Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Tarihi düzleşme<br />
muna (EUTS:89) > mında (3-139), ikigü (EUTS:61) > ekewı (7-9), kelür- (DLT:298) ><br />
ketĭr- (1-180), kirü (OY:152) > gerı (1-74), ḳapuġ (KB:221) > ▄apĭn (2-82), ḳatun<br />
(ETG:273) > ▄atĭn (2-85), artuḳ (EUTS:17) > artı▄ (1-159), yalaŋuz (ETG:308) ><br />
caŋ▌ız (1-50), yaruḳ (KB:527) > carı▄ (12-249), yumurtḳa (EUTS:198) > cımırta<br />
(3-267), ӓgsül- (ETG:263) > eksıĺmeye (9-18), teşük (NF:423) > teşı̇̆<br />
k (12-139), tökül-<br />
(DLT:644) > toġılíp (1-114), (/u, ü/ > /ı, i/);<br />
badruḳ (ETG:266) > bayra▄ (12-19), una (ETG:305) > ana (17-63), ruze (Ar.) > oraza<br />
(3-265), (/u/ > /a/);<br />
sofra (NF:376) > sıprağa (13-70), (/o/ > /ı/).<br />
Konuşma sırasında meydana gelen düzleşmeler:<br />
bozdı▄ > bızdı▄ (18-50), bozmasın > bızmasĭn (3-65), (/o/ > /ı/);<br />
borek > berek (19-110), (/o/ > /e/);<br />
buşu▄ > bĭşĭ▄ (18-60), sarburma > sarmırma (3-310), turma▄ > tırsa (3-346), uşma▄ ><br />
ışḫan (5-51), (/u/ > /ı/);<br />
küyew > kiyew (5-130), tüḱan > tı̇̄ḱan<br />
(19-93), büyük > biyı̇̆<br />
▄ (5-96), (/ü/ > /i/).<br />
4. <strong>Ses</strong> Uyumu<br />
4.1. Damak Uyumu<br />
Türkiye Türkçesi’nin ses bilgisi kurallarından en önemli olan büyük ve küçük ünlü<br />
uyumları bölgemizde tam olarak gerçekleşmemiş durumundadır. Ele aldığımız ağızda<br />
ünlü değişmeleri ünsüzlerin ünlüleri etkilemeleriyle ortaya çıkmış hadisedir. Üzerinde<br />
durduğumuz bölge dilinin bir yazı dili, eğitim dili durumunda olmadığı, bir disipline<br />
bağlı olarak gelişmesini sürdürmediği büyük ve küçük ünlü uyumlarının büyük ölçüde<br />
bozulmasına yol açmıştır. Bölge tabakalaşmalarında görünen uyumsuzluğa sebep olan<br />
durumlardan biri damak seslerinin ince ünlüleri kalınlaştırmasıdır.<br />
Damak seslerinin etkisiyle oluşan ünlü kalınlaşması ile meydana gelen damak uyumu:<br />
bahçe (Far.) > ba▄şa (3-61), gayri (Ar.) > ğayrı (2-194), kün (KB:301) > ġunı (2-19),<br />
tökülmek (DLT:644) > toġılíp (1-114), öküz (EUTS:100) > oġĭz (2-150), yigit<br />
(ETG:311) > cıġıtı (3-10);<br />
74