Kompyuteriň düzüm bölekleri
Kompyuteriň düzüm bölekleri
Kompyuteriň düzüm bölekleri
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
logiki operasiýalary geçiriji gurluşlar; maglumatlary<br />
saklaýan registrler, hasaplaýjylar<br />
(счетчики), komandalar we maglumatlar<br />
adresini kesgitleýji gurluş; kompýuteriň beýleki<br />
gurluşlaryny birleşdiriji daşky interfeýsler.<br />
Merkezi prosessoryň esasy hasiýeti şeýledir:<br />
prosessoryň arhitekturasynyň tipine ýa-da<br />
seriýasyna, komandalary we adresleri kesgitleýji<br />
gurluşlary goldaýjy ulgam, ýygylygy<br />
(MHz) razrýadlylygyna (bit) baglydyr.<br />
Arhitekturanyň tipi düzgün boýunça öndüriji firma enjamlary esasynda<br />
kesgitlenilýär. Arhitekturanyň tipini komandalaryň ýa-da gurluşlaryň we<br />
olaryň giňeltmeleriniň <strong>düzüm</strong>leriniň özara baglanşygy düzýär. Bu iki<br />
parametr, esasanam, personal kompýuteriň mümkinçilik derejesiniň hilini<br />
we ýokary derejeli öndürijiligini kesgitleýär.<br />
Merkezi prosessoryň razrýady (разрядность) onuň neslini we<br />
beýleki gurluşlaryň arasyndaky maglumatlaryň alyş - çalyş tizligini we şol<br />
sanda prosessoryň tizligini kesgitleýär. Adatça aşakdaky maglumatlaryň<br />
tipi ulanylýar: bit (bir razrýad), ýarymbaýt (4 bit), bayt (8 bit), söz (16 bit)<br />
ikeldilen söz (32 bit). Ilkinji Intel x86 seriýaly prosessorlaryň razrýady 8<br />
bit bolup, bir baýtyň üsti bilen maglumatlary<br />
iberip we kabul edip bilýärdi. Häzirki döwür<br />
mikroprosessorly personal kompýuterler 32<br />
bit razrýad-da daşky gurluşlar bilen maglumatlaryň<br />
geçirilişi bolup geçýär, şol sanda,<br />
64 bit maglumatlaryň üsti bilen içerki operasiýalaryň<br />
geçirilişi bolup geçýär.<br />
Häzirki wagtda, AMD, Intel Itanium,<br />
Xeon ýaly prosessorlarda 64 bitli adres registrleri<br />
ulanylýar. Prosessoryň takt ýygylygy<br />
– bu birnäçe şertli elementar görkezmeler prosessoryň ýerine ýetirmegi<br />
üçin gerek bolan wagtyň minimal kwant bölegidir. Takt ýygylygy megagersde<br />
ölçenilýär we bütin kompýuter ulgamynyň öndürijilik häsiýetini<br />
- 11 -