Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
PARADOKS SOM RETORISK BEGREP 191<br />
valens eller transitivitet; "change" viser tilbake til både ei intransitiv og ei transitiv<br />
tyding: å forandra seg (intransitiv), å skifta klede (transitiv).<br />
Avslutningsvis, der det er tale om at " a Light Woman" er disponert for å falla,<br />
er argumentasjonen tvetydig i kraft av at to metaforar - begge innehaldande "light" -<br />
blir blanda saman.<br />
Malloch understreker tvetydigheten som kjerna i paradokset, og vidare i<br />
særleg to implikasjonar som dette har. Den eine er at argumentasjonen går i sirkel.<br />
Ved logisk argumentasjon kan ein dra slutningar (dedusera) ut frå eit innleiiande<br />
prinsipp: paradokset har ikkje noko første eller innleiande prinsipp. I staden ei rekke<br />
tvetydigheter bunde saman i sirkel. Ein sirkel kan ikkje teleskoperast, ikkje eingong<br />
forkortast utan at den opprinnelege heilskapen går tapt. Derfor blir parafrasen ein<br />
avslørande test. Paradokset toler ikkje parafrase; det er ein verbal og ikkje ein<br />
konseptuell argumentasjonsform. Oppsummering er umogleg; i staden for å<br />
oppsummera sitt resonnement må paradoksisten derfor gjera noko anna, f. eks. gjera<br />
ein digresjon, komma med ei brå oppfordring, eller ei orsaking for det ein har gjort,<br />
osv.<br />
Den andre implikasjonen er at paradokset har trekk frå dramaet ("It is well to<br />
emphasize the dramatic nature of the paradox", Malloch 1956, 195); det kan sjåast<br />
som "one part in a verbal drama" (195), dvs. det blir skrive for å bli tilbakevist. Det<br />
eksisterer ikkje i seg sjølv, men først idet dialogpartnaren, dvs. lesaren, oppdagar det<br />
og tilbakeviser det. Paradoksa har "a nature which is revealed in the act of meeting<br />
(or, more accurately, resisting) them" (195). Dvs. at dei eksisterer som resultat av<br />
lesarens respons på teksten.<br />
Malloch ser paradokset som eit ureduserbart trekk ved teksten, og vidare som<br />
eit utspel mot lesaren, dvs. det blir realisert først idet lesaren oppdagar det.<br />
Paradokset utgjer på den måten eit tekstleg element som plasserer refleksjonen i<br />
dialogen. Paradokset nyanserer eller gir tilskot til førestillinga om reflekterande prosa,<br />
ein term som eg brukar tvers igjennom dette abeidet. Ein kan spørja: Kven er det som<br />
reflekterer? Forfattaren? Ja, men på grunnlag av Malloch kan ein føya til: forfattaren<br />
gjer ikkje heile jobben; han gir bare stemme til eine parten av ein dialog, som det er<br />
dialogpartnaren, dvs. lesaren, si oppgåve å fullbyrda. Lesarens rolle blir bestemt av<br />
paradokset, dvs. feilslutninga, rettare sagt i den rolla som lesaren blir tildelt: å sjå<br />
eller avsløra feilslutninga. På denne måten blir ansvaret for refleksjonen skyvd over<br />
på dialogpartnaren. Han eller ho realiserer teksten ved å stilla seg undersøkande til<br />
tekstens påstandar.<br />
Paradokset forstått som dialogisk element gjer det meiningsfullt å gradera<br />
simuleringa som meir og mindre transparent. Hos Donne er feilslutningane eller