NORNA-RAPPORTER 88 Binamn. Uppkomst, bildning, terminologi ...
NORNA-RAPPORTER 88 Binamn. Uppkomst, bildning, terminologi ...
NORNA-RAPPORTER 88 Binamn. Uppkomst, bildning, terminologi ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Nokre personlege tilnamn i Sverresoga 157<br />
namnet. Men Þorleifur Hauksson (s. 77) skriv kýrspeni, og løysingi på gåta har<br />
han etter alt å døma frå Fritzner 1972 4, der det står i «Vel: kuspene, jvf. kutisse.<br />
A. Kjær i Festskr. til A.B. Larsen» (s. 206). A. Kjær (1924 s. 233) viser til at<br />
namnet er uforklart både hos Rygh og Lind:<br />
… kun Finnur Jónson har en Gjætning i sin Samling af «Tilnavne i den islandske<br />
oldlitteratur»: «Betydn. uvis og hele ordet ret mærkeligt; endelsen<br />
minder om et ord som trápiza, men er dog næppe fremmedord som dette; det<br />
kunde være dannet af kút-r med den nævnte endelse» (Aarb. f. nord. Oldkynd,<br />
1907, S. 337). Jeg tror dog, at der kan gives en mindre kunstig Forklaring end<br />
denne. I min Barndom har jeg i Bergen ofte hørt Ordet Kutisse(med Akcent<br />
på 1ste Stavelse) ɔ: Dievorte på Koens Yver.<br />
Samansetjingi er ikkje belagt i Aasen, men Kjær kjenner ordet frå bergensk, og<br />
viser til at Aasen har etterleddet Tissa som «Tatte eller Patte» (s. 234). Kjærs<br />
argumentasjon verkar overtydande, og den har altso kome inn både i tilleggsbandet<br />
til Fritzner og i ÞHs utgåve av Sverresoga.<br />
Kjærs eksempel viser at me må kunna tolka utfrå nynorsk betydning av ord.<br />
I den samanhengen skal eg nemna eit par namn til. Den eine er Óláfr<br />
Smjǫrkollr. Þorleifur Hauksson (s. 250) kommenterer ikkje namnet. Lind skriv<br />
(Bin. sp. 343, under Smiǫrbakr): «I detta och följ. sammansatta bin. anger<br />
smiǫr- säkerligen i allm. fetlagdhet» medan Finnur Jónsson (s. 287) har omsett<br />
det med «Smørhoved, fordi han lod sit hoved indgnide med fedt?». Finnur<br />
Jónsson omset sisteleddet med koll, «Menneske-hoved» (Fr.). Men i nynorsk<br />
kan koll ogso vera a) «dunk, kagge til å bera på ryggen», b) «til å ha mjølk og<br />
myse i (særleg ved frakting heim frå stølen)» (NO 6 s.778, koll 8a og b). Med<br />
denne betydningen får me ein «smørkagge», noko som passar med Linds<br />
forklaring. Ein feit mann kan godt kallast ein smørkoll.<br />
Til sist skal nemnast Páll Várskinn. FJ (s. 290) har «varskinn, Páll Sv. XII;<br />
el. vár-? Betydn. uvis» og Lind (Bin. sp. 398) vár-, worskinn, «Förleden<br />
tycks vara densamma som i várbelgr. Ovisst ursprung.» ÞH (s. 163) kommenterer<br />
det ikkje. Underleg nok manglar ordet i handordbøkene, og ogso i<br />
Norsk riksmålsordbok. Endå alle som har hatt det minste kontakt med revejakt<br />
og annan pelsdyrfangst, veit at eit vårskinn er ikkje mykje å skryta av.<br />
Ved presentasjonen på <strong>NORNA</strong>-symposiet var eg diverre ikkje merksam på<br />
at Magnus Olsen (1934 s. 99) har greidd ut dette allereie i 1934. 16 «Her er uttykkelig<br />
tale om ‘vårskinn’ blandt varer av ringe kvalitet.» Páll Várskinn har<br />
vel vore noko ruskut i pelsen.<br />
8. Sluttord<br />
Me står alle på herdane til forgjengarane våre, og vil alltid vera i ubetaleleg<br />
gjeld til dei. Ved nærlesing blir ein imponert både over den store oversikten dei<br />
hadde og over kor iderike dei var. Þorleifur Hauksson vidarefører mange av<br />
16<br />
Takk til anonym konsulent for tilvisingi.