rahat bir şekilde<br />
oturmalı ya da durumuna göre yatmalı, Anne bebeğini, kendisi ve bebeği için en rahat<br />
biçimde olacak şekilde, kucağında yataya yakın bir şekilde tutmalıdır. Anne bebeği<br />
48
kendine yaklaştırmalı, ona doğru eğilmemelidir. Tensel ve görsel temas sağlanmalı, yani<br />
anne bebeğinin tenini hissetmeli ve ona bakmalıdır.<br />
Emzirme için bebeğin isteğinin olduğu her an uygundur. Bebeğin aranarak, ağzını tam<br />
olarak açtığı an mükemmel emzirme şeklinin sağlanabileceği en uygun zamandır.<br />
Annenin, memesinin koyu kısmını bebeğin ağzının alabildiği büyüklükte bebeğe vermesi<br />
yeterlidir. Bu “bebeğin ağzına alabildiği büyüklük”, zamana, annenin sabırlı olmasına,<br />
bebeğinde alışmasına bağlıdır. Bunun için aşırı bir çabaya ve tedirginliğe gerek yoktur.<br />
<strong>Bebek</strong>ler bunu içgüdüleri ile kendiliklerinden çözebilirler. Bebeğin annenin memesinin<br />
koyu renkli kısmını ağzına alması için, alt dudağını dışa kıvırıp, çenesini memeye dayaması<br />
ile başlayan yutkunma hareketleri ile emzirme başlar.<br />
Emzirme ve emme en doğal olaylardan biridir.<br />
<strong>Bebek</strong>ler zaten içgüdüsel olarak emzirmeyi bilirler ve memeyi kısa sürede bulurlar.<br />
Esas olan bu doğal olayda bebeğe yardımcı olacak hareketleri annenin yapıyor olmasıdır.<br />
Bunlar da kolay ve doğal hareket ve düşüncelerdir.<br />
Emzirmeye ruhsal olarak hazır olmak, emzirmeyi içten istemek, sütün her zaman sık<br />
sık emzirdikçe bebeğe yeteceğini bilmek, gece ve gündüz, günde en az 8-10 kez<br />
emzirmek, annenin, ailede ve evde bulunanlar tarafından sürekli ve olumlu olarak<br />
desteklemesi, teşvik edilmesi son derece gerekli ve emzirmenin sürekliliği açısından çok<br />
önemlidir.<br />
Emzirme doğal bir olaydır<br />
<strong>Bebek</strong> her istediğinde, her ağladığında emzirilmelidir, her iki memede boşaltılmalı,<br />
bebek kendi isteği dışında ya da uykuya dalmadan memeden uzaklaştırılmamalıdır,<br />
Emzirmenin saati ya da dakikası yoktur.<br />
Süt olduğu sürece, bebek doyana ve memeden ayrılana kadar sürdürülebilir.<br />
Emzirme bir anne için bebeğine sağlayabileceği en güzel, en sağlıklı, en güvenli ve<br />
garantili gelecek yatırımıdır<br />
Bebeğin doyduktan ya da uyuduktan sonra memeden ayrılması doğal bir olaydıri.<br />
Bebeğin ani ve erken memeden ayrılması, yetersiz beslenmenin yanı sıra ruhsal olarak da<br />
yetersizliğe, huzursuzluk ve ağlamaya neden olur. Emzirme eyleminin başlangıcı gibi<br />
sonunu da bebek belirlemelidir.<br />
Bebeğin doyduktan sonra memeden ayrılması ve eğer varsa gazının çıkarılması rahatı<br />
için önemlidir. Doğru teknikle memeye yerleşen ve emen bir bebek, hava yutmayacağı<br />
için gaz oluşturmaz. Ama eğer huzursuz beslendi ise, arada memeden ayrılıp tekrara<br />
döndüyse ya da hava yuttuysa bebeğin gazı olabilir. Doğru bir emzirme tekniği ile bunun<br />
oluşması hemen tamamen engellenebilir.<br />
Bebeğin annenin ya da babanın omuzuna karnı gelecek biçimde yumuşak bir biçimde<br />
yerleştirilip, sırtının hafifçe sıvazlanması ile, kucakta sırtı anneye dönük olarak tutulması<br />
ve hafifçe karnının sıvazlanması ile, bebek gazını çıkarabilir. Gaz için paniğe kapılmanın<br />
49
gereği yoktur, ek bir ilaç ya da bitki çayının verilmesine de ihtiyaç yoktur. Aksine bu tür<br />
yabancı sıvılar ne kadar masum oldukları söylense ve bilinse de, bebeğe ve emzirmenin<br />
sürekliliğine zarar verir. <strong>Bebek</strong>te ciddi allerji, hatta ölümlere, bebeğin barsak sisteminde<br />
tembelliğe ve ileriki yıllarda sorunlara yol açabilir.<br />
Yetersiz süt diye bir şey yoktur<br />
“Yeterince emzirmemek” vardır. O nedenle, bebek kilo almıyorsa, öncelikle emzirme<br />
sıklığı ve süresi sorgulanmalıdır. Bir bebek yeteri sıklıkta, sürede ve doğru biçimde<br />
emziriliyorsa buna rağmen gerçek bir kilo alamama sorunu varsa, bebeğe bazı tetkikler<br />
