Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
doğduğu t.Ö. 356 yılında l.ıpın.ık lli'iostr.ı<br />
tos denilen ve bir deli olduğu iter! ıtirüten bir<br />
Efes'imin eliyle yakılmış. Bu kadar koca bir<br />
yapının bir adam tarafından nasıl yok edilebileceği<br />
bir sır olarak kaldığı gibi, bu işte tapınağın<br />
paha biçilmez hazinelerini ele geçirmeyi<br />
düşünen rahiplerin parmağı olduğu sanılır.<br />
30 yıl sonra tapınağın yeniden yapılmasına<br />
başlanmış ve Lydia kralları gibi iskender de<br />
yapımına büyük bağışlarla katılmıştır. Yunan<br />
ve Roma ilkçağı boyunca uygar dünyanın<br />
hayranlığını üstüne çeken Artemision barındırdığı<br />
sayısız rahip ve görevli heyetleriyle<br />
başlı başına bir idare haline gelmiş, para basımı,<br />
kredi ve bankacılık işlemlerine önayak olmuş<br />
ve bu yolda uluslararası bir alışveriş kurumu<br />
meydana getirmiştir.<br />
Bu dünya harikasının yerinde yeller esmesi,<br />
İngiliz çukuru denilen bir bataklık haline dönmesi<br />
Hıristiyanlıkla başlayan korkunç bir çapulculuk<br />
hareketinin sonucudur. Aziz Paulus'un<br />
Efes'e gelişinde yeni dine karşı direnen<br />
Efes'tiler Bizans imparatorluğunun yağmacılığına<br />
karşı koyamamışlar, zamanla dünya<br />
harikasının taşları bir bir sökülerek Ayasofya'nın<br />
yapımına yaramıştır. Eşsiz mermer<br />
ve taşların geri kalanı da Efes'teki Sen Jan kilisesinde<br />
kullanılmıştır. İki üç yüzyıl önce BritLh<br />
Museum'un Efes'e yolladığı bir arkeolog<br />
grubu da ne bulduysa İngiltere'ye aktarmış,<br />
böylece Artemis'in dillere destan tapınağı boyuna<br />
taşıp şehri sular altında bırakan Kaystros'un<br />
(Küçük Menderes) da yardımıyla kurbağaların<br />
ötüşüp oynaştığı bir batak haline<br />
gelmiştir.<br />
Artemision'da görevli bulunan çeşitli rahip<br />
heyetleri ve tapınağın Ege'nin yaşamındaki<br />
engin rolü üstüne burada daha çok ayrıntıya<br />
gidemeyeceğimizden Halikarnas Balıkçısı'nın<br />
yukarda sözü geçen "Asia Minör" adlı kitabına<br />
başvurulmasını salık veririz. Bu heyetlerden<br />
Kybele bölümünde de söz edilecektir.<br />
d) Etkisi. Ana Tanrıçanın bir simgesi olan<br />
Efes'li Artemis'in Phrygia'lı tanrıça Kybele<br />
kadar etkisi olduğu ve adı ortadan silindikten<br />
sonra da başka tanrısal varlıkların arkasında<br />
gizli bir yaşam sürdürdüğü bir gerçektir. Artemis'i<br />
sürdüren en belirli tanrı kişiliği hiç şüphesiz<br />
ki Meryem Ana'dır. Aziz Paulus'u Efes<br />
tiyatrosunda dinledikten sonra ilkin direçle<br />
karşılayan ve isa ya da Meryem'den bize ne,<br />
bizim tanrıçamız büyük Artemis'tir diyen<br />
Efes'liler zamanla gevşemişler, denemez. Onlar,<br />
kültür süreçlerinde eşi az görülen bir<br />
transposition örneği vermişler, yani inandıkları,<br />
tapındıkları büyük tanrıça kendilerine yasak<br />
edilince, inançları yüzünden akla, hayale<br />
sığmaz İşkence ve saldırılara uğrayınca Meryem<br />
diye karşılarına çıkarılan ve zorla kabul<br />
ettirilen tanrısal varlığa Artemis'in bütün niteliklerini<br />
aktarmışlar, böylece inançlarının özü<br />
korunduğu gibi Meryem Ana'yı yüceltmişler,<br />
onu da büyük bir ana, büyük bir tanrıça nitelikleriyle<br />
dünyada tutulabilen bir varlık olarak<br />
yaratmışlardır. Onun içindir ki Meryem Ana'<br />
nın Efes'e getirilmesi, Efes'te Bülbül dağındaki<br />
tapı yerinde yaşayıp ölmesi olayı bir gerçek<br />
olsun ya da olmasın, Meryem Ana imgesi<br />
Efes'le yakından ilgilidir, Meryem Ana<br />
Anadolu'nun ve özellikle Efes'in bir yaratısı,<br />
bir başarısıdır denebilir. Tarihte bir kültür sürecinin<br />
kesintisizce korunmasını başarmak,<br />
insanlığa kök salmış birkaç inancın çağlar boyunca<br />
ve gelip geçen sayısız uluslar, yönetimler,<br />
değişmelere karşın sürdürülmesini sağlamak<br />
uygarlık denilen büyük kavramın bir belirtisidir.<br />
Bu yüzdendir ki Efesli Artemis bugün<br />
karşımızda olanca canlılığıyla yaşamaktadır.<br />
Asia. Okeanos'la Tethys'in sayısız kızlarından<br />
biri. Bir kaynağa göre, Asia Titan İapetos'la<br />
evlenip Atlas, Prometheus, Epimetheus<br />
ve Menoitios'u doğurmuştur. Başka kaynaklar<br />
bunun Asia değil, Klymene olduğunu<br />
ileri sürerler (Tab. 3).<br />
Bu Okeanos kızı adını Asya kıtasına vermiştir.<br />
Ne var ki Homeros destanlarında Asia<br />
bütün kıtanın değil, yalnız Batı Anadolu'nun<br />
adıdır. Özellikle, İlyada'nın ünlü dizeleri (İl. II,<br />
459 vd.) eski Maionia, yani Gediz ovası için<br />
kullanılmaktadır.<br />
Askalaphos. (1) Ares'in oğlu. İtalya'da anlatıldığına<br />
göre, Aktor'un kızı Astyokhe savaş<br />
tanrıyla gizlice sevişir ve Askalaphos'la İalmenos'u<br />
doğurur. Boiotia'da Orkhomenos şehrinde<br />
hüküm süren bu iki kardeş Troya savaşına<br />
otuz gemiyle katılırlar (İl. 11, 512-516).<br />
Savaş bitince İalmenos Yunanistan'a dön-<br />
(.1