Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
IDEALITET 69<br />
Holbergs Originalitet bestaar da dels deri, at han har haft Sans for disse spændende Noter, dels i,<br />
at han har suppleret sit Stofudvalg med andre Eksempler og Bemærkninger, dels endelig og mest i<br />
dette, at han indtager en meget fast Holdning til Bayles Problem. At han her staar sammen med sin<br />
Kilde, forringer ingenlunde Essayets Originalværdi—i andre Essays øser Holberg med samme<br />
Ligefremhed af Bayles Noter, men for at gendrive Idéerne (Jansen 1938-39, II, 229).<br />
Det andre punktet i denne grunngjevinga, å supplera stoffutvalet med andre<br />
eksempel, forklarer originaliteten som avvik frå overleveringa.<br />
Subjektet får såleis to forklaringar, eller sagt annleis: det står i eit<br />
spenningsforhold mellom tilknyting til førelegga (den djupaste løyndom) og<br />
lausriving frå dei. Dette skal eg gjera nærmare greie for med lesinga (til Billeskov) av<br />
MTkr I.109 som utgangspunkt.<br />
Fjord Jensen brukar - som omtalt ovanfor - MTkr I.109 til å visa korleis<br />
tradisjonen virkar hemmande for ei fri, personleg og problemorientert form .<br />
Billeskov brukar same tekst til å visa det stikk motsette; teksten viser ifølgje han ei<br />
utvikling mot ein sjølvstendig og personleg essayistikk, mot frigjering frå førebilete<br />
og opning for det personlege. Litteraten Holberg må i dette stykket tre i bakgrunnen<br />
for Mannen Holberg. Under overskrifta "Livsfilosofi" gjennomgår Billeskov fire<br />
stadium i utviklinga av dette essayet. Og som vanleg hos han er det forholdet til<br />
førelegga som utgjer den sentrale referanseramma. Første stadium er Epigr I.83, her<br />
er det kun Horats som er førelegg, og tonen er satirisk. Andre stadium er "Felicitas et<br />
infelicitas" (Epist III), der Seneca og Cicero har komme til som viktige inspiratorar og<br />
der teksten i staden for rein satire uttrykker sut for nesten. Tredje stadium er MTkr<br />
I.83 ("Felicitas et infelicitas"). Tilføyingane som er gjort mellom 1743 og 1744 peiker<br />
tilbake på Montaigne, nærmare bestemt dei to stoiske tekstane frå Les Essais, I.14 og<br />
I.20. (Jansen oppgir andre nummer hos Montaigne, I.40 og I.19, det same gjer<br />
Halvorsen 1941). Desse gir idé til ei ny avhandling om emnet - fjerde stadium - MTkr<br />
I.109, der Montaigne heilt har overtaket over dei gamle. Det avgjerande punkt for<br />
resonnementet til Billeskov ligg m idtvegs i MTkr I.109.<br />
Medens første Halvdel næsten kun er en Mosaik af fremmed Stof, er i den anden Forfatteren selv i<br />
næsten ualmindelig Grad nærværende. Man føler nu stærkest det personlige Underlag, ligesom<br />
man i Essayets Begyndelse væsentligt saa et litterært. (Jansen 1938-39, II, 149.)<br />
Holberg går her vekk frå førelegga, noko Billeskov meiner markerer overgangen frå<br />
litterær til personleg form. Den sjølvstendige og personlege essayistikken blir såleis<br />
knytt til lausrivinga frå førebileta. Men Billeskov er ikkje ferdig med det;