yapılarak, altta yatan bir sorun olup olmadığı hekimince değerlendirilerek gerekli<br />
müdahale yapılmalıdır.<br />
Ek besinlere ne zaman başlamalıyız? Tamamlayıcı Beslenme:<br />
Anne sütü alabilen tüm bebeklerde, ek gıdaya, 6. Ayın sonunda, doğru ve yeterli<br />
miktarlarla ama mutlaka ve mutlaka daha çok olarak anne sütü desteği ile geçilmelidir.<br />
Öğünler anne sütü ile emzirilmediği zamanlarda ara öğünler şeklinde olmalıdır. Ve<br />
her ek besin tek başına ve belli bir sıra ile başlanmalı ve daha ileriki aylarda karışık<br />
besinler verilmelidir.<br />
Ek gıdaya, 6. Aydan önce her hangi bir geçerli tıbbi neden olmadan geçilmesi<br />
tehlikelidir. Bebeğin gelişimi ve sağlığı için riskler içerir, enfeksiyon hastalıkları, özellikle<br />
ishaller erken ek gıdaya geçen bebeklerde ölüme bile yol açabilir.<br />
Bu nedenle ek gıdaya, 6. Aydan önce her hangi bir geçerli tıbbi neden olmadan<br />
geçilmemelidir, 6. Aydan itibaren anne sütünün desteği ile ek gıdalar başlanmalı, bebek 2<br />
yaşına gelene kadar emzirmeye devam edilmelidir. Çünkü 2 yaşta bile tek başına anne<br />
sütü bebeğin o yaştaki enerji ihtiyacının büyük bir kısmını sağlayabilmektedir.<br />
Anneler emzirme ve anne sütü ile ilgili nerelerden yardım alabilirler?<br />
İzmir “<strong>Bebek</strong> <strong>Dostu</strong>” bir ildir,<br />
Bunun anlamı:<br />
Her sağlık kurumunda anne sütü ve emzirme teşvik edilmektedir.<br />
Bu konularda eğitim ve danışmanlık verilmektedir, bu amaçlarla emzirme odaları ya<br />
da köşeleri hazırlanmıştır,.<br />
Her kurumda destek ve eğitim için anne sütü ve emzirme konularında eğitimli sağlık<br />
personelleri hizmet vermektedir.<br />
<strong>Sağlık</strong> kurumlarının tamamında anneler, anne adayları ve aileler eğitilmektedir. Her<br />
hangi bir sorunun varlığında danışmanlık hizmeti verilmektedir. Sorun annenin<br />
birlikteliğinde, sağlık personellerince yerinde çözülmektedir. Yanlış ya da eksik uygulama<br />
ve mesajların azaltılmasına ve düzeltilmesine, bebeklerin tamamının anne sütü ile<br />
beslenmesinin sağlanmasına, emzirme ile ilgili gelişen sorunların kısa sürede ve kalıcı<br />
olarak çözülmesine çalışılmaktadır. Zaten yüksek olan emzirmeye başlama oranları daha<br />
da yükselmiştir. Ama önemli olan emzirmenin ilk 6 ay boyunca tek besin kaynağı olarak<br />
sürdürülmesini sağlamaktır.<br />
50
Anne sütü ve emzirmenin desteklenmesi toplumsal ve sosyal olarak da sağlanmalıdır,<br />
bu konuda hepimize görevler düşmektedir.<br />
İzmir sadece sağlık kurumları ile değil tamamı ile bebek dostu olmalıdır. Emzirmenin<br />
doğal bir olay olduğunun benimsenmesi, toplum içinde ayıp ve kaçınılacak bir eylem<br />
olmaktan çıkarılması, uygun yer ve koşullar sağlandığında kesintiye uğramadan her yerde<br />
emzirmenin özendirilmesi, tüm kamuya açık yerlerde, emzirme için bölümlerin<br />
hazırlanması, toplumun, birlikte bulunduğu yerlerde, öncelikle insan ve özellikle bebek<br />
sağlığının zarar görebileceği her şeyden bu mekanların arındırılması, anne sağlığı ve<br />
bebek sağlığı ve gelişimi için kamuya açık mekanların insan sağlığına uygun, temiz,<br />
havalandırılmış ve rahat olmasının sağlanması son derece önemli ve gereklidir.<br />
Anne sütü bir mucizedir,<br />
Tüm bebeklerin anne sütü ile beslenme hakkı vardır,<br />
Tüm bebeklerimizi ve annelerimizi bu haktan yoksun bırakmayalım,<br />
Tüm çabalarımız bebek ve çocuklarımızın sağlıklı olması için,<br />
Gelin hep beraber emzirmeyi ve anne sütünü destekleyelim.<br />
KAYNAK: SAĞLIK BAKANLIĞI ANA ÇOCUK SAĞLIĞI VE AİLE PLANLAMASI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ<br />
“ANNE SÜTÜNÜNÜN TEŞVİKİ VE BEBEK DOSTU SAĞLIK KURUMLARI” EĞİTİM KİTAPLARI.<br />
HAZIRLAYAN: AÇSAP ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ-211<br />
GÜNCELLEME: ÇOCUK, ERGEN, KADIN VE ÜREME SAĞLIĞI HİZMETLERİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ-<br />
2012<br />
51