Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
gönlünce yaşıyordu uluslar.<br />
Güçlük çıkarmadan, el sürülmeden,<br />
yarılıp eşilmeden saban demiriyle<br />
toprak veriyordu bütün ürünlerini<br />
kendiliğinden.<br />
Sevinç, kıvanç içindeydi yaratıklar<br />
yer yorulmadan azık verdiğinden.<br />
Toplarlardı kocayemişleri, dağ çileklerini,<br />
kalın dallarda asılan dutları, kızılcıkları.<br />
Palamutlar dökülürdü kocaman lupiter<br />
ağaçlarından.<br />
Onsuz, sonsuz bir bahardı,<br />
okşardı Zephyros'un sessiz sessiz esen<br />
tatlı, ılık soluklu yelleri<br />
yeni açmış tohumsuz çiçekleri.<br />
Ürünler saçardı ekilmemiş toprak,<br />
ağır başaklarla ağarıyordu sürülmemiş<br />
tarlalar.<br />
İrmaklar akıyordu kıvrım kıvrım<br />
sütten, tatlı tanrılık besinlerden ırmaklar,<br />
damlıyordu altın sarısı ballar<br />
süresiz yeşil kalan ağaçlardan süzülüyordu.<br />
Atılınca karanlık Tartaros'a Saturnus,<br />
girmiş Jüpiter'in buyruğuna evren,<br />
başlamış altından düşük,<br />
keskin parıltılı tunçtan değerli<br />
gümüşün çağı.<br />
Satyrler. Satyrler ve Silenler doğayı simgeleyen<br />
cinlerdir. Dionysos alayında yer alırlar.<br />
Gövdelerinin belden üstü insan, belden aşağısı<br />
ise ât ya da teke biçimindedir. Uzun ve dolgun<br />
bir kuyrukları vardır, ayakları at tırnağı<br />
biçiminde, erkeklik uzuvlarıysa dolgun ve kalkıktır.<br />
Kırlarda dolaşır ve Mainadların, nymphaların<br />
peşine takılırlar. Hayvanca duygularının<br />
yankısı yüzlerinde de görülür. Satyrler<br />
daha çok plastik sanatlarda ve resimlerde<br />
canlandırılmışım Efsanelerde pek bir rol oynamazlar.<br />
Marsyas bir Satyr'di (Silenler).<br />
Seirenler (Sirenler). Seirenler (adları Batı<br />
dillerine Siren diye geçmiştir) Yunan mitolojisinin<br />
uydurduğu efsanelik yaratıklar arasında<br />
günümüze dek tutunan ve başka mitolojilerin<br />
etkisi altında karışıma, değişime uğrayan denizkızlarıdır.<br />
İlkin Odysseia'da sözü geçen<br />
Seirenler kadın gövdeli, kuş kanatlı ve güzel<br />
sesli olarak tanımlanır. Sonradan ortaçağın<br />
yarattığı ve özellikle kuzey folklorunda görülen<br />
figürlerin etkisiyle Sirenler kanatlı olmaktan<br />
çıkmış ve yarı insan, yarı balık biçiminde<br />
denizkızları diye canlandırılmıştır. Bugün de<br />
Siren ya da denizkızı deyince, belden yukarı-<br />
268<br />
sı kadın, belden aşağısı pullu pullu ve yüzgeçli<br />
olan yaratıklar akla gelir. Ne var ki bu imge<br />
Yunan mythos'una büsbütün yabancıdır, Seiren<br />
figürünün aşağıda verilen metinden de<br />
anlaşılacağı gibi, balıkla hiçbir ilişkisi yoktur.<br />
Kirke Odysseus'u uğurlamadan önce yolda<br />
ne gibi tehlikelerle karşılacagmı kendisine bildirir<br />
(Od. XII, 39 vd.):<br />
Seirenlere varacaksın sen en önce,<br />
onlar büyüler yakınlarına gelen bütün<br />
insanları,<br />
kim yaklaşırsa bilmeden ve dinlerse onları,<br />
yandı,<br />
bir daha evinde onu ne karısı karşılar, ne<br />
çocukları.<br />
Seirenler onu çayırda çınlayan ezgileriyle<br />
büyüler,<br />
çayırın çevresinde kemikler vardır, öbek<br />
öbek,<br />
bunlar kemikleridir etleri çürüyen<br />
insanların,<br />
büzük büzük durur kemiklerin üstünde<br />
deriler.<br />
Durma orada, yürü, arkadaşlarının da tıka<br />
kulaklarını,<br />
tatlı balmumuyla tıka ki, onların sesini<br />
dinlemesinler,<br />
istersen dinle sen, ama bağlasınlar ayakta<br />
seni,<br />
hızlı geminin içinde iplerle bağlasınlar<br />
kollarından, bacaklarından orta direğe,<br />
ondan sonra dinle Seirenler! doya doya.<br />
Öyle olur, Odysseus Klrke'nin dediğini yapar<br />
ve Seirenlerin önünden geçerken bağlı<br />
olduğu yelken direğinden kopmayı nasıl arzuladığını<br />
anlatır bize, ama Seirenlerin sesinden<br />
başka biçimlerine değgin bir şey söylemez.<br />
Öbür Yunan mythos yazarlarının Seirenleri<br />
uzun uzadıya tanımlamaları erken çağlardan<br />
beri vazo resimlerinde çok büyük bir yer tutmalarından<br />
ileri gelir.<br />
Mitograflar genellikle Seirenlerin ırmak<br />
tanrı Akheloos'un kızları olduğunu kabul<br />
ederler, anası Musalardan biriymiş, Melpomene<br />
ya da Terpsikhore. iki, dört ya da üç<br />
kız kardeş oldukları söylenir, adları da verilir.<br />
Yaman şarkıcı, hatta çalgıcı oldukları, bir trio<br />
yapıp, birinin lyra, öbürünün flüt çaldığı,<br />
üçüncüsünün de ezgi söylediği efsanelerde<br />
söz konusudur.<br />
Odysseus'tan başka Argonautların da Seirenlerin<br />
önünden geçtiği, ama o sırada Or-