NORNA-RAPPORTER 88 Binamn. Uppkomst, bildning, terminologi ...
NORNA-RAPPORTER 88 Binamn. Uppkomst, bildning, terminologi ...
NORNA-RAPPORTER 88 Binamn. Uppkomst, bildning, terminologi ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Nokre personlege tilnamn i Sverresoga 149<br />
med epli är egendomlig. Kanske stång att taga ned äpplen med (F. J-n). Då<br />
Epla- förekommer som förled i åtskilliga norska gårdsn., är det tänkbart at förleden<br />
i detta bin. förskriver sig från ett sådant.» Etterleddet -stǫng kan kombinerast<br />
med stadnamn, det kjenner me frå Þóra Mǫstrstǫng i Heimskringla (Lind<br />
Bin. sp. 261), men der er det eit usamansett stadnamn som er føreledd. Eit<br />
samansett gardsnamn med Eple- som føreledd (som td. Eplaruð eller<br />
Eplaþveit, NG 19 s. 61) må i so fall ha mist etterleddet før det vart samansett<br />
med -stong. Det kan på ingen måte utelukkast, men det gjer kanskje tolkingi<br />
noko mindre sannsynleg. Ekbo (1947 s. 276) seier at avkorta stadnamn er særleg<br />
vanleg når stadnamnet står som føreledd.<br />
3.2. Strevet med å etablera underkategoriar<br />
Vestenfor (1991 s. 9 f.) har delt materialet i namn etter i «kroppslige kjennetegn<br />
(‘ytre’)» som Bergsveinn Langi, Bendikt Lítli, Ívarr Skjálgi, og «Kjennetegn i<br />
væremåte og oppførsel (‘indre’)» i si undersøking. Han tek mange atterhald, for<br />
somme namn er svært problematiske å kategorisera, og somme høyrer eigentleg<br />
til i fleire gruppor samstundes. Eit døme kan vera tilnamnet Skjalgi, som<br />
Vestenfor har sett i gruppa med indre kjenneteikn. Mange av oss vil nok heller<br />
setja det å vera skjegl i bås med storleik, hårfarge og andre lett synlege kjenneteikn.<br />
Somme namn er sjølvinnlydande, som dei heilage (Sunniva in Helga, Eiríkr<br />
inn Helgi, Hallvarðr inn Helgi, Óláfr inn Helgi, Þorlákr inn Helgi), den gode<br />
(Magnús inn Góði) og dei unge (Áslákr Úngi, Guðbrandr Úngi). Namn som<br />
fortel om eigenskapar, særleg dei som fortel om storleik (langi, lítli, magri),<br />
målbruk (skvaldri), farge på hår og skjegg (svarti, rauði), kan òg vera gjennomskodelege<br />
og rimeleg lette å tolka, sjølv om det finst mange unntak og diskutable<br />
tilfelle i denne gruppa. Det er tre lange (Bergsveinn Langi, Bengeirr<br />
Langi og Óláfr Langi) og ein furulang (Bjǫrn Furulangr), to små eller unge<br />
(Bendikt Lítli og Einarr Lítli), ein mager (Jón Magri), to blinde (Eiríkr Blindi<br />
og Þorfiðr Blindi, den fyrste er erkebiskopen), to skjegle (Ívarr Skjálgi og Sigurðr<br />
Skjálgi), tre svarte (Pétr Svarti, Ulfr Svarti og Þjóstarr Svarti) og ein raud<br />
(Eilífr Rauði) i soga.<br />
Namn som fortel om personlege eigenskapar er ogso i mange tilfelle rimeleg<br />
enkle. Karar som Gunnarr Galinn, Hákon Galinn, Pétr Ilska, Pétr Rangr og<br />
Ǫnundr Úfriðr kan ikkje ha vore berre lette å omgåast med, kanskje heller ikkje<br />
Þorleifr Styrja, om namnet hans heng saman med stýrr ‘kamp’, som er ei av<br />
fleire tolkingar (ÞH s. 212). Andre namn i denne kategorien kan vera tvetydige.<br />
Lind (Bin. sp. 57) forklarer namnet til Ívarr Dapi som ‘vattenpuss, dypöl’,<br />
og han nemner nynorsk dave ‘maklig ock självbelåten person’ i samband med<br />
varianten dafi. Þorleifur har ‘vatnspyttur’ (ÞH s. 122). Underleg er det at ingen<br />
av dei nemner det norrøne adjektivet dapr ‘daper, tung, sørgmodig’ (Heggstad<br />
2008 s. 105), færøysk dapur ‘stur, hugsjuk’ (Lehmann 1987 s. 40), nyislandsk<br />
dapur ‘bedrøvet, mismodig, deprimeret, forstemt’ (Widding m.fl. s. 92) og ny-