Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
46 KAP. 2.1<br />
Dette kan gi inntrykk av at det ikkje er så mye å henta hos Brandes, at han slett ikkje<br />
er ein god innfallsport til Holberg-essayet.<br />
Men om den reflekterande prosaen får liten omtale, får den likevel vekt på<br />
meir indirekte vis. Det er særleg to forhold som gir grunn til å hevda noko slikt. For<br />
det første definerer han eit av sine mest sentrale begrep, nemleg klassisk eller<br />
klassisistisk åndsform, på grunnlag av element frå essayet, nemleg "det oratoriske". I<br />
tillegg kan ein i det vesle han seier om Holberg-essayet, finna støtte for ei lesing som<br />
gjer tydeleg spenningar i teksten og gjennom det problematiserer betydninga i denne<br />
prosaen. Desse to generelle påstandane skal eg utdjupa nærmare i ei lesing av særleg<br />
det fjerde kapitlet, "Aandspræg". Undervegs vil eg også trekka inn eit anna opus av<br />
Brandes, nemleg Holberg-essayet frå 1887 (Brandes 1889).<br />
Éin nøkkel til det ein kan kalla poetikken til Brandes, finn ein i ei faktorisering<br />
av diktarens oppgåver, nærmare bestemt i delinga mellom inntrykk og bearbeiding<br />
av inntrykk.<br />
[…] Menneskeaanden, stillet Ansigt til Ansigt med Naturen og Menneskene, har en dobbelt<br />
Virksomhed at udføre, først den at modtage saa rigt og alsidigt et Indtryk som muligt, dernæst at<br />
bearbejde dette Indtryk, sønderdele det og efter Evne ordne og udtr ykke de Forestillinger, det har<br />
fremkaldt (Brandes 1884, 138).<br />
Klassisismen blir i ei slik forklaringsramme ei retning som legg meir vekt på<br />
bearbeiding av inntrykk, på eit ordna, polert og fornuftig uttrykk, enn på "et fuldt og<br />
samlet Indtryk" av livet. Historisk plasserer den seg mellom renessanse - "de vældige<br />
Temperamenters Tid"- og romantikk, då "Troen paa det Ubevidstes Magt i<br />
Modsætning til den resonnerende Tænkens Betydning vender tilbage"(136).<br />
Forklaringa på denne skilnaden finn Brandes i tre faktorar: utviklingstrinn, rase og<br />
tidsalder. Kategoriane og tildels også formuleringane er henta direkte frå Hippolyte<br />
Taine og hans positivistisk-deterministiske teori om faktorar for kunsten. Paul<br />
Rubow gjer greie for dette påverknadsforholdet (Rubow 1932, 17-18). Når<br />
klassisismen prioriterer form - særleg høgpolert form - framfor innhald, er det fordi<br />
den er eit produkt av den romanske folkekarakteren, "til hvis inderste Væsen hører<br />
Evnen til at bevæge sig i Forstandsræsonnement og Evnen til at bringe Talens Kunst<br />
til dens højeste Fuldkommenhed" (Brandes 1884, 157). Vidare ser Brandes denne<br />
formdyrkinga i eit sosiologisk perspektiv, som "et Produkt af Digterens Forhold til<br />
det nye Publikum, som dannes af en Hofadel, der er velopdragen og ørkesløs" (140).<br />
Men den mest framtredande forklaringa er orienteringa mot fornuft; den<br />
klassisistiske ånd "tror paa den personlige Fornuft;