3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
provides valuable information on the recharge, storage and discharge characteristics of the basin.<br />
Stable isotopic content of different stream water samples are consistent with the local meteoric<br />
18<br />
water line which is represented by the equation D 8*<br />
O 15.<br />
None of the components forming<br />
the streamflow was found to have affected by evaporation.<br />
Keywords: Snowmelt, Stable Isotopes, Upper Euprates Basin.<br />
Giriş<br />
Yukarı Fırat Havzası’nda kar erime dinamiğinin anlaşılmasına yönelik araştırmalara son yıllarda<br />
büyük ağırlık verilmiştir. Alansal ve zamansal kar örtüsü yayılımı ile erime dinamiğinin birlikte<br />
değerlendirildiği hidrolojik modellerde kar erimesinin akarsu akımına yüzeysel akış, yüzeyaltı akış<br />
ve yeraltı akışı olarak katılan bileşenlerinin ayırtlanması büyük önem taşımaktadır. Yukarı Fırat<br />
Havzası’nın Kırkgöze alt havzasında gerçekleştirilmekte olan bu çalışmada, kar erimesi yoluyla<br />
akarsuyu besleyen farklı akım bileşenlerinin beslenime katkı ağırlıklarındaki zamansal değişimin<br />
kararlı izotop ve su kimyası verileri aracılığı ile belirlenmesi amaçlanmaktadır.<br />
Suyun kararlı izotopları akım hidrografının farklı bileşenlerinin ayırtlanmasında genellikle oldukça<br />
başarılı sonuçlar vermektedir. Konuyla ilgili öncül çalışmalarda Fritz ve diğ. (1976) kararlı<br />
izotopların bir havzadaki hidrograf bileşenlerinin ayırtlanmasında etkili bir yöntem olduğunu<br />
göstermiştir. Bu yöntem Kanada’nın birçok coğrafi bölgesinde başarılı biçimde uygulanmıştır.<br />
(Wels ve diğ., 1991a,b; Waddington ve diğ., 1993; Allan ve Roulet, 1994; Hinton ve diğ., 1994;<br />
Buttle ve diğ., 1995; Maclean ve diğ., 1995; Peters ve diğ., 1995). Son araştırmalar kar erimesinin<br />
izotopik ayrışma üzerindeki etkisine yoğunlaşmıştır (Feng ve diğ., 2002; Taylor ve diğ., 2002).<br />
Unnikrisha ve diğ, (2002) kar erimesine bağlı izotopik oran değişimi süreçlerini tanımlamıştır.<br />
Laudon ve diğ. (2002) hidrograf ayrımı için basit bir yöntem geliştirerek, erime döneminde<br />
meydana gelen hidrograf bileşenlerinin havza içerisindeki karın alansal ve zamansal olarak<br />
değişimiyle ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Konuyla ilgili olarak Türkiye’de yürütülen ilksel<br />
çalışmalardan birisi ise çalışma alanında <strong>DSİ</strong> (1996) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma<br />
kapsamında Kırkgöze havzasında akarsu akımına katılan bileşenlerin ayırtlanması amacıyla<br />
yürütülen hidrokimyasal ve izotopik gözlem faaliyetlerine ilişkin ön bulgular sunulmaktadır.<br />
Çalışma Alanının Tanıtımı<br />
Yukarı Karasu Havzasının kuzeydoğusunda bulunan, yaklaşık 250 km 2 lik drenaj alanına sahip<br />
Kırkgöze Havzası, bu tebliğe konu araştırma için pilot havza olarak secilmiştir (Şekil 1). Bölge<br />
yılda yaklaşık 150 gün karla kaplı olup, yağışların önemli kısmı kar şeklinde düşmektedir.<br />
Araştırmanın yürütüldüğü alanda Güvercin ve Kandilli Dağlarından gelen Köşk, Büyükçay ve<br />
Yeşildere dereleri birleşerek Karasu adını almakta ve Yukarı Karasu Havzasının drenajını<br />
gerçekleştirmektedir. Çalışma alanında, Çıpak <strong>DSİ</strong>-21.01, Büyükçay <strong>DSİ</strong>-21.161, Köşk <strong>DSİ</strong>-21.152<br />
ve Yeşildere EİE-2168 olmak üzere dört adet akım gözlem istasyonu bulunmakta ve bu<br />
istasyonlarda düzenli olarak hidrometrik ölçümler yapılmaktadır (Şekil 1).<br />
206