3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
açısından büyük önem taşımaktadır. Çünkü, tuzlanan bir akiferin yeniden temizlenmesi, doğal<br />
hidrolojik çevrim koşullarında yüzyıllar sürebilirken, yıkama yöntemiyle temizlenme ise çok<br />
büyük maliyetler gerektirmektedir. Bu nedenle, tuzlusu girişimi tehlikesi altında olan<br />
akiferlerin hidrojeolojik çalışmalarda tuzluluğun kökeni ve tuzlusu girişimi dinamiğinin<br />
anlaşılması, yeraltısuyu kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi açısından büyük bir önem<br />
taşımaktadır. Öte yandan, tuzlusu kamasının geometrisi ve zamana göre değişimi, akifer<br />
türüne, hidrolik ve hidrolojik özelliklerine ve akiferin yönetim şekline bağlı olup karmaşık bir<br />
hidrojeolojik problem olarak ortaya çıkmaktadır.<br />
Özellikle, Türkiye’nin güney kıyılarında yaygın olarak gözlenen karstik akiferlerde tuzlusu<br />
kamasının geometrisi paleoiklimsel koşullara bağlı olarak değişen deniz seviyesindeki<br />
oynamalara bağlı olarak düzensiz olup taneli akiferler için geliştirilen eşitliklerle kestirilmesi<br />
çoğu kez güçtür. Bu nedenle, bu tür ortamlarda, klasik hidrojeoloji yöntem ve tekniklerinin<br />
aynı sıra izotop hidrolojisi yöntemlerinden de yararlanılmaktadır. <strong>Genel</strong>de kullanılan<br />
hidrojeolojik yaklaşımlar, hidrojeolojik sistemin davranışını açıklayabilecek birden fazla<br />
kavramsal model oluşturacak veriler üretebilmektedirler. Hangi modelin sistemi temsil ettiği,<br />
izotop teknikleri ile belirlenebilir.<br />
<strong>İzotop</strong> yöntemleri, ayrıca, hidrokimyasal yöntemlerin yetersiz kaldığı, yeraltısuyunda<br />
karşılaşılan tuzluluğun kökeninin belirlenmesinde de önemli bilgiler sağlamaktadır. Bununla<br />
birlikte, izotop tekniklerinin, yeraltısuyu akım ve kütle taşınım modelleri ve hidrokimyasal<br />
yöntemlerle birlikte kullanılması büyük yararlar sağlamaktadır.<br />
KIYI AKİFERLERİNDE TUZLANMA İLE İLGİLİ HİDROJEOLOJİK SORUNLAR<br />
VE İZOTOPLARIN KULLANIMI<br />
Yeraltısularında tuzlanma genel olarak<br />
1- Dolaşım sırasında litolojik birimlerde bulunan minerallerin çözünmesi,<br />
2- Sulama sırasında buharlaşma sonucu mineral içeriği artan suların süzülmesi,<br />
3- Gübrelerin yıkayarak mineral içeriği açısından zenginleşen suların süzülmesi<br />
4- Sanayi veya evsel atıkların karışması<br />
5- Göl, bataklık gibi buharlaşmaya açık yüzey sularından beslenme,<br />
6- Jeotermal akışkan ve/veya atıklardan karışım<br />
gibi nedenlerden dolayı görülebilmektedir.<br />
Çevresel izleyiciler yardımıyla, deniz suyu girişiminin tuzlanmasının tek kaynağı olup<br />
olmadığı; kıyı akiferlerinde gözlenen tuzlu akışkanların kökeni ne yaşının ne olduğu; deniz<br />
suyu girişiminin yeraltısuyu kalitesine ve akiferin hidrolik özelliklerine etkileri; tuzlanmış<br />
yeraltısuyunun sistemden temizlenip temizlenemeyeceği, ve tuzlanmış suyun temizlenmesi<br />
için gereken sürenin ne olacağı gibi sorulara yanıt vermek amacıyla kullanılabilir.<br />
Kıyı akiferlerinde tuzlanma probleminin aydınlatılması amacıyla ilk olarak duraylı izotop<br />
analizleri için örnekleme yapılması çoğu durumda yeterli olmaktadır. Bununla birlikte,<br />
duraylı izotop içeriğinde, değerlendirme yapılabilecek derecede farklılık gözlenmezse, bu<br />
durumda radyoaktif izotoplardan da yararlanmak gerekmektedir. Çeşitli tuzlanma problemine<br />
ilişkin olarak çevresel izotopların kullanılabilirliğine birkaç örnek IAEA (1968) tarafından<br />
aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır:<br />
1- Jeolojik dönemlerden kalma deniz suyunun, dolaşım sırasında litolojik tuzların çözünmesi<br />
sonucunda tuzlanan yağış kökenli sulardan ayırt edilmesi;<br />
Duraylı izotop analizi genellikle yeterli olmaktadır. Yağış kökenli sular izotop açısından daha<br />
fakir, deniz suyu, özellikle 2 H açısından daha zengindir.<br />
286