Göçün 50. Yılında Avrupa'da Din Hizmetleri-2 - Diyanet İşleri ...
Göçün 50. Yılında Avrupa'da Din Hizmetleri-2 - Diyanet İşleri ...
Göçün 50. Yılında Avrupa'da Din Hizmetleri-2 - Diyanet İşleri ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
52<br />
ki bir şeyin içinde gizlenen ve<br />
sonuç bakımından ortaya çıkacak<br />
olan fayda ve iyiliğe o şeyin<br />
hükmü ve hikmeti denir.<br />
Kur’an öncesi dönemde Arap<br />
toplumunda hikmet kelimesi;<br />
“içinde nefsi uyaran, iyiliği tavsiye<br />
eden, saadet ve bedbahtlıkla<br />
ilgili tecrübeleri aktaran, edep<br />
ve ahlakın özünü yansıtan sözler”<br />
anlamında kullanılmıştır.<br />
“Hikmet”; “fayda” kelimesinden<br />
daha özel, “sebep” kelimesinden<br />
daha geniş anlam içeren bir<br />
kelimedir. Çünkü hikmet, sebepten<br />
önce olabildiği gibi, nihaî<br />
hedeften sonra da olabilir. Yani<br />
hikmet sebebin sebebi, amacın<br />
sonucu şeklinde ortaya çıkabilir.<br />
“Hikmet” kelimesi, fayda ve<br />
ihkâm anlamlarından dolayı<br />
her güzel bilginin ve her faydalı<br />
işin ismi olarak kullanılır. Bir işi<br />
körü körüne değil de, önünü ve<br />
sonunu görerek, düşünerek ve<br />
ondan doğacak bütün tehlikeleri<br />
bertaraf etmeyi gözeterek yapmak<br />
hikmettir.<br />
İslam bilginleri “hikmet” kelimesini<br />
çeşitli şekillerde tanımlanmışlardır.<br />
Bir kısmı sadece<br />
bilgiyi, bir kısmı hem bilgiyi hem<br />
uygulamayı esas almıştır. Bu<br />
tanımlardan bir kısmı şöyledir:<br />
a) Hikmet, sözde ve fi ilde doğru<br />
ve isabetli olmaktır.<br />
Bir insan bir şeyi düşünür, düşündüğünü<br />
sözlü olarak ifade<br />
eder, sonra söylediğini yapar<br />
ve yaptığı iş doğru ve isabetli<br />
olursa bu bir “hikmet” olur.<br />
Dolayısıyla sadece sözü doğru<br />
olarak söylemek tek başına hikmet<br />
olmadığı gibi, yalnızca işi<br />
doğru olarak yapmak da hikmet<br />
değildir. Hikmet, hem sözde<br />
isabet etmek, hem iş ve davranışta<br />
isabet etmektir. Hükmün<br />
doğru olması için; gerçek bilgiye<br />
Aralık 2011 - 152<br />
dayanması, içinde hata ve yalan<br />
bulunmaması; iş ve davranışta<br />
isabet için, o iş ve davranışın<br />
kendisinden beklenen sonucu<br />
vermesi gerekir. Sözde isabet<br />
hakka, fi ilde isabet hayra yöneliktir.<br />
b) Hikmet, doğru bilgiye sahip<br />
olmak ve sağlam iş yapmaktır.<br />
Doğru bilgi, bir şeyin özünü<br />
kavramak ve kesin olarak bilmek,<br />
sağlam iş ise kendisinden<br />
bekleneni sağlamaktır. Hikmetli<br />
bilgi, tecrübe ile desteklenmiş<br />
ve uygulanabilir özellikler taşıyan<br />
bilgidir. “Allah’ım! Ona (İbn<br />
Abbas’a) hikmeti ve kitabın tevi-<br />
Hikmetin en genel<br />
manası anlamaktır.<br />
Anlamak, bir şeyi<br />
akılla kavramaktır.<br />
Anlamanın hikmet<br />
olabilmesi için işin<br />
özünün kavranması<br />
gerekir. Bu anlamda<br />
hikmet, peygamberlerde<br />
ve büyük velilerde<br />
bulunabilir.<br />
lini öğret.” (Tirmizî, Menakıb, No: 3913;<br />
İbn Mace, Mukaddime, 11, No: 166) Hikmet<br />
kelimesi müminin yitiğidir,<br />
onu nerede bulursa alır. Mümin<br />
hikmete daha layıktır.” (Tirmizî, İlim,<br />
19) anlamındaki hadis-i şerifl er,<br />
hikmetin ilim anlamına geldiğine<br />
işaret eder.<br />
Bir bilgiye hikmet denebilmesi<br />
için üzerinde faydalı bir işin<br />
eserinin görülmesi; herhangi<br />
bir faaliyete hikmet adı verilmesi<br />
için de hem ilmî temellere<br />
dayanması ve ilmin gereklerine<br />
uygun olarak ortaya konması,<br />
hem de kötülüğü ve zararı<br />
amaçlamamış olması gerekir.<br />
Bundan dolayı, uygulama alanı<br />
olmayan herhangi bir teorik bilgi<br />
hikmet olmadığı gibi, tesadüfl ere<br />
bağlı olarak meydana çıkmış<br />
olan herhangi bir iş de hikmet<br />
değildir.<br />
c) Hikmet fıkıhtır.<br />
Sözlükte bir şeyin amaç ve maksadını<br />
kavramak anlamına gelen<br />
“fıkıh”, bir fıkıh terimi olarak dinin<br />
amaçlarını kavramak, kişinin<br />
leh ve aleyhine, yarar ve zararına<br />
olan hükümleri bilmesidir.<br />
“Allah kime hayır murat ederse<br />
onu dinde fakih kılar” (İbn Mace,<br />
Mukaddime, 17, No: 220) anlamındaki<br />
hadis-i şerif, bu ayetteki hikmetin<br />
fıkıh anlamına geldiğine işaret<br />
eder. Fıkıh hem teorik, hem<br />
pratik yanları olan bir bilgidir. Bu<br />
bilgi kişiyi bildiği ile hareket etmeye<br />
sevk eder. Dolayısıyla ilmi<br />
ile amel etmeyene gerçek anlamda<br />
fakîh denmez. Bu itibarla<br />
“hikmet”; usul ve füruu, ilke ve<br />
amaçları, özündeki bütün incelikleri<br />
ile dini bilmek ve bu bilgilerin<br />
gereği ile amel etmektir.<br />
ç) Hikmet, Allah’ın emrini ve<br />
varlıkların özündeki manaları<br />
anlamaktır.<br />
Hikmetin en genel manası anlamaktır.<br />
Anlamak, bir şeyi akılla<br />
kavramaktır. Anlamanın hikmet<br />
olabilmesi için işin özünün kavranması<br />
gerekir. Bu anlamda<br />
hikmet, peygamberlerde ve<br />
büyük velilerde bulunabilir.<br />
Kur’an’da birçok ayette “hikmet”<br />
nübüvvet kavramıyla birlikte ve<br />
çoğu zaman peygamberlik anlamında<br />
kullanılmıştır.<br />
d) Hikmet, icat demek, her şeyi<br />
yerli yerinde yapmaktır.<br />
Bu tanıma göre; (a) Allah’ın<br />
hikmeti, her zaman ve her<br />
yerde, kulların yararına olacak<br />
şeyler yaratması, her şeyi yerli<br />
yerinde var etmesi ve her varlığı