Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
dun asilo para dem<strong>en</strong>tes <strong>en</strong> ca<strong>da</strong> departam<strong>en</strong>to do país. A her<strong>da</strong>nza e o “ambi<strong>en</strong>te” (moral / <strong>social</strong>)<br />
<strong>en</strong>gád<strong>en</strong>se á semántica <strong>da</strong> psiquiatría.<br />
Entramos xa no século XIX no que o sistema ci<strong>en</strong>cia se difer<strong>en</strong>cia no sistema socie<strong>da</strong>de. A<br />
psiquiatría crea as súas bases semánticas sobre dúas grandes influ<strong>en</strong>cias de orixe alemá: Emile Kraepelin<br />
(18556-1926) e Sigmund Freud (1856-1939) 180 .<br />
E. Kraepelin (18556-1926) e as primeiras taxonomías: bioloxía <strong>da</strong> socie<strong>da</strong>de.<br />
Nunha Alemaña con máis de 400 casas de acolli<strong>da</strong> para insáns e 20 universi<strong>da</strong>des <strong>en</strong> compet<strong>en</strong>cia,<br />
Emile Kraepelin (1856-1926) forxa a semántica dun “novo” concepto de <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de m<strong>en</strong>tal ligado a<br />
unha concepción orgánica e bioloxicista. A súa psiquiatría emerxe no corazón do positivismo e as<br />
doutrinas rex<strong>en</strong>eracionistas. As súas observacións son de <strong>en</strong>fermos nas “coleccións” de clasificados no<br />
interior de “manicomios morais”.<br />
Emil Kraepelin def<strong>en</strong>de así unha observación estritam<strong>en</strong>te clínica: presuponse un fallo orgánico, e a<br />
narrativa do <strong>en</strong>fermo é o seu signo. O síntoma é un signo <strong>da</strong> <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de 181 . Kraepelin c<strong>en</strong>trou a clínica.<br />
A clínica é ao mesmo tempo ferram<strong>en</strong>ta diagnóstica e terapéutica, superior á formulación de hipótese e<br />
mesmo á anatomía patolóxica. Describiu e nomeou por “primeira vez” a dem<strong>en</strong>tia praecox 182 e a psicose<br />
maníaco-depresiva. En 1883 publicou a primeira edición <strong>da</strong> súa obra máis importante: Lehrbuch der<br />
Psychiatrie cunha <strong>en</strong>orme difusión, alcanzando a nov<strong>en</strong>a edición <strong>en</strong> 1927 183 . A súa influ<strong>en</strong>cia foi<br />
limita<strong>da</strong> fóra de Alemaña ata o primeiro terzo do século XX, cando a psiquiatría se difer<strong>en</strong>cia como<br />
especiali<strong>da</strong>de médica deixando atrás o seu carácter de “ci<strong>en</strong>cia especial”, “ali<strong>en</strong>ismo“ ou tratam<strong>en</strong>to de<br />
“insáns”.<br />
D<strong>en</strong>de antes de Kraepelin, pero tras el sempre asocia<strong>da</strong> ao seu nome, a semántica <strong>da</strong> <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de<br />
m<strong>en</strong>tal e <strong>da</strong> psiquiatría están uni<strong>da</strong>s á busca de fallos orgánicos para explicar os síntomas observables no<br />
comportam<strong>en</strong>to. Hai dous exemplos clásicos de <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>des inexplicables no seu mom<strong>en</strong>to <strong>da</strong>s que se<br />
atopou un fallo biolóxico, cerebral, hereditario ou orgánico: son a <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de de Alzheimer por un<br />
lado, e a sífilis por outro. Os dous se convirt<strong>en</strong> <strong>en</strong> paradigmas do imaxinario <strong>da</strong> psiquiatría máis<br />
organicista.<br />
Alois Alzheimer (1864-1915) observou nunha paci<strong>en</strong>te <strong>en</strong> 1901 os signos <strong>da</strong> <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de que leva o<br />
seu nome: per<strong>da</strong> de memoria de curto prazo, comportam<strong>en</strong>to errático, etc. Publicou <strong>en</strong> 1906 os<br />
descubrim<strong>en</strong>tos que fixo ao examinar post mortem o seu cerebro e atopar anormali<strong>da</strong>des nos seus<br />
tecidos. Ese mesmo ano <strong>da</strong>se a coñecer o primeiro test para a sífilis 184 . Unha <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de infecciosa de<br />
transmisión sexual provoca<strong>da</strong> por unha bacteria que, nas súas fases finais, leva consigo unha grande<br />
canti<strong>da</strong>de de síntomas neurolóxicos, similares aos síntomas pres<strong>en</strong>tados polas <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>des m<strong>en</strong>tais.<br />
180 Nos EE.UU. D.H. Turke (1827- 1895) e J.C. Buknill (1817-1895) editan e pres<strong>en</strong>tan o primeiro tratado médico de psiquiatría coñecido.<br />
181 Martínez Hernáez 2000: 113 e ss<br />
182 O suízo Eug<strong>en</strong> Bleuler (1857-1940) no seu libro Dem<strong>en</strong>cia precoz ou o grupo <strong>da</strong>s esquizofr<strong>en</strong>ias (1911), afirmou que, como non todos os<br />
casos de dem<strong>en</strong>cia precoz evolucionan cara á dem<strong>en</strong>cia, era máis apropiado usar o termo "esquizofr<strong>en</strong>ia". M<strong>en</strong>cionou catro síntomas<br />
fun<strong>da</strong>m<strong>en</strong>tais nesta <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de: autismo, ambival<strong>en</strong>cia e alteracións na asociación e afectivi<strong>da</strong>de.<br />
183 Kraepelin 1988, 1990, 1996.<br />
184 August Paul von Wassermann (1866-1925) coñecido polo logo mellorado test Wassermann para a sífilis (Enciclopedia británica; Shorter<br />
1997).<br />
~ 63 ~