3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
eslenim alanı yükseltisi ve/veya sıcaklığındaki değişimin saptanması açısından vazgeçilmez<br />
niteliktedir. Diğer yandan, trityum içeriği de örneğin radyokarbon aktivitesi ile birlikte<br />
kullanıldığında, yeraltısuyu sistemindeki genç ve yaşlı su katkı oranları hakkında değerli bilgiler<br />
sunmaktadır.<br />
Radyokarbon yaş tayininde gereksinilen diğer izotopik veriler arasında örneklenen suyun TÇİK<br />
içeriğine ait 13 C değeri önemli bir yere sahiptir. Ayrıca –varsa- akiferi oluşturan ve/veya akiferin<br />
çatlak dolgularında mevcut karbonat minerallerinin de 13 C içeriği belirlenmelidir. Bu veriler, akım<br />
sistemi içinde C elementinin geçirdiği evrimin jeokimyasal modeller aracılığı ile belirlenmesinde<br />
büyük önem taşımaktadırlar. Yeraltısuyuna ait çözünmüş gaz örneğinde mevcut CO2 ve CH4 gibi<br />
gazların 13 C içeriklerinin saptanması da faydalı bir yaklaşımdır. Benzer biçimde, -varsa- akiferdeki<br />
jips ve pirit mineralleri ile H2S gazının sülfür izotop bileşiminin belirlenmesi de hassas bir<br />
jeokimyasal modelleme için gereklidir.<br />
Son olarak, beklenen radyokarbon yaş değerine karşılık gelen geçmiş zaman süreci boyunca<br />
akiferin beslenme alanındaki ortam koşulları hakkında toplanan bilgiler de değerlendirme sürecinde<br />
oldukça yardımcıdır. Bu kapsamda, geçmiş bitki örtüsünün niteliği de belirlenmelidir. Bitki örtüsü<br />
içinde C3, C4 ve CAM tipi fotosentez yapan bitkilerin yoğunluğunun bilinmesi beslenme zonu CO2<br />
gazına atfedilecek 13 C değerinin seçiminde yol gösterici olacaktır. Ayrıca, akiferi oluşturan kaya<br />
tipleri ve bunların mineral bileşimine ilişkin bilgilerin de üretilmesi/derlenmesi nitelikli bir<br />
jeokimyasal modelleme için gereklidir. Önemli bir mineral türünün modele eklenmemesi ya da<br />
akiferde mevcut olmayan bir mineralin modele dahil edilmesi hatalı model sonuçlarının<br />
üretilmesine neden olacaktır.<br />
7. ÖRNEKLEME NOKTALARININ SEÇİMİ<br />
Yeraltısuyu radyokarbon yaş tayini amaçlı örneklerin bölgesel akım yolunun beslenim alanı ile<br />
boşalım alanı/noktası arasında uzanan farklı bölümlerinden toplanması uygun olacaktır. Bu amaçla,<br />
akiferin doğal koşullardaki eş-hidrolik yük eğrileri oluşturulmalı, bunlara dik uzanacak biçimde<br />
olası akım çizgileri oluşturulmalıdır. Örnekleme noktalarının olabildiğince aynı akım çizgisi<br />
üzerinde olacak biçimde seçilmesi jeokimyasal modelin bu varsayıma dayanması nedeniyle önem<br />
taşımaktadır. Ayrıca, örnekleme noktalarının seçiminde akiferin jeolojik yapısının ve kavramsal<br />
hidrojeolojik modelin de dikkate alınması gerekmektedir. Örneğin, akım yolu boyunca akifere derin<br />
kökenli termal çözelti getiriminin olması akım yolu boyunca C elementinin yeraltısuyundaki<br />
evrimini önemli düzeyde etkileyecektir. Sisteme jeojenik CO2 girişinin gerçekleşmesi radyokarbon<br />
içeriğinde seyrelmeye neden olacağından, bu durumun dikkate alınmaması, hesaplanan<br />
radyokarbon yaşlarının gerçektekinden daha büyük olmasına neden olacaktır.<br />
8. KONYA KAPALI HAVZASI ÖRNEK UYGULAMASI<br />
Yukarıda değinilen tüm süreç ve değişkenlerin radyokarbon yaşı üzerindeki etkisinin dikkate<br />
alındığı bir çalışma Konya Kapalı Havzası’nda (KKH) gerçekleştirilmiştir. Söz konusu çalışmaya<br />
ilişkin ayrıntılar çeşitli yayınlarda verilmiş olup (Bayarı vd., 2004, 2005, 2008), aşağıda kısa bir<br />
özet sunulmuştur.<br />
KKH güneyde Toros Dağları ile kuzeyde Tuz Gölü kuzeyine değin uzanan, yaklaşık 55,000 km<br />
185<br />
2<br />
büyüklüğünde, Türkiye’nin önemli yeraltısuyu havzalarından birisidir. Ana beslenim alanını Toros<br />
Dağlarının oluşturduğu bu sistemde yeraltısuyu akımı kuzey-güney doğrultusunda yaklaşık 150<br />
km’lik bir hat boyunca uzanan Neojen akiferi içinde gerçekleşir. Akım yolu boyunca bu tatlısu<br />
akiferine derinden yükselen termal-tuzlu yeraltısuyu Paleojen yaşlı akitard boyunca kütlece sınırlı,<br />
kimyasal ve izotopik açıdan kısmen etkili bir katkı sağlamaktadır. Akım sisteminin nihai boşalım<br />
noktası Tuz Gölü’dür. Yıllık 2.6 milyar m 3 düzeyinde yeraltısuyu çekimi yapıldığı tahmin edilen bu<br />
sistemin büyük oranda günümüzdekinden farklı paleoiklim koşullarında beslendiği<br />
düşünülmektedir. Bu varsayımın kontrol edilmesi amacıyla Toros Dağlarından Tuz Gölü’ne uzanan<br />
ve sistemin bakir koşullardaki yük dağılımına dik doğrultuda uzanan bölgesel akım yolu üzerinde<br />
bulunan 8 kuyuda yeraltısuyunun radyokarbon yaş dağılımı belirlenmiştir. Çalışma ile ilgili