Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
IDEALITET 61<br />
enkelt-eksemplara av arten, gjer Billeskov greie for eitkvart førelegg, utan omsyn til<br />
kva forholdet er mellom dette og den generelle sjanger-tradisjonen, eller til det<br />
utviklingsstadiet sjangeren er på idet forfattaren får den overlevert.<br />
Eit eksempel er omtalen av MTkr I.100. Billeskov Jansen dokumenterer at<br />
Holberg i dette tilfellet hentar mesteparten av sitt stoff frå ein artikkel i leksikonet til<br />
Pierre Bayle (Dictionnaire) med overskrifta "Simonide". Sjølve artikkelen er hos Bayle<br />
på 44 linjer, men denne har fått føydd til seg heile seks foliant-sider med noter.<br />
Denne måten å ordna stoffet på, har lite til felles med moderne oppslagsverk; Bayle<br />
føyer til noter nærmast etter assosiasjonsprinsippet. Historia om Simonides har<br />
Holberg henta frå note F hos Bayle, og frå denne og and re noter har han henta også<br />
andre brikker til dette essayet, bl.a. eit stort Charron -sitat. Såleis har Holberg ikkje<br />
bare lånt ei rekke stader frå Bayle, men i mangt og mye bygt opp sin eigen tekst over<br />
leisten frå hans leksikon. (Jansen 1938-39, II, 189-96.)<br />
På denne måten spesifiserer Billeskov Jansen sjanger-spørsmålet, slik at det<br />
ikkje dreiar seg så mye om ei allmenn som om ei spesifikk utvikling. Denne<br />
spesifiseringa inneber både ei styrking og ei svekking av det "sjangrologiske"<br />
perspektivet hos Rubow. På den eine sida blir påstanden om diktarens halve lagnad<br />
underbygd, konkretisert, gjort til eit empirisk spørsmål. På den andre sida er denne<br />
konkretiseringa gjennomført på så ytterleggåande vis, at den riv beina under<br />
førestillinga om ein styrande sjanger.<br />
For det andre: Billeskov forminskar forfattarpersonen som forklarande faktor.<br />
Rubow sa at sjangeren var halve lagnaden til ein forfattar; i sin eigen praksis<br />
modererte han dette grunnsynet ved å trekka inn også biografi og forfattarpsykologi<br />
i forklaringa. For Billeskov er den personlege samanhengen sekundær; han skriv det<br />
aller meste på kontoen førebilete og litterære impulsar. F. eks.: Grunnen til at ein del<br />
småessays om historieskriving ikkje er av særleg verdi, er val av førebilete, grunnen<br />
til at litteraturkritikken er pregnant og personleg, er også dét val av førebilete (Jansen<br />
1938-39, II, 227). Han kan til og med få seg til å seia at frigjeringa frå førebileta skjer -<br />
på grunnlag av førebilete! (Dette kjem eg straks tilbake til.) Her er det såleis ikkje tale<br />
om halvdelen; Billeskov minimaliserer brøken så mye at den nærmast forsvinn, sa<br />
Ejnar Thomsen (Thomsen 1954, 116-17).<br />
Reduseringa av sjangeren og likeeins av forfattarpersonen når hos Billeskov ei<br />
grense ved det som han kallar "Det personlige Fænomen" (Jansen 1938-39, II, 234). Til<br />
tross for at interessa for forfattarpersonen kan synast låg hos Billeskov, ville det vera<br />
galt å hevda at den ikkje er innanfor metodens felt. Om