Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
PARADOKS I HOLBERG-ESSAYET 199<br />
fremst om paradoks som er unyttige i kraft av ikkje å gi innsikt, dvs. den type som<br />
går under namnet "unyttige" paradoks. Og det er spelet på dei ulike tydingane og<br />
tilsløringa av grensene mellom dei ulike spesifikke tydingane ordet kan ha, som<br />
skaper rom for feilslutninga.<br />
I andre del av teksten skaper nye feilslutningar grunnlag for dei merkelegaste<br />
påstandar. Den generelle tanken om at fordommar og inngrodd vane held folk nede,<br />
blir konkretisert i vurderinga av kjæledyrs nytte. Dyr som gir oss mat - som høns og<br />
kyr - nøler me ikkje med å avliva og bruka som føde, medan dyr som det bare er<br />
arbeid og bryderi med - som hund og katt - blir handsama som om dei var<br />
menneske. Dette er noko forfattaren konstaterer og stiller seg kritisk til. Det som blir<br />
gjort til hovudkriterium i vurderinga av dyrs nytte, er om dei gir føde. Slutninga som<br />
blir lagt til grunn, kan stillast opp slik: (1) Ved å gi føde er dyr til nytte for menneska,<br />
(2) menneska et ikkje kjæledyr, (3) kjæledyr er ikkje til nytte for menneska.<br />
Resonnementet haltar ved samanblanding av affeksjonsverdi og "kjøtverdi",<br />
nærmare bestemt ved at affeksjonsverdien til kjæledyr blir halden heilt utanfor. På<br />
dette grunnlaget blir det mogleg å fremja den umoglege påstanden om at det bare er<br />
gammal fordom ikkje å eta sine eigne kjæledyr (viss det skulle vera behov for mat);<br />
fordommen går ifølgje eit slikt resonnement nærmare bestemt ut på ikkje å sjå mat-<br />
eller kjøtverdien til kjæledyr.<br />
Subjektivitet, prosessualitet, komisk regresjon<br />
Subjektet i teksten - den som taler - kjem til syne eller får eit andlet gjennom<br />
feilslutninga. Subjektet har påfallande liten sans for kjæledyrs eigentlege eller<br />
vesentlege nytte - å gi menneska selskap, hjelp og glede - men grev einsidig fram dei<br />
negative sidene ved det å ha kjæledyr.<br />
[…] hvad, som kand giøre en Skiødehund saa hellig, at den ikke maa underkastes<br />
andre Creatures Skiebne, er vanskeligt at udfinde; thi dens Meriter bestaaer alleene<br />
udi at skidne Folks Stuer, at besudle Matroners og Jomfruers Forklæder, at bieffe, saa<br />
ofte en Stuedør aabnes, og i det øvrige at ligge paa en blød Pude under en Kakkelovn<br />
(Ep 69, I, 297).<br />
Argumentasjonen er så einsidig at den kan indikera idiosynkrasi mot hundar. Ikkje<br />
nødvendigvis personen Ludvig Holbergs idiosykrasi; om det er hans personlege<br />
oppfatning i saka som kjem til uttrykk her, skal eg ikkje ta stilling til. Det avgjerande<br />
er ikkje om det subjektet som her uttaler seg, korresponderer med eit historisk<br />
subjekt utanfor teksten, men at markeringa har ein funksjon i