3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
nedeniyle yeraltısuyu çalışmalarında izleyici olarak kullanılabilecek niteliklere sahiptir.<br />
Kirletilmemiş yeraltısularında Bor elementinin derişimi genellikle 0.05 mg/l’den daha<br />
düşüktür. Bor elementinin yeraltısularında artışıi kirlenme ve/veya karışımın göstergesi olarak<br />
değerlendirilir. Deniz suyunda bor 4.5 mg/l dolayında; evsel atık sularda 1 mg/l; uçucu kül<br />
suyunda 14 mg/l dolayında görülebilmektedir (Emblanch et al., 2005).<br />
<strong>İzotop</strong> ölçüm teknolojisinin gelişmesine bağlı olarak son yıllarda, 11 B izotopu, tuzlu suların<br />
kökenlerinin araştırılmasında yaygınlaşarak kullanılmaya başlamıştır. Özellikle kıyı<br />
bölgelerinde deniz suyu girişimi nedeniyle tuzlanmış sular, jeotermal alanlarda jeotermal<br />
akışkanlarla karışım sonucunda tuzlanan sular ile özellikle kalsiyum ve sodyum borat türü<br />
gübre kullanımı sonucunda kirlenen sular Bor elementi ve içeriği ve 11 B izotopu içeriği<br />
analizleri yardımıyla ayrıt edilebilmektedir. Bor elementinin doğada iki duraylı izotopu, 11 B<br />
ve 10 B, sırasıyla % 81.02 ve % 18.98 oranında bulunur. Bu da, 11 B/ 10 B oranının doğada<br />
yaklaşık 4 dolayında olduğu anlamına gelmektedir. Bor izotopları arasındaki ayrımlanma,<br />
doğada bor kaynaklarının izotop bileşimlerinin çok geniş aralıkta olmasını sağlamaktadır. Bu<br />
özelliğinden dolayı bor elementinin izotopları, yeraltısularında tuzluluğun kökenine ilişkin<br />
önemli bilgiler elde etme olanağı vermektedir.<br />
11 B izotopu, standart borik asite (SRM-NBS 951) göre δ notasyonu ile ifade edilmektedir. δ<br />
11 B, tuzlanma etkisine karşı yüksek duyarlılığa sahiptir. Bu nedenle, 11 B izotopu kullanılarak,<br />
tuzlanmanın kökenine ilişkin değerlendirmeler yapılabilmektedir.<br />
Deniz suyu ve deniz suyu kökenli salamura çözeltilerinde δ 11 B izotopu yaklaşık 39 ve B/Cl<br />
oranı denizel oranla aynı; deniz suyu dışında bir kökene sahip ve güncel su karışmamış<br />
sularda δ 11 B izotopu yaklaşık 0 ve B/Cl oranı deniz suyundaki B/Cl oranından büyük; tatlı su<br />
akiferleri ile hidrolojik ilişkide olan hidrotermal akışkanlarda 11 B izotopu yaklaşık 0 ve B/Cl<br />
oranı denizel orandan çok daha yüksek; insan kaynaklı kirleticilerle (evsel atık, gübre,<br />
tarımsal ilaç, katı atık) kirletilmiş sularda δ 11 B izotopu 0 ile 10 arasında değişirken B/Cl oranı<br />
denizel orandan daha büyük; Ca-borat kökenli kirleticilerle kirletilmiş sularda δ 11 B çok düşük<br />
(-13 dolayında) ve B/Cl oranı denizel orandan yüksektir.<br />
KLOR-37 ( 37 CL) İZOTOPU<br />
Hidrosferde oldukça hareketli olan klor elementinin iki duraylı izotopu ( 37 Cl ve 37 Cl),<br />
difüzyonla taşınımın baskın olduğu durumlarda ayrımlanmaktadır. δ 37 Cl değerinin %0 0<br />
değerinden daha küçük değerler alması, taşınım mekanizmasının difüzyon olduğunun<br />
göstergesi olarak değerlendirilmektedir.<br />
Doğada klor izotopu içeriğinin geniş aralıkta bulunması, izotopların yanı sıra diğer<br />
jeokimyasal parametrelerin de kullanımını gerektirmektedir. Bu şekilde, güncel deniz<br />
suyundan farklı tuzluluğa sahip formasyon sıvılarının kökenine ilişkin bilgilerin elde edilmesi<br />
olanaklı olabilmektedir. δ 37 Cl değerleri, karışım mekanizmasının aydınlatılmasında da yararlı<br />
bilgiler sunmaktadır. Bununla birlikte 37 Cl izotopunun zenginleşmesine neden olan süreçler<br />
henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Bu konuyla ilgili çalışmalar sürmektedir.<br />
KÜKÜRT-34 ( 34 S) İZOTOPU<br />
Doğal sistemlerde, yükseltgen ortamlarda sülfat iyonu (SO4 -2 ), indirgen ortamlarda ise sülfid<br />
(HS - ) olarak bulunan kükürt elementinin en yaygın duraylı izotopu 32 S (%95) ve 34 S (%4.22)<br />
olup, bu izotoplar, bakteriler aracılığıyla sülfatın indirgenmesi veya sülfidin yükseltgenmesi<br />
sonucunda ileri derecede ayrımlanmaya uğrarlar. Bu iki izotopun birbirine oranı δ 34 S<br />
notasyonu ile ifade edilmektedir. Güncel deniz suyunda sülfat iyonundaki kükürt izotopu δ<br />
289