pdf - Consello da Avogacía Galega
pdf - Consello da Avogacía Galega
pdf - Consello da Avogacía Galega
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Estado de Dereito é imprescindible a remisión constitucional, xa non só na análise do<br />
dereito penal, senón de calquera outro sector do ordenamento xurídico, pode afirmarse<br />
que o ben xurídico debe ser analizado como un concepto de raíz sociolóxica ou social,<br />
situado no sistema social e confrontado dinamicamente con el; pero, á súa vez, a teoría<br />
do ben xurídico non debe obviar a escala de valores que foi recolli<strong>da</strong> na Constitución,<br />
porque a norma fun<strong>da</strong>mental constitúe unha premisa político-criminal de gran transcendencia<br />
para a modelación do sistema penal.<br />
Iso non quere dicir necesariamente que o ben xurídico teña que aparecer recollido de<br />
forma expresa na nosa norma fun<strong>da</strong>mental, nin que se conteña nela unha explícita necesi<strong>da</strong>de<br />
de especial protección; se así fose, sería innecesario o labor creativo do lexislador<br />
ordinario, pero o que si cómpre ter en conta é que a norma fun<strong>da</strong>mental contén unha<br />
serie de valores prioritarios, os dereitos fun<strong>da</strong>mentais, a vixencia e respecto dos cales<br />
son imprescindibles para o desenvolvemento do sistema democrático 46 .<br />
A Constitución aparece así como un instrumento teórico ao servizo dos obxectivos <strong>da</strong><br />
reforma penal e, en consecuencia, <strong>da</strong> política-criminal. Unha vez senta<strong>da</strong>s estas puntualizacións,<br />
debe postularse un concepto de ben xurídico de corte sociolóxico e constitucionalmente<br />
orientado 47 .<br />
Sen dúbi<strong>da</strong>, este ha de ser o proceso natural nun Estado democrático como no que se<br />
desenvolve a socie<strong>da</strong>de española ao día de hoxe, e incluso aquel no que se desenvolvía<br />
nos anos posteriores á entra<strong>da</strong> en vigor <strong>da</strong> Constitución española de 1978 respecto<br />
<strong>da</strong> maior parte dos tipos penais; non obstante, creo que haberá que introducir a interrogante<br />
de se en 1989, ano no que se introduce por primeira vez o delito de violencia habitual<br />
no Código Penal español, ese concepto de ben xurídico de corte sociolóxico e constitucionalmente<br />
orientado carecía en reali<strong>da</strong>de dese corte sociolóxico, limitándose en<br />
exclusiva, coa introdución deste tipo penal, a unha expresión dos valores e os fins <strong>da</strong><br />
orde xurídica por expreso man<strong>da</strong>to constitucional.<br />
Creo que haberá que preguntarse, incluso, se esa introdución non debería cualificarse<br />
de excesivamente forza<strong>da</strong>, e iso porque a socie<strong>da</strong>de, a pesar do expreso man<strong>da</strong>to constitucional<br />
de protección do dereito á integri<strong>da</strong>de física e moral dos ci<strong>da</strong>dáns e as ci<strong>da</strong>dás<br />
cando do ámbito do privado se trataba, cando a vulneración dese dereito á integri<strong>da</strong>de<br />
se producía no ámbito familiar e afectaba preferentemente a un grupo social, as mulleres,<br />
cando requiría a posible inspección ou invasión do espazo considerado “intocable”<br />
como era a “viven<strong>da</strong> familiar” ou o chamado “espazo doméstico”, aín<strong>da</strong> non interiorizara<br />
esa conduta como unha conduta “reprochable penalmente”; en definitiva, que malia tratarse<br />
dunha conduta que atentaba contra valores expresamente proclamados no texto<br />
constitucional, constituía unha conduta “tolerable socialmente” e “consubstancial” ás relacións<br />
entre homes e mulleres dentro do ámbito privado.<br />
46 Para J. Carbonell Mateu, “pode dicirse que o Dereito penal desenvolve, tutelándoos, os valores proclamados<br />
na Constitución e os que dela emanan; pode dicirse, en fin, que detrás de ca<strong>da</strong> precepto<br />
penal debe haber un valor con relevancia constitucional...”; Carbonell Mateu, J.: Derecho penal: concepto<br />
y principios constitucionales, 3ª ed., Tirant lo Blanch, Valencia, 1999, p.37. Véxase tamén Bernal<br />
del Castillo: La discriminación en el derecho penal, Comares, Grana<strong>da</strong>, 1998, p. 7.<br />
47 Morales, F.: “Conclusión en torno al bien jurídico: Definiciones sociológicas y definiciones constitucionales”<br />
en Curso de Derecho penal, Parte General, Cedes, Barcelona, 1996, p. 247.<br />
O tratamento penal <strong>da</strong> violencia contra as mulleres<br />
33