Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
Orden social e loucura en Galicia - Repositorio Institucional da USC ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Introdución<br />
“Tratándose dunha socie<strong>da</strong>de como a nosa, na<strong>da</strong> sabemos con certeza, salvo que<br />
exhibe tamén unha orde flutuante, deriva<strong>da</strong> de ir elixindo <strong>en</strong> sucesivos puntos de<br />
bifurcación”. 1 Antonio Escohotado: Caos y ord<strong>en</strong>.<br />
A afirmación c<strong>en</strong>tral desta tese é que a Enfermi<strong>da</strong>de M<strong>en</strong>tal Grave (EMG) se constitúe nunha<br />
multitude complexa de procesos sociais <strong>en</strong>trelazados. A totali<strong>da</strong>de destes procesos comunícanse na<br />
expresión EMG asignándoselle nela unha falsa reali<strong>da</strong>de ontolóxica. Ao converter os nomes, as<br />
comunicacións e as expectativas <strong>en</strong> cousas créanse modelos de reali<strong>da</strong>de. Os conceptos como<br />
Enfermi<strong>da</strong>de M<strong>en</strong>tal, tolemia, <strong>loucura</strong> ou trastorno psiquiátrico (<strong>en</strong>tre outros similares) designan<br />
“paquetes” de relacións e expectativas, non só estados do mundo, e d<strong>en</strong>de logo, non unicam<strong>en</strong>te estados<br />
psicolóxicos dunha conci<strong>en</strong>cia. O obxectivo c<strong>en</strong>tral desta investigación é describir, d<strong>en</strong>de a socioloxía,<br />
esa rede complexa <strong>en</strong>cerra<strong>da</strong> na EMG nun estudo c<strong>en</strong>trado <strong>en</strong> <strong>Galicia</strong>. Só <strong>en</strong>t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>do estes nomes como<br />
conxuntos de relacións, devolvéndolles a súa complexi<strong>da</strong>de se poderán abolir infer<strong>en</strong>cias mal<br />
<strong>en</strong>camiña<strong>da</strong>s pero b<strong>en</strong> int<strong>en</strong>ciona<strong>da</strong>s; e increm<strong>en</strong>tar, polo tanto, a nosa compr<strong>en</strong>sión comparti<strong>da</strong> <strong>da</strong><br />
EMG.<br />
Poñamos un exemplo para clarificar estas afirmacións iniciais, usarémolo ao longo dista introdución.<br />
Unha familia <strong>en</strong> <strong>Galicia</strong> <strong>en</strong>fróntase por primeira vez a unha EMG nun dos seus membros. Ca<strong>da</strong><br />
integrante <strong>da</strong> uni<strong>da</strong>de <strong>en</strong>cáraa cunha estratexia difer<strong>en</strong>te. Ca<strong>da</strong> unha é apar<strong>en</strong>tem<strong>en</strong>te contraditorias coas<br />
restantes. A nai def<strong>en</strong>de, digamos, a exist<strong>en</strong>cia dun trastorno “orgánico” (os nervios ou o estrees) para<br />
explicalo que lle sucede ao seu fillo d<strong>en</strong>de hai uns meses. Acode por iso ao médico de cabeceira. Éste a<br />
deriva a un psiquiatra. O psiquiatra prescribe unhas pastillas e un seguim<strong>en</strong>to m<strong>en</strong>sual. Ao mesmo<br />
tempo, o seu marido acode a un curandeiro para “solucionar” o problema; un veciño <strong>da</strong> súa parroquia<br />
faloulle dun sobriño cunha problemática similar. O curandeiro curou ao sobriño “definitivam<strong>en</strong>te” cun<br />
ritual nunha romaría. Tras peregrinar ala os “malos espíritos” que a”<strong>en</strong>traran” desapareceran. O pai<br />
visita <strong>en</strong>tón o curandeiro cando os medicam<strong>en</strong>tos receitados polo psiquiatra parec<strong>en</strong> non funcionar. A tía<br />
que vive na mesma casa fala co sacerdote <strong>da</strong> parroquia <strong>en</strong> busca de consello. O sacerdote a escoita con<br />
paci<strong>en</strong>cia recom<strong>en</strong>dándolle un médico privado que axudou tamén a outra veciña. O fillo <strong>da</strong> familia, a<br />
orixe do problema, “auto medicase” con heroína e nega a exist<strong>en</strong>cia de dificultades na súa vi<strong>da</strong>. Todos<br />
eles falan dun mesmo “asunto”, <strong>en</strong>ténd<strong>en</strong>se s<strong>en</strong> que non obstante sexa posible compr<strong>en</strong>derse d<strong>en</strong>de a<br />
perspectiva adopta<strong>da</strong> por ca<strong>da</strong> un. Ca<strong>da</strong> un converte o problema nunha reali<strong>da</strong>de ontolóxica difer<strong>en</strong>te. A<br />
nai nunha <strong>en</strong>fermi<strong>da</strong>de orgánica, o pai nunha posesión, a tía nun asunto de médicos “expertos” privados;<br />
m<strong>en</strong>tres, o implicado nega calquera reali<strong>da</strong>de para ir camiño dunha toxicomanía. Imaxinemos que o fillo<br />
desta familia consegue, uns anos despois, un diagnóstico de Esquizofr<strong>en</strong>ia, e que tras un tempo de<br />
probar con difer<strong>en</strong>tes terapias, psicólogos, medicam<strong>en</strong>tos e médicos, acode a unha Asociación de<br />
Familiares de Enfermos M<strong>en</strong>tais. Nela pasa boa parte do día “traballando” nun taller, recibe a<br />
1 Escohotado 1999: 13<br />
~ 11 ~