Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
IDEALITET 55<br />
Om både sentensen selv og eksempelrækkerne gælder det, at de opbygges efter det skjulte princip,<br />
at jo mere paradoksalt de udtrykkes, jo større virkning har de. Men i dette viser sig langt mere end<br />
blot den levende, humoristiske og paradokse stilvilje, som også en eftertid har været indtaget af<br />
hos Holberg. Heri udtrykkes nemlig et karakteristisk 'syn på verden'. (Jensen 1983, 230.)<br />
I omtalen av Brandes stilte eg spørsmål ved ei innhaldsorientert forståing av<br />
paradokset. Hos Fjord Jensen er det heller ei form -orientert oppfatning ein kan reisa<br />
innvendingar mot. Det som er problematisk, er at paradokset blir oppfatta som<br />
uttrykk for forfattarens allereie avklarte "syn på verden".<br />
Det er også vanskeleg å forstå at paradokset så enkelt kan relaterast til<br />
samfunsproblem, slik som i analyseeksemplet til Fjord Jensen. Han gjer det lett for<br />
seg ved val av akkurat MTkr I.109 som eksempel. Og det bør leggast til at analysen<br />
hans omfattar bare første del av MTkr I.109. Teksten har ei brå vending midtvegs<br />
("Intet er underligere …", 103); frå å dreia seg om at lykka ikkje er eit ytre fenomen,<br />
men kva den enkelte gjer den til, går den over til å handla om at einkvar må få leva<br />
slik han sjølv vil. Det er såleis ein sprik eller eit sprang i teksten som førestillinga om<br />
rigid mønster ikkje fangar opp.<br />
Eit anna problem ved lesinga til Fjord Jensen gjeld påstanden om khreia-<br />
mønsteret som styrande. Ein kan spørja: Er det utelukkande dette mønsteret som<br />
styrer? Kan det teksten seier, restlaust førast tilbake til dette mønsteret? Kva plass gir<br />
denne forklaringa for humor og distanse? Straks det oppstår ei eller anna tekstleg<br />
distansering til bevisføringa, eksemplifiseringa, argumentasjonen, kan ein vel ikkje<br />
lenger tala om at det bare er khreia-mønsteret som dominerer, og heller ikkje om ei<br />
stram og rigid form? Er det ikkje rimelegare å hevda at det er ein slik distanse i den<br />
føreliggande teksten? Svaret på spørsmålet er altavgjerande for utlegginga til Fjord<br />
Jensen, og for det resonnementet utlegginga inngår i.<br />
Når epistelforma blir tilskriven ein viktig funksjon, skulle ein venta at det blei<br />
gjort spesifikt greie for den. Det hovudkapitlet i Dansk litteraturhistorie som denne<br />
omtalen står i, om perioden 1746-70, har som nytt og originalt bidrag ein relativt brei<br />
omtale av brevet, slik det viser seg i ulike variantar: det føydale kontraktbrev, det<br />
personlege brevet og den litterære epistelen brukt dialogisk eller i debatt. Brevet blir<br />
ikkje forstått som éi form, men mange, med varierande utforming, funksjon og<br />
innhald etter kva brukssamanheng det inngår i. Med dette perspektivet overvinn<br />
Fjord Jensen det enkle og eindimensjonale perspektivet som kan prega også nyare<br />
utgreiingar om brevet. Men i dette lyset blir det desto meir påfallande at han under<br />
omtalen av Holberg ikkje