Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Século XX: Psiquiatría <strong>social</strong> / antipsiquiatría,<br />
Coincidindo cos movem<strong>en</strong>tos sociais e políticos de protesta dos anos ses<strong>en</strong>ta do século, XX emerxe<br />
unha psiquiatría caracteriza<strong>da</strong> por situarse <strong>en</strong> contra <strong>da</strong> psiquiatría biologicista: é a d<strong>en</strong>omina<strong>da</strong><br />
antipsiquiatría 213. David Cooper (1931-1986) e Ronald Laing (1927-1989) <strong>en</strong> Inglaterra, Franco Basaglia<br />
(1924-1980) <strong>en</strong> Italia e Thomas Szasz (1920-) nos Estados Unidos son os autores máis coñecidos deste<br />
movem<strong>en</strong>to con amplas repercusións na semántica <strong>da</strong> psiquiatría.<br />
A antipsiquiatría combina unha serie de críticas á psiquiatría tradicional coa petición dunha reforma<br />
<strong>da</strong> rede de manicomios. Primeiro, critican a psiquiatría tradicional polo uso de conceptos e ferram<strong>en</strong>tas<br />
médicas de forma inadecua<strong>da</strong> ao converter <strong>en</strong> estigmas os diagnósticos psiquiátricos. Segundo, porque<br />
tratanse <strong>en</strong> xeral os paci<strong>en</strong>tes s<strong>en</strong> o seu cons<strong>en</strong>tim<strong>en</strong>to, internándoos nos manicomios. Terceiro, porque a<br />
psiquiatría atopase comprometi<strong>da</strong>, d<strong>en</strong>uncian, coas compañías farmacéuticas. Ronald D. Laing<br />
def<strong>en</strong>deu, fac<strong>en</strong>do unha relectura <strong>da</strong>s formulacións psicoanalíticas, que a esquizofr<strong>en</strong>ia era unha “lesión”<br />
no eu interno produci<strong>da</strong> por uns pais demasiado intrusivos psicoloxicam<strong>en</strong>te 214 . Szasz escribe o seu libro<br />
O mito <strong>da</strong> <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de m<strong>en</strong>tal 215 onde argum<strong>en</strong>ta que a “<strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de m<strong>en</strong>tal” é unha combinación<br />
incoher<strong>en</strong>te de conceptos médicos e psicolóxicos que lexitima o uso de forza psiquiátrica para controlar<br />
e limitar a desviación <strong>da</strong>s normas sociais 216 . A <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de m<strong>en</strong>tal é <strong>en</strong>tón un mito, un rótulo arbitrario<br />
utilizado para descualificar certas persoas, e os psiquiatras son meros instrum<strong>en</strong>tos do poder opresivo.<br />
Laing e Cooper fun<strong>da</strong>ron <strong>en</strong> Inglaterra Kingsley Hall (1965-1970) unha casa de acolli<strong>da</strong> onde os<br />
“supostos <strong>en</strong>fermos” podían realizar librem<strong>en</strong>te as súas “viaxes” regresivas. En Italia, Franco Basaglia<br />
influíu na promulgación <strong>da</strong> Lei 180, que pechou os hospitais psiquiátricos. Michel Foucault (1926-1984)<br />
argum<strong>en</strong>tou 217 que a <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de m<strong>en</strong>tal era unha creación moderna coincid<strong>en</strong>te coa aparición do<br />
capitalismo. Erving Goffman (1922-1982) publicou un estudo sobre o maltrato aos internos 218 dos<br />
hospitais psiquiátricos no que d<strong>en</strong>ominou institucións totais. A novela e posterior película Alguén voou<br />
sobre o niño do Cuco 219 apuntalou un compoñ<strong>en</strong>te negativo do imaxinario <strong>da</strong> psiquiatría d<strong>en</strong>unciado<br />
pola antipsiquiatría: os procedem<strong>en</strong>tos de medicación forza<strong>da</strong>, a lobotomía e o electroshocke como<br />
formas de control dos paci<strong>en</strong>tes “s<strong>en</strong>” base médica. Todos estes autores xeraron unha crítica ao poder e<br />
o rol <strong>da</strong> psiquiatría na socie<strong>da</strong>de: polo uso/abuso <strong>da</strong> “institución total” 220 , o “etiquetam<strong>en</strong>to” e a<br />
estigmatización 221 . A antipsiquiatría cuestionou ademais o pesimismo psiquiátrico sobre os <strong>en</strong>fermos<br />
m<strong>en</strong>tais xerando na semántica <strong>da</strong> psiquiatría unha reflexión crítica sobre a práctica psiquiátrica.<br />
Este movem<strong>en</strong>to de protesta dos anos ses<strong>en</strong>ta deu lugar a cambios no sistema médico especializado<br />
nas <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>des m<strong>en</strong>tais graves nos anos set<strong>en</strong>ta, oit<strong>en</strong>ta e nov<strong>en</strong>ta. Coincidindo coa x<strong>en</strong>eralización<br />
213 Cooper 1976 foi, quizais, o primeiro <strong>en</strong> acuñar o termo.<br />
214 Laing 1983 (1960), pero véxase tamén: Laing 1967, 1974, 1987; Laing-Cooper 1973; Laing-Esterson 1967; Laing-Schatzmann 1972.<br />
215 Szasz 1979 (1961) e tamén 1974 e 1976. Máis rec<strong>en</strong>tem<strong>en</strong>te Szasz (1989, 1996, 2007) def<strong>en</strong>deu a necesi<strong>da</strong>de de separar Estado e<br />
Psiquiatría nunha campaña contra to<strong>da</strong> lexislación psiquiátrica.<br />
216 As obras do americano Gross (1962, 1978, 1998) argum<strong>en</strong>tan a perigosi<strong>da</strong>de de converter todo problema <strong>en</strong> problema psicolóxico tratable<br />
por psicólogos e psiquiatras. Une ás formulacións antipsiquiátricas a crítica a to<strong>da</strong> discriminación positiva como forma de comp<strong>en</strong>sación <strong>da</strong>s<br />
desigual<strong>da</strong>des sociais nunha linguaxe politicam<strong>en</strong>te conservadora.<br />
217 Foucault 1985, 1986.<br />
218 Goffmann 1972.<br />
219 Kesey 1988 (1962).<br />
220 Goffmann 1972.<br />
221 Scheff 1975, 1990.<br />
~ 69 ~