Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
78<br />
KAP. 2.2<br />
kanskje fremste dygda hans. Det er dette som gjer han eineståande og stiller han over<br />
andre historikarar. (Paludan-Müller 1883, 45-46.)<br />
Men om samtida kunne gi ros, til dels panegyrisk ros (slik som hos Albert<br />
Thura; Petersen 1910), hadde den også motførestillingar. Folk som Hans Gram, Jens<br />
Sneedorff og Peter Fr. Suhm trekker fram både positive og negative sider: Gram<br />
rosar Danmarkshistoria for stil og språk, for plan og orden i framstillinga, for bruk<br />
av handskifter som kjeldemateriale (særleg i dei to siste kap itla), men han lastar<br />
verket fordi det er prega av hastverk, med spinkel framstilling og mange<br />
gjentakingar, fordi det har dristige og lite funderte vurderingar, til dels med innslag<br />
av komedie, satire og reint sladderstoff. (Jørgensen 1924, 140-41). Chr. Stub finn at<br />
Holberg "oftere er en Comicus og ligesaa Satyricus, som er langt fra en Historisk<br />
Stil", og Rantzau ytrar ønske om at Holbergs "Historia Comica" må bli erstatta av eit<br />
heilt nytt historieverk, forfatta av Hans Gram (Ehrencron -Müller 1933, X, 151-52).<br />
Den viktigaste innvendinga både frå samtid og ettertid er vel at Holberg som<br />
faghistorikar bøyer av overfor kjeldekritikken. Prøving av kjeldene m.o.t. deira<br />
sanningsverdi er varemerke for kjeldekritikken, og denne metoden har vore<br />
varemerke også for historiefaget generelt opp til vår tid, noko ein bl.a. ser av nyare<br />
metodiske innføringsbøker (Dahl 1967; Clausen 1968).<br />
Ellen Jørgensen viser korleis Holberg og hans fagfelle Hans Gram brukar<br />
kjeldene på ulikt vis. Eksemplet ho viser til, er frå Huitfeldt, nærmare bestemt<br />
historia om det sinte og fyndige brevet kong Valdemar ein gong skal ha sendt til<br />
paven i Roma. Holberg tar brevet til inntekt for at kongen "har tracteret Religions-<br />
Sager cavalierment"; Gram derimot undersøker nøye dei kjeldene som Huitfeldt har<br />
basert historia på, og kjem fram til at brevet er falskt og historia oppspinn. (Jørgensen<br />
1931, 183 note 3.)<br />
Danmarkshistoria - Dannemarks Riges Historie - kom første gong ut 1732-35, og<br />
i ny utgåve 1753. I tida mellom første og andre utgåve blei det frå faghistorikarar<br />
som Hans Gram og Jacob Langebæk levert arbeid som gav ny innsikt på ulike felt,<br />
noko som Holberg i andre utgåve kunne ha gjort seg nytte av. Men det gjorde han<br />
ikkje, noko både samtida og ettertida har kritisert han for.<br />
Vist er det, at man paa mange Steder savner en tilbørlig Kritik; at Forfatteren langt fra<br />
ikke har benyttet de Resultater af Grams lærde Forskninger eller de vigtige<br />
Kildeskrifter der skyldtes Langebeks kritiske Samlerflid, saaledes som det kunde<br />
ønskes, og overhovedet ikke har stræbt at give Værkets anden Udgave saa megen<br />
Grundighed og Fuldstændighed, som man, efter 20 Aars Mellemrum kunde være<br />
berettiget til at vente" (Werlauff 1856, 431-32).