Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
202 KAP. 5.2<br />
Henseende at jeg recommenderer paradoxe Meeninger: thi, naar de samme med Grund<br />
og Skiønsomhed blive udførte, kand de samme ansees som nye og nyttige Decouverter<br />
[…]. (MTkr "Forberedelse", 19.)<br />
Omtalen av paradokset i MTkr "Forberedelse" er parallell til den ein finn i Ep<br />
69. På same måten som epistelen er kommentar til Holbergs reflekterande prosa eller<br />
forfattarskapen generelt, er "Forberedelse" kommentar til MTkr som heilskap. Viss<br />
ein las denne innleiinga som lausriven poetikk, skilt frå - og som noko anna enn - dei<br />
påfølgjande enkeltstykka av MTkr, kunne problemstillinga intensjon-realitet blitt gjort<br />
gjeldande. Men på same måten som i Ep 69 er det også her vanskeleg å skilja mellom<br />
teori og praksis. Omtalen kan ikkje viklast u t av bruken; den er ikkje isolert frå<br />
praksis, men del av praksis, og del av tekstens artikulasjon.<br />
Teoretiseringa av paradokset i "Forberedelse" peiker ut i dei påfølgjande<br />
enkeltstykka, både ved at desse praktiserer dét "Forberedelse" omtaler, men også ved<br />
at teorien frå "Forberedelse" blir gjentatt i enkeltstykka. Sagt annleis: I dei enkelte<br />
stykka har praktiseringa eller bruken av paradokset klare element av omtale eller<br />
teoretisering. Vanskane med å skilja mellom teori og praksis dreiar seg såleis meir<br />
spesifikt om at omtalen eller teoretiseringa av paradokset utgjer eit berande element i<br />
boka som heilskap.<br />
Når MTkr brukar ordet "paradoks" utanfor "Forberedelse", skjer dette med<br />
referanse til begge hovudtydingar (som Holberg-ordbog opererer med og som ein<br />
finn i både Ep 69 og MTkr,"Forberedelse"). Såleis avviser MTkr III.74 tvungen eller<br />
"udpisked" kjærleik ved å kalla den "et Paradox og en rar og selsom Egenskab" (283),<br />
mens MTkr II.90 brukar ordet om det som er mot vanleg oppfatning: "Denne Materie<br />
er […] paradox; thi der disputeres mod en almindelig Meening […]" (208). Skiljet<br />
mellom dei to hovudtydingane kan nok sporast her og der, men er ikkje noko MTkr<br />
legg vekt på i og for seg. Viktigare er det at ord et - utan omsyn til dette skiljet - blir<br />
brukt om det som er eller synest ufatteleg, vanskeleg å begripa. MTkr III.40 taler<br />
såleis om "et Paradox, som er vanskeligt at begribe" (258) og MTkr III.77 om eit<br />
paradoks som "aldeles ikke" kan "hæves" (287). Spørsmålet som i slike samanhengar<br />
melder seg, er om det ufattelege likevel kan fattast. Eit ja peiker på paradokset som<br />
prestasjon; med sjølvkjensle kan forfattaren tala om dei paradoks han har "udført"<br />
(MTkr I 83, 62). Eit nei, derimot, viser til fornuftas grenser. "Jeg drister mig ikke til at<br />
sige, alle Hoveder at være af lige Capacitet: thi det var et Paradox, som vilde blive<br />
vanskeligt at udføre" (MTkr II.41, 174).