Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
PARADOKS SOM RETORISK BEGREP 181<br />
Hvis nogen her i teateret undrer sig over vores hvepsetaljer og brodde, skal jeg gerne<br />
forklare: Vi er de sidste, der er tilbage af de gode gamle atheniensere. Fra dengang der<br />
var soldater til. Det var os, der klarede ærterne, da fjenden kom med bål og brand og<br />
ville ryge os af reden. Skulder ved skulder for vi på dem med lanse og skjold, og vi<br />
bed læberne til blods af vrede. Himlen var skjult af deres pile, men hen mod aften<br />
havde vi sejret. Og guderne var med os, for lige før slaget var der en ugle, der<br />
flaksede hen langs vore rækker. Vi forfulgte fjenderne. Vi stangede tunfisk gennem<br />
deres pludderbukser, og hvis nogen slap væk, var det med kinden punkteret og et<br />
flækket øjenbryn. Den dag i dag siger barbarerne, at ingen er bedre til at slås end en<br />
hveps fra Athen. (Aristofanes Hvepsene 1077-91.)<br />
Stanley Pease samanliknar det paradokse enkomiet med essayet; essayet ligg<br />
nært det paradokse enkomiet "i ånd", seier han, i kraft av sin karakter av spel og leik<br />
(Pease 1926, 34; jfr. også Gummere 1921, 157 med note 13).<br />
Enkomiet kan altså avgrensast presist ved hjelp av sine topoi. Dette kriteriet<br />
vil også skilja det paradokse enkomiet frå andre paradokse former. Men det vil ikkje<br />
kunna skilja mellom alvorleg og tilgjort bruk av enkomiet. Skal ein gjera eit slikt<br />
skilje, gjer ein bruk av kriterium som ikkje avgrensar enkelte former, men som peiker<br />
ut i eit mangfald av former.<br />
Framsyning, simulering, argumentasjon<br />
For ei nærmare innkretsing av paradokset som tekstkategori kjem i det følgjande<br />
korte omtaler av tre sentrale verk i denne tradisjonen, Paradoxa stoicorum av Cicero,<br />
Dårskapens lovtale av Erasmus og The Defence of Contraries av Anthony Munday som<br />
er ei omsetting av Paradossi av Ortensio Lando. Omtalen av kvart verk aktualiserer<br />
eitt aspekt ved paradokset som tekstkategori; i tur og orden dreiar det seg om<br />
framsyning, simulering og argumentasjon. Dermed er det ikkje sagt at det enkelte<br />
verket inneheld bare dette eine aspektet. Tilordninga er gjort slik dels for å illustrera<br />
dei ulike aspekta og dels for å gi grunnlag for ei påfølgjande historisk og systematisk<br />
inndeling.<br />
Cicero<br />
Cicero omtaler stoikarane fleire stader i forfattarskapen. I Pro Murena (61-66)<br />
låttleggjer han dei i ein ironisk tenkt dialog der stoisismen blir framstilt som steil og<br />
umenneskeleg. I De Finibus (IV, xxvii, 74-78) har kritikken mot det "stoikerne kalder<br />
paradoxa, hvad vi andre kunne kalde forbløffende påstande!" ("Haec paravdoxa illi; nos<br />
admirabilia dicamus") fått alvorlege forteikn. Kritikken er her retta mot dei absolutte<br />
motsetnadene og dei absolutte fordringane i stoisismen,