3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Yeraltısuyu yaş kavramı konusunda terim ve temel kavramların doğru anlaşılmasının önemi nedeni<br />
ile ilerleyen bölümlerde önce bu konu irdelenmektedir. Bu irdeleme sırasında yeraltısuyu yaş<br />
kavramı kişilerin yaşları ve toplumun yaş dağılımı gibi algılanması kolay benzetmeler ile<br />
açıklanmaktadır. Temel kavramların ardından yeraltısuyu yaş belirleme yöntemleri ve yeraltısuyu<br />
yaş belirteci olarak kullanılan izleyicilerden bahsedilmektedir. Daha sonra, yeraltısuyu yaş bilgisi<br />
ile çözüm üretilecek yeraltısuyu problemlerine değinilmektedir. En son bölümde ise yurdumuz da<br />
yapılmış yeraltısuyu çalışmalarında kullanılan yöntemler ve elde edilen sonuçlarından oluşan<br />
örnekler sunulmaktadır.<br />
2. Temel Kavramlar<br />
Yeraltısuyu yaşı ve ilgili kavramların tanımlanmasında canlı toplulukları ile yeraltısuyu sistemleri<br />
arasındaki benzerlikten yararlanılabilir. Bu yaklaşım ile yeraltısuyu yaşı kavramının açıklanmasına<br />
ilişkin güzel bir örnek Nir (1986)’da sunulmaktadır. Bu benzeşimde, bir canlı topluluğu olarak<br />
herhangi bir toplum ile akiferdeki yeraltısuyu, bir birey ile bir yeraltısuyu molekülü benzer<br />
unsurlardır. Tıpkı canlı toplumlarında olduğu gibi yeraltısuyu da farklı yaştaki bireylerden (su<br />
moleküllerinden) oluşan bir topluluktur. Bu açıdan bir yeraltısuyu toplumu olarak akiferlerde tek bir<br />
yaş değerinden çok, ortalama yaştan ve diğer yaşların bu ortalama çevresindeki dağılımından<br />
bahsetmek daha uygun bir yaklaşımdır.<br />
Yaş, ömür ve zaman kavramları:<br />
Bir canlının yaşı, canlının ortaya çıkışı (doğum) ile daha sonra seçilen bir zaman (gözlem anı)<br />
arasında geçen süredir. Yeraltısuyu için yaş ise, su molekülünün hidrojeolojik sisteme girmesi ile<br />
seçilen zaman arasında geçen süredir. Bir canlının ömrü, doğumu ile ölümü arasında geçen süre<br />
olup, yeraltısuyunun ömrü ise molekülün hidrojeolojik sisteme girişi ve çıkışı arasında geçen<br />
süredir. Tıpkı canlılarda olduğu gibi bireyin ölümü doğal ya da doğal-olmayan nedenlere bağlı<br />
olabilir. Günlük deyişle, eceliyle ölüm ya da öldürülme doğal ve doğal olmayan ölümlere örnektir.<br />
Benzer şekilde, yeraltısuyu molekülü de akiferi bir kaynak aracılığıyla doğal olarak ya da pompaj<br />
sonucu doğal-olmayan nedenlerle terk edebilir.<br />
Bir toplum, farklı zamanlarda doğan ve farklı ömüre sahip bireylerin karışımından oluşur. Benzer<br />
şekilde yeraltısuyu da geçmişte farklı zamanlarda akifere giren moleküllerin bir karışımıdır. Çizelge<br />
1’de yeraltısuyu çalışmalarında yaygın olarak kullanılan ortalama yaş, ortalama geçiş süresi (OGS)<br />
ve yenilenme süresi kavramlarının tanımları ve canlı toplulukları için eşlenikleri (analogları)<br />
verilmiştir.<br />
Çizelge 1. Ortalama yaş, ortalama geçiş süresi ve yenilenme süresi kavramları.<br />
Ortalama Yaş<br />
(Mean age)<br />
Ortalama Geçiş<br />
Süresi<br />
(Mean transit time)<br />
Yenilenme Süresi<br />
(Turn over time)<br />
Hidrojeolojik Sistem Toplumsal Eşlenik<br />
Yeraltısuyu moleküllerinin akiferde<br />
geçirdikleri ortalama süredir.<br />
Yeraltısuyu moleküllerinin<br />
beslenimden sonra akiferi terk<br />
etmek için harcadıkları ortalama<br />
süredir.<br />
Akifede bulunan izleyicinin<br />
akiferden ayrılan izlyici miktarına<br />
oranıdır.<br />
166<br />
Toplumun herhangi bir<br />
zamanda ki ortalama yaşıdır.<br />
Toplumu oluşturan<br />
bireylerin ortalama ömür<br />
uzunluğudur.<br />
Toplumdaki toplam birey<br />
sayısının yıllık doğum ya da<br />
ölüm hızına oranıdır.