Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
güzel deniz tanrıçasının yüzen ayaklı fok<br />
balıklan,<br />
derinlerin ekşi deniz kokusunu yayarlar<br />
ortalığa.<br />
İhtiyarın tekmil düzenlerini anlatayım<br />
şimdi sana:<br />
En önce fokları sayacak o,<br />
sonra ayıracak onları beşer beşer,<br />
uzanacak aralarına sürüdeki çoban gibi.<br />
Görür görmez siz onun uykuya daldığını,<br />
ossaat saldırın var gücünüzle,<br />
ne yaparsa yapsın koyuvermeyin, tutun<br />
sımsıkı.<br />
Her kıltğa girecek, her biçimi alacak,<br />
benzeyecek yerde sürünen tekmil<br />
hayvanlara,<br />
su olup akacak, ateş olup yakacak,<br />
bırakmayın sakın, tutun daha sıkı.<br />
Ne zaman dile gelip başlarsa konuşmaya,<br />
zoru bırakın, çözün bağlarını,<br />
sor ona, yiğidim, başına bu dertleri ören<br />
kim,<br />
sor nasıl döneceğini balıklı denizde.<br />
Menelaos ve arkadaşları bu denizkızının getirdiği<br />
dört fok derisinin altına yatarlar, yeni<br />
yüzülmüş bu deriler öyle pis kokar ki neredeyse<br />
bayılacak olurlar, ama dayanırlar ve<br />
Proteus foklarının arasına yatıp uykuya dalacakken<br />
onu yakalarlar, Proteus aslan, ejderha,<br />
pars, domuz kılığına girer, fayda vermeyince,<br />
su olur, ağaç olur, ama sonunda sırlarını<br />
açar ve Menelaos'a yolu gösterir.<br />
Bu masal tragedya yazarı Euripides ve Latin<br />
Şairi Vergilius tarafından da işlenmiştir.<br />
Psamathe. (1) Adı kum anlamına gelen<br />
Psamathe Nereus kızlarından biridir. Kendisine<br />
vurulan Aiakos'la sevişmek istemez, bir<br />
fok balığı kılığına girer, ama Aiakos gene de<br />
ona yanaşıp Phokos'a gebe bırakır (Aiakos,<br />
Phokos). Phokos üvey kardeşleri Peleus ve<br />
Telamon tarafından öldürülünce Psamathe<br />
Peleus'un sürülerine korkunç bir kurt saldırtır<br />
(Peleus).<br />
(2) Linos'un anası, Apollon'un sevgilisi (Linosj.<br />
Psykhe. Ruh anlamına gelen Psykhe Latin<br />
yazarı Apuleius'un "Dönüşümler" adlı eserinde<br />
anlattığı "Eros'la Psykhe" masalının kahramanıdır.<br />
Bir Miletos efsanesine dayanan<br />
2fı«<br />
bu güzel ve ünlü masalda sonraları bütün<br />
dünya folklorunda kullanılacak motif ve temalar<br />
görülmekte, masal türünün en eski<br />
kaynaklarının da Anadolu'da bulunduğu ortaya<br />
çıkmaktadır. Masalın ayrıca simgesel bir<br />
anlamı da vardı: Sevgi ile ruh birbirlerinden<br />
ayrılmaz, ama bu birlik ancak birçok engelleri<br />
yenmek, birçok düşman güçleri alt etmekle<br />
gerçekleşir. Apuleius bu neoplatoncu görüşleri<br />
çok renkli ve dokunaklı bir öyküde dile<br />
getirmiştir.<br />
Çok uzun olduğu için buraya alamayacağımız<br />
Eros'la Psykhe masalının bir anlatımı<br />
"Mavi Anadolu" kitabımızda bulunur (Bilgi<br />
Yayınevi, 1969, s. 135 vd.). Masal şöyle<br />
özetlenebilir: Psykhe Miletos kralının kızıdır,<br />
üç kız kardeşin üçüncüsü ve en güzelidir,<br />
ama güzelliği yüzünden Aphrodite'nin hışmına<br />
uğramıştır: Tanrıça onun tek başına bir<br />
dağa bırakılmasını, kendisine koca olacak ejdere<br />
varmasını buyurur. Oğlu Eros'tan da bu<br />
dileğini yerine getirmesini ister. Ama Eros<br />
Psykhe'yi görür görmez ona vurulur, kızı bir<br />
saraya yerleştirip geceleri gizlice yanına gelir.<br />
Sevgilisine görünmez, kendisini görmek için<br />
herhangi bir girişimde bulunmamasını da<br />
öğütler. Ama Psykhe dayanamaz, bir gece<br />
Eros kanatlarını yaymış, uyurken yağ kandilini<br />
yakar ve yanına varıp ona bakar. Sevgi<br />
tanrı olduğunu görünce elleri titrer ve bir<br />
damla kızgın yağ Eros'un omzuna damlar.<br />
Tanrı uyanır uyanmaz sevgilisini bırakıp gider.<br />
Uzun bir süre birbirlerinden ayrı eriyip<br />
dururlar. Sonunda Aphrodite ikisine de acır,<br />
Psykhe'nin bir sürü olmayacak işler yapmasını<br />
buyurur. Cinler, periler kıza yardım ederler<br />
ve sonunda Psykhe Eros'a, yani can sevgiye<br />
kavuşur.<br />
Pterelaos. Perseus soyundan gelme Taphos<br />
kralı. Mykene tahtını elde etmek için<br />
Elektryon'a karşı sefere çıkar. Kendi oğullarıyla<br />
Elektryon'un oğullan savaşta birbirlerini<br />
öldürürler. Elektryon'un kızı Alkmene amca<br />
oğlu Amphitryon'a varmak için Pterelaos'u<br />
öldürmesini şart koşunca Amphitryon Taphos<br />
adasına karşı sefere çıkar. Ölümsüzlüğü<br />
bir kıla bağlı olan Pterelaos'u Amphtryon'un<br />
nasıl Komaitho'nun yardımıyla öldürdüğü<br />
Amphitryon maddesinde anlatılmıştır.