Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Capítulo 2. A semántica do sistema<br />
médico e a psiquiatría.<br />
Do Asilo á difer<strong>en</strong>ciación <strong>da</strong> psiquiatría (ata finais do século XIX).<br />
Hipócrates de Cos (século V ANE - século IV ANE) xunto a Gal<strong>en</strong>o (130-200) foron, case <strong>en</strong><br />
exclusiva, as refer<strong>en</strong>cias médicas oficiais <strong>en</strong> Occid<strong>en</strong>te ata o final <strong>da</strong> I<strong>da</strong>de Media. Hipócrates formulou<br />
na Grecia clásica a teoría do equilibrio dos catro humores 160 . A saúde nace <strong>da</strong> harmonía <strong>en</strong>tre eles no<br />
corpo, m<strong>en</strong>tres que a <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de é a súa alteración, por exceso ou por defecto, nalgún deles. No corpus<br />
hipocrático 161 atopase un int<strong>en</strong>to sistemático de <strong>en</strong>contrar un vínculo empírico <strong>en</strong>tre o comportam<strong>en</strong>to<br />
humano e o seu estado corporal.<br />
Gal<strong>en</strong>o (130-200) 162 , xa <strong>en</strong> época Romana, situou a razón no cerebro e def<strong>en</strong>deu que as causas <strong>da</strong><br />
Enfermi<strong>da</strong>de M<strong>en</strong>tal podían estar, b<strong>en</strong> no organismo, b<strong>en</strong> na m<strong>en</strong>te. O seu concepto clave foi o de<br />
espírito. Segundo Gal<strong>en</strong>o tres elem<strong>en</strong>tos materiais sutís ou espíritos explican no seu equilibrio a saúde,<br />
e no seu desaxuste, a <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de.<br />
Estas douas concepción son producto <strong>da</strong>s socie<strong>da</strong>des <strong>da</strong> aristocracia ou segm<strong>en</strong>ta<strong>da</strong>s grega e<br />
romana. Nelas estableceuse unha semántica médica baseándose na distinción equilibrio / desequilibrio.<br />
O seu imaxinario de saúde atópase na excel<strong>en</strong>cia virtuosa do nobre 163 s<strong>en</strong> que se difer<strong>en</strong>cie aín<strong>da</strong> un<br />
sistema médico especializado cun coñecem<strong>en</strong>to ci<strong>en</strong>tífico específico 164 .<br />
Na I<strong>da</strong>de Media occid<strong>en</strong>tal, co sistema <strong>social</strong> estam<strong>en</strong>tal do feu<strong>da</strong>lismo cristía, a medicina non se<br />
difer<strong>en</strong>cia idealm<strong>en</strong>te <strong>da</strong> relixión. Para a teoloxía cristiá a <strong>loucura</strong> é signo <strong>da</strong> guerra <strong>en</strong>tre Deus e<br />
Satanás pola posesión <strong>da</strong> alma 165 . Coincidindo co inicio <strong>da</strong> ruptura do “equilibrio” <strong>da</strong> socie<strong>da</strong>de<br />
estam<strong>en</strong>tal, ao final <strong>da</strong> I<strong>da</strong>de Media, a súa semántica espiritual relixiosa é explicitam<strong>en</strong>te sistematiza<strong>da</strong><br />
nunha obra. H. Kramer (1430-1505) e J. Spr<strong>en</strong>ger (1435-1495), dous inquisidores dominicos, <strong>da</strong>n a<br />
coñecer o seu Malleus Maleficarum <strong>en</strong> 1486 166 . Trátase dun manual para a id<strong>en</strong>tificación <strong>da</strong> bruxa, con<br />
descricións ricas <strong>en</strong> detalle de todo o procedem<strong>en</strong>to para detectar, facer confesar e castigar ás “servas de<br />
Satán”. O libro describelos poderes e prácticas dos bruxos, as súas relacións co demo, como descubrilos,<br />
a Inquisición necesaria, a cacharela, a tortura m<strong>en</strong>tal e física nunha cruza<strong>da</strong> contra a bruxaría. Esta obra<br />
de finais <strong>da</strong> I<strong>da</strong>de Media é á súa vez un manual didáctico detallado e unha lexitimación <strong>da</strong> necesi<strong>da</strong>de de<br />
perseguilo mal. A posesión demoníaca e a súa “curación”, relixiosa teñ<strong>en</strong> neste manual a mellor<br />
descrición “ci<strong>en</strong>tífica” 167 . A semántica <strong>da</strong>s socie<strong>da</strong>des estam<strong>en</strong>tais europeas constrúese <strong>en</strong> torno á<br />
160 Sangue, bile, bile negra e flegma: Laín Entalgo 1970; Mariño Ferro 1988.<br />
161 Conxunto de obras atribuí<strong>da</strong>s a Hipócrates, obras de to<strong>da</strong> unha xeración, ou escola, na Grecia clásica,<br />
162 Enciclopedia Británica 1998; Gal<strong>en</strong>o 1997, 2002, 2003.<br />
163 Mariño Ferro (1988) id<strong>en</strong>tifica esta teoría do equilibrio coa socie<strong>da</strong>de tradicional do campesiñado galego e a súa medicina popular. Mariño<br />
constrúe tó<strong>da</strong>las súas etnografías baseándose nesta id<strong>en</strong>tificación, véxase Mariño Ferro 1984, 1985, 1987, 1988, 1989, 1992 e 2000. A súa<br />
teoría é metaforicam<strong>en</strong>te coher<strong>en</strong>te, ain<strong>da</strong> que fai <strong>da</strong> socie<strong>da</strong>de galega unha illa nun mundo d<strong>en</strong>de hai séculos interconectado.<br />
164 Mariño Ferro (1985, 1986, 1988) ord<strong>en</strong>a to<strong>da</strong> a Medicina Tradicional Galega baseándose nunha refer<strong>en</strong>cia simbólica ao corpus hipocrático<br />
e a reinterpretación "cultural" Galega.<br />
165 Porter 1989:27-28.<br />
166 Kramer-Spreger 2005 (1486).<br />
167 O equival<strong>en</strong>te funcional do sistema ci<strong>en</strong>tífico moderno atopa na Europa <strong>da</strong> época nos tratados e Summas <strong>en</strong>ciclopédicas, e nos sucesivos<br />
catecismos e manuais para a realización do "correcto" exorcismo.<br />
~ 61 ~