3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
3.Ulusal Hidrolojide İzotop Teknikleri Sempozyumu - DSİ Genel ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Beslenim Yüksekliği (m) .<br />
2000<br />
1800<br />
1600<br />
1400<br />
1200<br />
1000<br />
800<br />
-14 -13 -12 -11 -10 -9 -8<br />
Oksijen-18 (‰ ,V-SMOW)<br />
103<br />
Akpınar Akitard<br />
Derin Akifer Sistemi<br />
Orta Akifer Sistemi<br />
İncirlik Akitard<br />
Şekil 7. Orta ve derin akifer sistemleri için beslenim yüksekliği (m) ile oksijen-18 (‰, V-SMOW)<br />
grafiği (Beslenim yükseklikleri δ 18 O = -0.0044* (Yükseklik) – 4.811 (Apaydın, 2004). denklemi<br />
kullanılarak hesaplanmıştır) (Arslan, 2008).<br />
Birçok beslenim alanı için, yeraltısuyunda çözünen asal gazların beslenim anında yüzey sıcaklığını<br />
yansıttığı kabul edilebilir (Herzberg ve Mazor, 1979; Phillips, 1981; Stute ve Schlosser, 1993). Asal<br />
gas termometresi basit bir fiziksel prensibe dayanmaktadır: asal gazların suda çözünmelerindeki<br />
sıcaklık ilişkileri. Beslenim sıcaklıklarını asal gazlardan temin etmek için değişik yöntemler<br />
kullanılabilir (Stute ve Schlosser, 2000). Bu teknikler, grafik metodu, tekrarlamalı metod (iterative<br />
schemes) ve ters modelleme (inverse modeling) metodlarıdır. Bu çalışmada, Heaton ve Vogel<br />
(1981) tarafından önerilen grafik metodu kullanılmıştır. Bu teknikte, fazla havanın bölünmediği ve<br />
sıcaklığın belirlenebildiği farz edilerek veri noktaları denge çizgisine göre hesaplanmaktadır.<br />
Tablo 1’de grafik metoduyla hesaplanmış beslenim yükseklikleri ölçülmüş neon ve ksenon<br />
konsantrasyonları ile birlikte verilmiştir (Arslan, 2008). Gerçekte, derin akifer sistemindeki bazı<br />
kuyular için doğru beslenim yüksekliği hesaplanması mümkün değildir. Bu nedenle Tablo 1’de<br />
görülebileceği üzere farklı beslenim yükseklikleri için farklı sıcaklıklar hesaplanmıştır. Tablo 1’de<br />
belirtilen asal gaz sıcaklıkları incelendiğinde sığ su kuyusu S-16 için asal gaz sıcaklıklığının<br />
Ankara’nın ortalama yıllık hava sıcaklığı olan 11.8 ºC olduğu görülür. Derin akifer sisteminden<br />
alınmış örnekler (D-8 ve D-47) için hesaplanan düşük sıcaklıklar bu örnekleri besleyen<br />
yeraltısuyunun akifer sistemine daha soğuk bir ortamda girdiğinin göstergesi olabilir.<br />
4.3. Radyokarbon Metoduyla Yeraltı Sularının Yaşlarının Belirlenmesi<br />
Derin yeraltısuyu sistemindeki suların yeraltında kalış süreleri hakkında bilgi sahibi olabilmek için<br />
günümüzden 40000 yıl öncesine kadar yaşlandırma yapmayı mümkün kılan standart bir metod<br />
kullanılmıştır. Bu metod yeraltısuyunda çözünmüş inorganik karbonda (ÇİK) (ÇİK =CO2(aq)+HCO3 -<br />
+ CO3 -2 ) karbonun radyoaktif izotopu olan karbon-14’ün azalma miktarının ölçümü esasına dayanır.<br />
Atmosferde bulunan 14 C yeraltısu seviyesine ulaşana kadar çözülür ve yeraltısuyu sisteminde<br />
nitrojene dönüşür. Bu metodun uygulanabilmesi ilk aktivitenin, A0, bilinmesine bağlıdır.<br />
t<br />
A A0e<br />
denkleminde A örneğin ölçülen aktivitesini, λ bozulma katsayısını ve t beslenimden<br />
sonra geçen zamanı ifade etmektedir. Bununla birlikte ÇİK havuzuna karbon ekleyen, havuzdan<br />
karbon çıkmasına neden olan her işlem karbon-13 konsantrasyonlarını etkiler ve bir alanda<br />
yeraltısularında ÇİK’un değişimi karbon-14 konsantrasyonlarını ölü karbon katkısıyla ne derece<br />
etkilediğini gösterebilir (Clark ve Fritz, 1997). Karbon-14 konsantrasyonlarını etkileyen faktörlerin