Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
nuksever, uygar ve halkseveı kratıdıı Bugün<br />
Korfu adası olduğu genellikle benimsenen<br />
Sklıerie'ye yerleşmiş, denizci blı ulus olan<br />
Phaiak'ların başıdır. Alkinoos, ülkesinin önderleri,<br />
danışmanları ile birlikte yönetir ulusunu,<br />
on iki kralın on üçüncüsü sayar kendini.<br />
Ama biz Alkinoos'u Homeros'un arzından<br />
dinleyelim, Odysseia'da bundan daha güzel,<br />
daha cana yakın, tadına doyulmaz bir parça<br />
yoktur. Phaiak'ları şöyle anlatır (Od. VI, 4<br />
vd.):<br />
Eskiden Phaiak'lar engin Hypereia'da<br />
otururdu,<br />
güçte üstün, zorba Tepegözlere yakın,<br />
Tepegözler onların topraklarım boyuna<br />
yağma ederlerdi.<br />
Tanrı yüzlü Nausithoos on/arı kaldırdı,<br />
götürdü, yerleştirdi Skherie'ye,<br />
alın teriyle yaşayan insanlardan uzağa.<br />
Dört yandan surla çevirmişti kenti,<br />
evler kurmuş, tapınaklar yapmıştı tanrılara,<br />
tekmil toprakları dağıtmıştı.<br />
Ama o çoktan boylamıştı Hades ülkesini,<br />
düşünceleri tanrılardan gelen Alkinoos<br />
kraldı şimdi.<br />
(Od. VII, 11):<br />
Tekmil Phaiak'ları yönetirdi Alkinoos<br />
halkı sayardı onu bir tanrı gibi.<br />
Ama bu saygının asıl nedeni Arete ile evlenmiş<br />
olmasıdır. Arete erdem demek, bakın<br />
Alkinoos eşini nasıl baş tacı eder (Od. VII, 67<br />
vd.):<br />
Alkinoos kendine karı aldı onu.<br />
Arete'yi öyle saydı, öyle saydı ki,<br />
hiçbir kadın böyle sayılmadı yeryüzünde,<br />
erkeğinin buyruğunda, evinde yaşayan<br />
hiçbir kadın,<br />
hem kocası, hem çocukları saydı onu<br />
yürekten,<br />
halk da bir tanrıça gibi baktı ona,<br />
tatlı sözlerle selam verirlerdi şehre inince o,<br />
çok akıllıydı, iyi yürekliydi de ondan,<br />
yatıştırırdt bütün kavgalarını erkeklerin!<br />
Öyle bir cennettir ki Alkinoos'un ülkesi,<br />
Batı yazınında ilk "ütopya" diye tanımlayabiliriz<br />
onu. İç ve dış düzeni Odysseus'a bile parmak<br />
ısırtacak gibidir. Homeros bir mimarlık<br />
baş eseri olan bu sarayı anlatmakla bitiremez<br />
(Od. VI, 263 vd.).<br />
Alkinoos sarayinin iç düzeni daha az parlak<br />
değildir: Şiir, oyun, yarışma Phalak'lann yaşamında<br />
büyük yer tutan uğraşlardı Ozan<br />
Demodokos'un Troya savaşından söz açması<br />
üzerinedir ki, Odysseus kimliğini açığa vur<br />
mak zorunda kalır ve serüvenlerini anlatmaya<br />
girişir (Demodokos). Ama Alkinoos'un dünya<br />
görüşü ve insanlık anlayışı sanata saygı İle<br />
de bitmez. Özgürlüğe olan eğilimi ilk ve orta<br />
çağlan çok aşan modern denebilecek bir nitelik<br />
taşır. Konukluk kurallarına uyarak Odysseus'u<br />
hemen, kim olduğunu, nereden geldiğini<br />
sormadan benimser, istediği an gemileriyle<br />
onu yurduna göndermeye hazır olduğunu bildirir<br />
ve bu sözünü hiç gecikmeden yerine getirir.<br />
Odysseus'u öyle beğenmiştir ki, kendisine<br />
damat edinmeyi özler, ama en ufak bir<br />
baskıda bulunmaz, giderek, konuğuna kılavuzluk<br />
etmedi diye kızı Nausikaa'yı kınar (Od.<br />
VII, 299 vd.):<br />
Benim kızım ödevini tam yapmamış,<br />
konuğum,<br />
madem hizmetçileri vardı yanında,<br />
ve madem sen yalvardtydm ona ilkin,<br />
ne diye evimize getirmedi alıp seni?<br />
Karısı Arete'ye saygısı da Homeros destanlarında<br />
görülen kadına değer vermenin daha<br />
yüksek bir aşamasını yansıtır. Kadın, adı üstünde<br />
Erdem'in kendisidir ve erkeğin başaramadığı<br />
bazı edimleri daha bir incelikle, duyarlıkla,<br />
insanseverlikle yerine getirebilir diye<br />
saymakta, sevmektedir onu. Phaiak'ların sarayında<br />
asıl onun sözü geçmektedir. Nausikaa<br />
da bunu bildiği içindir ki, Odysseus'un saraya<br />
varınca dosdoğru Arete'nin dizlerine kapanmasını<br />
salık verir ona (Od. VI, 310 vd.).<br />
Konukseverlikte de, cömertlikte de ilk işmarı<br />
veren Arete'dir, yalnız Alkinoos değil,<br />
bütün Phaiak önderleri de danışmanları da<br />
uyarlar sözüne. Yatağı o yapar, sandığı o hazırlar,<br />
rahatını o sağlar konuğun. Anasının kızı<br />
olan Nausikaa da kurtarmamış mıydı Odysseus'u<br />
ölümden? (Nausikaa). Erkeği kadınsız<br />
olarak düşünmek olanaksızdır Homeros<br />
destanlarında. Kadın erkeğin mutluluğudur.<br />
Odysseia'ya üstün uygarlık havasını veren kişiler<br />
Arete, Nausikaa, Penelope gibi insanlı<br />
gın daha ince, daha duyarlı ve becerikli yönü<br />
nü simgeleyen kadınlardır.<br />
• M ,