Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
244 KAP. 6<br />
Men det er grunn til å hevda at idéen om eit enkelt språk også får ei breiare<br />
artikulering i den aktuelle Montaigne-teksten. I tillegg til at anticiceronianisme- og<br />
négligence-tanken gjer seg gjeldande som syn, kjem den innleiingsvis i dette stykket<br />
også til uttrykk som sjølvkarakteristikk; Montaigne røper her eit manipulerande<br />
triks, nemleg å gå i rette med andres litterære tjuveri i håp om at lesaren ikkje skal<br />
oppdaga hans eigne tjuveri. Eg seier noko, seier Montaigne, for å avleia lesaren frå å<br />
legga merke til det som eg sjølv gjer. (Les Essais I.26, Montaigne 1993, I, 169). Denne<br />
vedståinga meiner eg har metaspråkleg funksjon, dvs. er rettleiande for lesing av<br />
Montaignes eigen tekst.<br />
Ei slik dobbelhaldning blir også praktisert i teksten. Teksten forkynner idealet<br />
om eit enkelt og klart språk, særleg i lys av res-verba-forholdet. Saka er viktigare enn<br />
orda; ved imitering er det såleis viktigare å gripa idé enn ytre form og formuleringar.<br />
Her kan ein kjenna igjen tankegods frå kritikken Erasmus retta mot ciceronianarane.<br />
Denne saks- og innhaldsorienteringa er ikkje bare retta mot unødvendig språkleg<br />
kling-klang, den blir gjennomført i ytterleggåande form, ved feilslutning: gode<br />
formuleringar er teikn på dårleg dømmekraft. Slik feilslutning rammar til og med<br />
Cicero. "Når Cicero var i sit allermest veltalende hjørne var der mange der blev slået<br />
med forundring, men Cato lo kun og sagde: 'Det er en vittig konsul vi har'" (Les<br />
Essais I.26, Montaigne 1993, I, 194). I ein annan passasje blir feilslutninga gjennomført<br />
til endes, dvs. fram til ei totalitær avvising av all ordkunst.<br />
Da nogen spurgte Zeuxidamos hvorfor spartanerne ikke nedskrev tapperhedsreglerne<br />
og lod deres unge mennesker lære dem, svarede han at det var fordi de ville vænne<br />
dem til handling, ikke til ord. Sammenlign engang, efter femten-seksten års forløb,<br />
sådan én med en af vore latinskoleelever som har brugt lige så lang tid på at lære at<br />
tale, og ikke andet. Folk bestiller ikke andet end at snakke, og jeg har aldrig været ude<br />
for et menneske der ikke snarere sagde mere end mindre end han burde. Alligevel<br />
spilder vi halvdelen af vores liv på at lære det. Man bruger fire-fem år af vores liv på<br />
at lære os at forstå ordene og sy dem sammen til sætninger, lige så mange yderligere<br />
med at lære os at forme dem til en større tekst, bestående af fire-fem dele, og minst<br />
fem til med at lære os hurtigt at sammenføje dem og flette dem ind i hinanden på en<br />
spidsfindig måde. Men lad dem om det der lever af det. (Les Essais I.26, Montaigne<br />
1993, I, 192.)<br />
Her er feilslutninga, på grunnlag av idealet om eit enkelt språk, gjennomført så<br />
konsekvent at alt språk blir avvist. Motsetnaden mellom det forfattaren hevdar og<br />
det han sjølv gjer blir dermed påtrengjande; Montaigne går i rette med andre for<br />
noko han sjølv praktiserer. "< *L+ad dem om det der lever af det" seier han. "Dem" er<br />
ordkunstnarane. Dette blir sagt av ein som sjølv er ordkunstnar.