Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
FRAMSYNING 87<br />
Andersen 1995, kap. 9), noko som gjorde scenen fri for denne Askepott. Epideiktisk<br />
retorikk kom ikkje bare til å dominera taleretorikken, men underordna seg også<br />
litteraturen og fekk stor innverknad på litteratur i mellomalder og renessanse<br />
(Curtius, 69; Vickers, 59 og 61).<br />
Grad av framsyning<br />
Til alle tider har epideiktisk retorikk vore ein kontroversiell kategori, forakta av<br />
nokon, høgt skatta av andre. Denne variasjonen i vurdering kan relaterast til<br />
spenninga mellom ei snever og ei vid oppfatning. Standard -innføringa til Theodore<br />
C. Burgess frå 1902 stiller ein vid og ein snever definisjon opp mot kvarandre. Den<br />
snevre, basert på skiljet mellom deltakar og tilskodar hos Aristoteles og brukt om<br />
tekst der framsyning er det sentrale og der hugnad er viktigare enn informasjon,<br />
kjem til uttrykk hos bl.a. Cicero:<br />
I de andre talearter d.v.s. i den historiske redegørelse og i den såkaldte epideiktiske foretrækker<br />
jeg, at alt formes i Isokrates' og Theopompos' stil med en periodeinddeling, således at talens forløb<br />
ligesom indesluttes i en cirkel, indtil den når til vejs ende, med de enkelte sætninger harmonisk<br />
afrundede. Efter at denne periodisering blev skabt […], har ingen, som blot nød nogen anseelse,<br />
skrevet taler af den art, som er beregnet til underholdning og in tet har at gøre med retstaler og<br />
debatten på Forum, uden at give næsten alle sætninger en regelret og rytmisk form. For da der her<br />
ikke er tale om en tilhører, der frygter at blive offer for den kunstfærdige retoriks rænker, er han<br />
tværtimod taleren taknem lig for, at han tjener ørets lyst. (Cicero Orator 61, 207-8.)<br />
Ei slik oppfatning vil utelukka emne av praktisk art, der tilhøyraren primært er<br />
opptatt av spørsmålet som blir drøfta, eller argumenta som blir brukte, eller der dei<br />
konklusjonane ein kjem fram til, vedkjem tilhøyrarens eigne interesser. Ein<br />
overflødig stil er det som framfor alt kjem i forgrunnen; denne set til og med<br />
omsynet til sanninga til side. Denne oppfatninga er ifølgje Burgess ikkje<br />
representativ for epideiktisk litteratur, men har ikkje desto mindre blitt eit urettvist<br />
generelt inntrykk (Burgess 1902, 94-95).<br />
Som korrektiv til dette viser han til ei meir inkluderande forståing, nærmare<br />
bestemt til tidleg gresk tradisjon som ikkje skilde så klart mellom sjangrane, og til<br />
Quintilian som reserverte seg mot reine talesjangrar, og mot å forstå epideiktisk tale<br />
som utelukkande framsynande. (Burgess 1902, 95). Ikkje minst finn han støtte hos<br />
Isokrates som rekna deliberativ tale som ei u ndergruppe av epideiktisk, og som<br />
tilskriv epideiktisk tale ein pragmatisk eller overtalande funksjon. Ifølgje Brian<br />
Vickers finn ein det same hos Platon, ja t.o.m. hos Aristoteles, noko som inneber at<br />
Aristoteles modifiserer sitt eige