Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
girer. Sabah Apollon günle birlikte doğunca<br />
sürülerinin eksikliğinin farkına varır ve ihtiyar<br />
Battos'ü sorguya çekip gerçeği öğrenir. Gelip<br />
Hermes'i beşiğinde bulur ve inekleri geri<br />
vermezse Tartaros'a atacağını söyler. Bebek<br />
pozundaki Hermes babası Zeus'un başına<br />
suçsuz olduğuna ant içer, ama o sırada Apollon<br />
onu kolundan tutup tartaklayınca birden<br />
yellenir, Apollon buna gülmernezlik edemez,<br />
konuyu Zeus'un yargıçlığına bırakmaya karar<br />
verir. Kararı şudur: Hermes inekleri nerede<br />
sakladığını gösterecektir. Apollon mağaraya<br />
gelince Hermes'in yaptığı gitarı görür, çıkardığı<br />
güzel seslere bayılır, sazı alıp inekleri bırakmaya<br />
razı olur. Bir süre sonra Hermes<br />
Pan kavalını icat eder, Apollon syrinks denilen<br />
bu güzelim kavalı da ister, karşılığında<br />
Hermes'e kerykeion denilen sihirli altın değneği<br />
verip kavalı alır. Bu değnekle Hermes<br />
habercilerin ve hırsızların kralı olur. Oğullarının<br />
en sivri akıllısı, en kurnaz ve en canlısı<br />
olan Hermes'i Zeus kendine ulak olarak seçer.<br />
Bundan böyle bütün buyruklarını tanrılara<br />
da, insanlara da Hermes aracılığıyla ulaştıracaktır.<br />
Ölülerin ruhlarını Hades'e götürmek<br />
de Hermes'in görevi olacaktır. Bu görevde<br />
Hermes'e Psykhopompos, yani ruhlar kılavuzu<br />
adı verilir.<br />
Homeros destanlarında Hermes'i bu görevinde<br />
görürüz: Odysseia'da Odysseus'u yıllardan<br />
beri mağarasında alıkoyan Kalypso'ya<br />
Zeus haber ulaştırır, yiğide bir sal yapsın da<br />
onu yurduna göndersin diye. Bu haberi<br />
nympha'ya götürmek için Hermes yola çıkar<br />
(Od. V, 42 vd.):<br />
... Güzelim sandallarım bağladı ayaklarına,<br />
o altın kakmalı tanrısal sandallar<br />
taşırlardı onu denizin üstünde,<br />
ya da sınırsız topraklar üstünde yel gibi<br />
hızlı.<br />
Aldı eline değneğini,<br />
isterse büyülerdi onunla gözünü insanların,<br />
isterse uyandırırdı onları derin uykudan.<br />
Aldı onu eline güçlü tanrı, uçtu gitti.<br />
Pierie'yi geçip indi havadan denize,<br />
kaydı dalgaların üstünde bir.martı gibi,<br />
balık aularken ağır kanatlarını köpüklere<br />
daldırır hani<br />
dipsiz kıvrımlarında ekin vermez denizin,<br />
Hermeias da bin bir dalganın üstünde öyle<br />
gidiyordu.<br />
llyada'da çok güzel bir rolü vardır kllavui<br />
tanrının: İhtiyar kral Priamos'u Hektor'un<br />
ölüsünü almak için Akhilleus'un barakasına<br />
götürür ve getirir. Akhilleus'un seyisi genç bir<br />
delikanlı kılığına girdiği halde, koruyucu tavrından<br />
tanrı olduğunu anlar sonunda Priamos<br />
(11. XXIV, 331-469; 679-694).<br />
Hermes'in birçok efsanelerde rolü vardır:<br />
îda dağına Öç Güzeli o götürür, Paris'e altın<br />
elmayı verip yargıçlık etmesi buyruğunu o<br />
ulaştırır, Phriksos'la Helle'yi Yunanistan'dan<br />
Anadolu'ya götürerek altın postlu koçu Nephele'ye<br />
o verir, Odysseus'u Kalypso'nun ellerinden<br />
kurtarmak için araya girdiği gibi,<br />
Kirke'nin büyülerine karşı koyacak bitkiyi de<br />
o verir yiğide (Od. X, 277-307). Adının karıştığı<br />
en önemli serüven İo efsanesinde geçer:<br />
Hera, Zeus'un İo'ya sevgisini kıskanarak<br />
kızı bir ineğe dönüştürmüş, başına d.ı<br />
bekçi olarak yüz gözlü Argos'u dikmişti. Zeus'un<br />
buyruğuyla Hermes Argos'u öldürül<br />
(Argos) ve bu başarısıyla Homeros dest.ınl.ı<br />
rında çok geçen, ama tam anlamı çözüleni''<br />
yen Argeiphontes ek adını alır. Gene Heranın<br />
almak istediği öcü boşa çıkarmak içimdir<br />
ki, küçük Dionysos'u kaçırır ve önce Nysa<br />
dağına, sonra da Athamas'ın yanına bırakır<br />
(Dionysos). Savaşlarda da yardımı dokunur:<br />
Devler savaşında Hades'in başlığını takıp gö<br />
rünmez hale gelir, böylece dev Hippolytos'u<br />
öldürür, Zeus'un Typhon'la çarpışmasında<br />
bir düzen kurarak tanrılar tanrısını kurtarır<br />
(Typhon).<br />
Hermes hırsızların olduğu kadar, tüccarların<br />
da koruyucusudur, ama asıl yararı yolculara<br />
dokunur: Yollara dikilen Hermes heykelle<br />
ri - ki bunlar bir tanrı büstü ve phallos simgesini<br />
taşıyan yuvarlak kaidelerdi - çok kutsal<br />
sayılan ilkçağın kilometre taşlarıdır. Hermes<br />
çobanların bekçisi olarak omuzlarında bir koyun<br />
taşıyarak canlandırılırdı.<br />
Efsaneye göre birçok çocukları olur: Biri<br />
Odysseus'un kaynatası Autolykos'tur, babası<br />
gibi kurnaz, hırsızlıkta becerikli bir adanı<br />
(Autolykos).<br />
Pek güvenilmeyen bir kaynağa göre de,<br />
Hermes çobanlar tanrısı Pan'ın da babasıymış,<br />
Arkadia dağlarında Odysseus'un karisi<br />
Penelope ile birleşip üretmiş onu