Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
86 KAP. 2.3<br />
kvarandre; særleg var grensa til deliberativ tale uklar. Også seinare i antikken blir<br />
det reist innvendingar mot den strikte tredelinga, bl.a. tar Quintilian ope til motmæle<br />
mot å sjå sjangrane som klart separate i forhold til kvarandre; kvar av dei vil alltid<br />
innehalda element frå dei andre, hevdar han (Quintilian Inst. orat. III.iv.16).<br />
Systemet til Aristoteles er basert på bare eitt kriterium: kommunikativ<br />
funksjon, nærmare bestemt tilhøyrarens rolle. Men også andre kriterium har blitt<br />
gjort gjeldande. Ikkje minst har sjangeren blitt bestemt etter innhald, nærmare<br />
bestemt som lovtale eller klandertale. Allereie Platon og Aristoteles knyter det<br />
epideiktiske til etikken og ser ros som passande respons på dygd, og klander som<br />
passande respons på last (Vickers 1988, 54-55). I tillegg førekjem avgrensingar på<br />
formelt grunnlag, der det epideiktiske blir forklart anten generelt som språkpynt eller<br />
på grunnlag av topoi frå lovtalen. Lovtalen utgjer den viktigaste enkeltsjanger<br />
innanfor det epideiktiske feltet (Burgess, 113), og utviklar tidleg eit fast mønster,<br />
noko ein kan sjå f. eks. hos Platon som karikerer dette skjemaet i dialogen Symposion<br />
(jfr. talen til Agathon: "Jeg vil da begynde med at sige, hvorledes man bør holde en<br />
sådan tale, og derefter holde talen"; Platon Symposion 194 E) og i dialogen Menexenos<br />
(som parodierer gravtalen til Perikles, slik me kjenner den frå Thukydid<br />
Poloponneserkrigen II. 35-46). Det har vore ein tendens til å la lovtalen representera all<br />
epideiktisk retorikk, noko som er misvisande all den tid det er ei rekke andre<br />
sjangrar som høyrer feltet til. Burgess gjer såleis greie for fire hovudsjangrar, men<br />
understreker at desse ikkje uttømmer heilskapen, bare kan seiast å vera representative<br />
for den. D. A. Russel og N. G. Wilson gir uttrykk for eit liknande syn (Menander<br />
Rhetor, xx). Ikkje desto mind re har det blitt vanleg å la mønsteret frå lovtalen<br />
representera det epideiktiske. Dette gjer seg i utprega grad gjeldande hos Menader<br />
Rhetor. Ei jamføring mellom han og Aristoteles viser ein stor variasjon i teoretisk<br />
perspektiv. Medan Aristoteles er generell i sitt utsyn og ikkje aktar særleg på<br />
spesifikke former, er det omvendt hos Menander som har få generelle merknader,<br />
men gjer utførleg greie for topoi frå lovtalen (Burgess, 106-108).<br />
Det er nok eit slikt sprikande og mangfaldig bilete Øyvind Andersen refererer<br />
til når han kallar epideiktisk retorikk for "problembarnet blant talesjangrene"<br />
(Andersen 1995, 30-33; uth. her). Brian Vickers er meir spesifikk i metaforikken når<br />
han kallar dette problembarnet for Askepott: Først vurdert som uvesentleg og<br />
mindreverdig i jamføring med "storesøstrene" - forensisk og deliberativ tale - som<br />
hadde høg prestisje i demokratia i antikken, men som viste seg å bli mindre<br />
attraktive då folkestyra forsvann (Tacitus Dialog om talarane 40;