3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
KIRKGÖZE HAVZASI (YUKARI FIRAT, ERZURUM) YAĞIŞ - AKIŞ<br />
DİNAMİĞİNİN KARARLI İZOTOPLAR KULLANILARAK İNCELENMESİ<br />
Araş.Gör. Emrah PEKKAN 1 , Prof. Dr. Serdar BAYARI 2 , Yard. Doç. Dr. Aynur ŞENSOY 1 ,<br />
Yard. Doç. Dr. Arda ŞORMAN 1 , Prof. Dr. Alparslan ARIKAN 2<br />
1 Anadolu Üniversitesi, Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Müh. Böl. İki Eylül Kampüsü,<br />
26470 Eskişehir (epekkan@anadolu.edu.tr, asensoy@anadolu.edu.tr, asorman@anadolu.edu.tr )<br />
2 Hacettepe Üniversitesi, Jeoloji Müh. Böl. Hidrojeoloji Mühendisliği ABD, Beytepe 06532 Ankara<br />
(serdar@hacettepe.edu.tr, arikana@hacettepe.edu.tr)<br />
Özet<br />
Doğu Anadolu’nun yüksek kesimlerine uzanan Yukarı Fırat Havzası akış aşağısındaki barajların<br />
beslenimi açısından büyük öneme sahiptir. Yılın yaklaşık beş ayı boyunca karla kaplı olan bu<br />
bölgeden akış aşağıya sağlanan yüzeysuyu akışı büyük oranda kar erimesine bağlı olarak<br />
gerçekleşmektedir. Bu nedenle Yukarı Fırat Havzası’nda kar erime dinamiğinin anlaşılmasına<br />
yönelik araştırmalara son yıllarda büyük ağırlık verilmiştir. Alansal ve zamansal kar örtüsü yayılımı<br />
ile erime dinamiğinin birlikte değerlendirildiği hidrolojik modelleme çalışmalarında, kar erimesinin<br />
akarsu akımına yüzeysel akış, yüzeyaltı akış ve yeraltıakışı olarak katılan bileşenlerinin<br />
ayırtlanması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, kar erimesi yoluyla akarsuyu besleyen farklı<br />
akım bileşenlerinin beslenime katkı oranlarındaki zamansal değişimin kararlı izotop ve su kimyası<br />
verileri aracılığı ile belirlenmesi amaçlanmaktadır. Çalışma kapsamında ana akarsu ve kolları<br />
üzerinde seçilen kesitler ile farklı yükseltilerdeki yağmur ve kar şeklindeki yağıştan alınan<br />
periyodik örnekler üzerinde kimyasal ve izotopik analizler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen ön<br />
kimyasal veriler akarsuya yeraltısuyu katkısının belirlenmesinde önemli ipuçları sunmaktadır.<br />
Ayrıca, gözlenen kararlı izotop verilerinin kütle dengesi eşitliğine uygulanması ile havzanın<br />
beslenme, depolama ve boşalım karakteristikleri hakkında dikkate değer bilgiler edinileceği<br />
18<br />
anlaşılmaktadır. Farklı su örneklerine ait kararlı izotop içerikleri D 8*<br />
O 15<br />
eşitliği ile temsil<br />
edilen yerel meteorik su doğrusuna uyum göstermekte olup, buharlaşmanın izotopik bileşim<br />
üzerinde bir etkisi olmadığı saptanmıştır.<br />
Anahtar kelimeler: Kar erimesi, Kararlı <strong>İzotop</strong>lar, Yukarı Fırat Havzası.<br />
Abstract<br />
INVESTIGATION OF THE PRECIPITATION-DISCHARGE DYNAMICS OF<br />
KIRKGOZE BASIN (UPPER EUPRATES, ERZURUM-TURKEY) BY USING<br />
STABLE ISOTOPES<br />
Upper Euphrates Basin (EUB), located on the high elevation zone of Eastern Anatolia, possesses a<br />
remarkable contribution on the recharge of large dams located to the downstream. Surface runoff<br />
generated in the EUB occurs mostly due to snowmelt, as it is covered by snow for about five<br />
months in a year. Recently, considerable efforts are spent to better understand the spatio-temporal<br />
dynamics of snowmelt in the EUD by means of hydrologic models that account for the volumetric<br />
separation of the surface water, subsurface water and groundwater components in river flow. The<br />
aim of this study which is carried out in the Kirkgöze sub-basin of the EUB is to find out the<br />
volumetric spatio-temporal contribution rates of different components of the river flow, on the basis<br />
of chemical and stable isotopic data. For this purpose, temporal isotopic and chemical data<br />
representing precipitation at different altitudes and streamflow at various river sections have been<br />
used. Chemical data were found to be helpful in delineating the groundwater contribution rate in the<br />
stream flow. Application of mass balance equation on stable isotope composition of stream water<br />
205