NORNA-RAPPORTER 88 Binamn. Uppkomst, bildning, terminologi ...
NORNA-RAPPORTER 88 Binamn. Uppkomst, bildning, terminologi ...
NORNA-RAPPORTER 88 Binamn. Uppkomst, bildning, terminologi ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
150 Gudlaug Nedrelid<br />
norsk daper, dap ‘still, modfallen, sorgtung, sturen’ (NO 1 sp. 1292). Men Vestenfor<br />
har fått det med, han skriv ‘doven, tung eller sørgmodig kar’ (1991 s.<br />
11). Når eit adjektiv er belagt både i norrønt og i alle dotterspråki, er det ingen<br />
grunn til å mistru den betydningen, Ivar dape har vore ein sturen kar.<br />
I preprintet til <strong>NORNA</strong>-symposiet var ogso Kolbeinn Strinef med på lista<br />
over eiterkveisor og vrangpeisar, fordi eg i farten oppfatta namnet Strinef som<br />
rett og slett ein stridnase. Lind (Bin. sp. 364) nemner «nyn. stryhovud ‘vresig,<br />
vansklig person’», og legg til at «Strýnefr kan ha haft någon liknande betydelse»<br />
so heilt ved sida av var tanken kanskje ikkje. 7 Men fyrste forslag hos<br />
Lind er «Förleden rimligtvis fvn. strý ‘blånor’.» 8 Kunde annars vara ett dubbelbin:<br />
«hår som en blåntott + en märkvärdig näsa» (ibid). Finnur Jónsson har<br />
«Blårnæse, hvis næse er bevokset med stride hår» (1907 s. 202), og Þorleifur<br />
Hauksson har «strýnef s. með hárskúf 9 í nösum» (2007 s. 198). Kva so med nynorsk<br />
stridnase? Ordet manglar i ordbøkene, men i jostedalsmålet (Indre Sogn)<br />
er det brukt om ein stabukk, person med uvanleg mykje bein i nasen. Den konkrete<br />
kroppsdelen kan derimot vera heilt upåfallande. Men det skulle i sofall ha<br />
vore *Stríðnef i norrønt, og endå det er fleire variantar (Lind Bin. sp. 364 s. strinefr,<br />
strynefr, strynefur, stranefr) er det ingen med Stríð-. Faktisk er det ikkje<br />
belagt noko samansett tilnamn med Stríð- som føreledd, korkje hos FJ eller i<br />
Lind. Kan eventuelt ha falle vekk? Hægstad (1916 s. 60) skriv at «Burtfallet<br />
av ð maa paa nokre stader ha byrja alt i gnorsk tid i sume høve», og Seip<br />
(1931 s. 174) har mange belegg på ð-bortfall frå 1200-talet, ikkje minst framfor<br />
nasal. I færøysk har adjektivet stríður sideformi stríggjur, med skjerping.<br />
Skjerpingsformi må ha kome opp etter ð fall bort, men nett kor tidleg skjerpingi<br />
oppstod, er ogso usikkert (jf. Petersen 1993). Dersom strýnef skulle vore stridnase,<br />
måtte det vore både ð-bortfall og runding av vokalen (sjølv om det finst<br />
ein variant med /i/), og då blir det helst i meste laget. Det ser ut som ÞH har det<br />
beste forslaget hittil, Kolbein har vel vore ein bustenase.<br />
Namn som fortel om eigenskapar kan vera meir og mindre ugjennomsiktige,<br />
og endå verre er det med namn som fortel om hendingar. Dersom sagateksten<br />
ikkje fortel samanhengen, har me liten eller ingen sjanse til å tolka dei. Hallvarðr<br />
marardrap har etter alt å døma drepe ei merr, men omstendi omkring det<br />
er ikkje overleverte. Me kan ikkje ein gong vera sikre på at det verkeleg var ei<br />
merr. Lat oss ta Asbjørn Selsbane i Heimskringla som døme. I det tilfellet blir<br />
alt grundig utgreidd, fyrst forhistorien med Asbjørns uheldige kornkjøp, deretter<br />
detaljert skildring av drapet på Sel-Tore og tvangsforliket etterpå. «Hann<br />
var kallaðr Selsbani» (HK s. 297) kjem som ei logisk oppsummering av heile<br />
tåtten. Men dersom me hadde møtt ein mindre prominent Ásbjǫrn Selsbani,<br />
7 Vestenfor (1991 s. 11) har nok tenkt på same måten, for ogso han tek med namnet under «stride<br />
personer, ville og modige».<br />
8 «[BLÅNOR. sbst1 0] sämre, kortare o. gröfre tågor som vid häckling af lin, hampa l. dyl. afskiljas<br />
från de längre o. finare; blår; jfr STRYGARN» (SAOB).<br />
9 «skúfur: dusk, kvast, visk, tot» (Widding m.fl., 1976, s. 658).