Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
VIDD<br />
Denne inndelinga nyanserer posisjonane i striden mellom dei gamle og dei moderne,<br />
og den utgjer ei tenleg referanseramme for Holbergs posisjon. Som faghistorikar<br />
plasserer han seg blant dei gamle. Dei historiografiske utgreiingane hans er sjølvsagt<br />
ikkje utan dokumentasjon, men det er ikkje der hans dømmekraft har sitt fundament;<br />
den er basert på vidd. Dette ytrar seg ved ein tendens til å la resonnering og<br />
refleksjon styra historieforteljinga. Refleksjonen kan ha mange attitydar, den kan<br />
vera nøkternt vurderande, eller satirisk, eller på sofistisk vis gjera antitesen eller<br />
paradokset til eit mål i seg sjølv.<br />
Her er tre fyldige eksempel som viser noko av spennvidda i innslaget av<br />
refleksjon. Det første, frå kapitlet om Christian den fjerde i Danmarkshistoria, er ei<br />
typisk eksempelberetning, avrunda med ein kommentar som tydeleggjer kva det er<br />
historia illustrerer.<br />
Paa denne Herredag blev først foretagen en Sag angaaende 3 unge Herrer, som h avde<br />
overfaldet og læmlæsted en ved Navn Peder Skram. Da Dommen skulde afsiges,<br />
merkede den unge Konge, at nogle af Raadet gierne ønskede, at denne Gierning ikke<br />
paa dette Skarpeste maatte ansees i Henseende til Personernes Qualitet, hvorudover<br />
han spurte Rigets Raad, om Loven intet udtrykkeligen mælder om, hvad der skulde<br />
følge paa saadan Misgierning. Og, da Cancelern der til svarede, at den Skaanske Lov<br />
alleene taler noget derom, nemlig at derfor skal bødes Ære og 3 Mark, men at saadant<br />
ikke kunde appliceres til de andre Provincier, saasom enhver havde sin Lov, da stod<br />
Kongen op, og med alles Forundring sagde, at en Misgierning burde straffes, hvor<br />
den end er skeed, og fældede Dommen saaledes: De skulde straffes paa deres Ære og<br />
bøde deres 3 Mark […] Denne Dom, som den unge Konge afsagde med saadan<br />
Gravitet, jog saadan Skræk i det heele Raad, at ingen turde oplukke sin Mund for at<br />
indvende noget derimod, og saae man af denne Action tydeligen, hvad denne unge<br />
Konge førde i sin Skiold, og at han vilde blive en stor Regent. (SS, VII, 402.)<br />
Historia er eksemplarisk i meir enn ein forstand. I tillegg til å visa korleis denne<br />
regenten er, viser den korleis Holberg er, nærmare bestemt korleis han trekker fram<br />
historier som viser styrke og handlekraft når han teikn ar biletet av ein av sine<br />
favoritt-regentar. Kongens storhet er at han klarer å handtera eit dilemma, ein<br />
umogleg situasjon. (At "medaljen" også har ei bakside - monarken set seg jo ut over<br />
lova med si robuste handling - bekymrar ikkje forfattaren; den sterke kongen har rett<br />
til slikt.)<br />
Dei to neste eksempla, begge frå kyrkjehistoria, er langt meir utprega, og viser<br />
korleis refleksjonen tar overhand og drar av garde med beretninga. Først omtalen av<br />
Fotius (800-talet), ein geistleg innan den austlege eller greske kyrkja som var i meir<br />
eller mindre kontinuerleg krangel med pavekyrkja i Roma. Han blei ekskommunisert<br />
av så mange som 7 pavar, av nokre medan han levde, av<br />
81