Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Yunanistan'da Delphol merkezinin kuruluşuna<br />
değgin efsaneden de aynı sonuç çıkarılabilir.<br />
Delos'lu Apollon övgüsünden epey<br />
sonra ve onun örneği üzerine kaleme alınmış<br />
Delphoi'li Apollon övgüsünde şu efsane anlatılır:<br />
Apollon doğar doğmaz, başının üstünde<br />
kuğu kuşları uçuşmaya başlamış, tanrı Zeus<br />
da oğluna kuğuların çektiği bir araba, başına<br />
bir altın külah ve eline de bir rebap vermiş,<br />
gidip Yunanistan'da bir tapınak kurmasını<br />
buyurmuş. Ama kuğular onu Hyperbore'liler<br />
ülkesine uçurmuşlar (Hyperboreoi). Orada<br />
bayram ve şenlikler içinde yaşamış, sonra<br />
Yunanistan'a gelmiş. Önce Boiotia'da Telphusa<br />
pınarının yanıbaşında kurmak istemiş<br />
tapınağını, periden izin alamayınca (Telphusa),<br />
Korintos körfezinin kuzeyinde, Parnassos<br />
dağının eteğinde yer yer ormanlarla örtülü<br />
yemyeşil bir ovaya inmiş, burada tanrıça<br />
Themis'e adanmış bir sunak varmış, tanrıça<br />
kehanet verirmiş o sunakta. Ne var ki bölgeyi<br />
bir ejder kasıp kavurmakta, Python denilen<br />
bir canavar ekinlerin hepsini yok etmekteymiş.<br />
Efsaneye göre bu ejderi Hera salmışmış<br />
Leto ile çocuklarının başına. Apollon Python'u<br />
öldürür ve büyük bilicilik merkezini de<br />
ejderi öldürdüğü yerde kurar. Pytho diye anılan<br />
bu merkez sonradan Delphoi adını almıştır.<br />
Tanrı canavar da olsa bir cana kıydığı için<br />
arınmak zorunda kalmış, bir süre Tesalya'da<br />
Admetos'a sığırtmaçlık etmiş (Admetos);<br />
başka bir anlatıma göre Admetos'un yanındaki<br />
uşaklığı Kyklops'u öldürdüğünden dolayıdır<br />
(Kyklop'lar); dönüşünde de Pytho yarışmalarını<br />
kurmuş. Delphoi tapınağında dünyanın<br />
göbeği (Yun. Omphalos) sayılan bir çukurun<br />
üstüne bir üçayak yerleştirilmiş, tanrının<br />
bilici kadını Pythia bu üçayak üstüne oturarak<br />
ve çukurdan yükselen gazlarla kendinden geçerek<br />
fal verirmiş. Bu falcılık, bilicilik sanatıyla<br />
Delphoi tapınağının ne hazineler topladığı<br />
dillere destan olmuştu.<br />
Pythia tıpkı Sibylla gibi tanrı sözlerini ya da<br />
buyruklarını insanlara Homerik destanların<br />
vezni olan hexametron ile aktarır. Bu vezin<br />
ise Daktyl'ler ve Kybele kültüyle ilişki görünmektedir<br />
(Daktyl'ler). Bu nokta bir de Delphoi'nin<br />
dünyanın göbeği sayılması ve omphalos<br />
kavramıyla Kybele kültüne özgü bir<br />
motifi benimsemesi (Kybele), Andolu'lu<br />
t M ^ >ı ı v ., .,<br />
Apollon'la Anadolu'lu Ana Tanrıça ile bir<br />
bağ kurmayı esinler. Kaldı ki anası Leto ve<br />
kız kardeşi Artemis de doğrudan doğruya<br />
Kybele ile bağlantılıdırlar ('Artemis, Leto).<br />
(5) NİTELİĞİ VE EFSANELERİ. Apollon İlyada'nın<br />
ilk dizelerinde okçu tanrı olarak çıkar<br />
karşımıza. Okçu ve yaman okçu oluşu onun<br />
doğu ile ilişkisini daha da pekiştirir; Olympos'a<br />
ilk ayak bastığı gün öbür tanrıların korkuyla<br />
yerlerinden fırlamaları da bundan, kargıcı<br />
Yunanlıların ödleri kopardı çünkü Doğulu<br />
okçulardan. İlyada'nın konusu Agamemnon'la<br />
Akhilleus arasındaki kavga ise, bu kavganın<br />
nedeni de Apollon'un öfkesidir. Tanrının<br />
asıl niteliğini açığa vuran bu dizeleri aşağıya<br />
alalım (İl. 1, 45 vd.):<br />
... İndi Olympos'un doruklarından,<br />
köpürmüş, öfkeli.<br />
Omuzlarında yayı, ilci ucu (çapalı okluğu.<br />
Kımıldandı mı, oklar omzunda<br />
şangırdıyordu,<br />
kızgın tanrı yürüyordu gece gibi.<br />
Yerleşti gemilerin ardına, saldı okunu,<br />
bin vınlama çıktı gümüş yaydan,<br />
korkunç, acı.<br />
Önce katırların, köpeklerin düştü peşine,<br />
sonra saldı birsiuri olc insanların üstüne.<br />
Kavruluyordu birbiri peşi sıra bir yığın ölü.<br />
Ordu içine tanrının okları yağdı tam dokuz<br />
gün.<br />
Kız kardeşi Artemis'le paylaştığı bu yetenek<br />
tanrıya büyük bir üstünlük sağlar. Apollon ya<br />
da Artemis'in okuyla ölmek ansızın tatlı bir<br />
ölüme kavuşmak anlamına gelir. Leto'dan<br />
doğma iki okçu tanrı bu yetilerinden birçok<br />
efsanelerde faydalanırlar (Niobe).<br />
Apollon'un sanat ve müzik yeteneği üzerine<br />
de birçok efsaneler anlatılır. Musa'ların<br />
yöneticisi olarak ünü Yunan-Latin şiirinden<br />
başlamak üzere Batı şiirinde bugüne dek göklere<br />
ağmıştır (Musa'lar). Müzik alanında başka<br />
tanrılar ve ölümlülerle giriştiği yarışmalar<br />
da birçok efsanelere konu olmuştur (Hermes,<br />
Pan, Marsyas).<br />
Işıklı tanrının aşkları da önemli bir rol oynar<br />
efsanelerinde. Güzel delikanlılara olduğu<br />
kadar, doğayı simgeleyen perilere de yönelmiş<br />
bu aşkların çoğu sonuç vermeyen bahtsız<br />
sevgiler diye nitelenir (Daphne, Kassandra,<br />
Marpessa, Hyakinthos).<br />
/I'I