Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
PARADOKS SOM RETORISK BEGREP 171<br />
(1) Under inventio er det namn på ein argumentasjonsstrategi, (2) under elocutio namn<br />
på ein type språkpynt. Handsaminga til Hyde er brei og på sett og vis grundig, med<br />
mange tilvisingar. Derfor har den også blitt eit referansepunkt i seinare drøftingar av<br />
spørsmålet. Men utgreiinga er dessverre også utydeleg og utan tilstrekkeleg<br />
nyansering på viktige punkt. F. eks. skil ikkje Hyde tilstrekkeleg mellom kategoriar<br />
som tankefigur, talefigur og oxymoron, og generelt er det lite av problematiserande<br />
drøftingar i utgreiinga.<br />
Margolin<br />
Jean-Claude Margolin spør om paradokset er ein retorisk figur, på linje med figurar<br />
som katakrese, hyperbaton, hypotypose, apostrofe, alliterasjon, samanlikning,<br />
metonymi eller oxymoron (Margolin 1988, 6), nærmare bestemt om det eksisterer<br />
eller ikkje eksisterer formelle og objektive kriterium som gjer det mogleg å skilja<br />
paradokset som verbal og logisk-verbal struktur frå totaliteten av påstandar som<br />
ikkje er paradoks (Margolin 1988, 7). Spørsmålet blir stilt på bakgrunn av at<br />
paradokset bare i liten grad har gjort seg gjeldande som retorisk term; begrepet står<br />
sentralt i Retorikken til Aristoteles, men etter det er det nærmast fråverande i<br />
retoriske avhandlingar. Margolin viser til ein serie av stader der begrepet glimrar<br />
med sitt fråver.<br />
Han spør etter formelle kritierium og plasserer seg medvite i ein bestemt<br />
vitskapshistorisk kontekst ved å jamføra si eiga undersøking med utvidinga av<br />
bruksområdet til moderne lingvistikk, frå å vera avgrensa til syntaks og semantikk til<br />
også å omfatta stilistikk. Målet for ei slik utviding er for Margolin å gjera stilistikken<br />
mindre smaksorientert og subjektiv, og meir vitskapleg.<br />
Han viser til eit moderne fransk oppslagsverk, Henri Mourier [sic],<br />
Dictionnaire de poétique et de Rhétorique som gir definisjonar av paradoks, oxymoron<br />
og paradoksisme. Av desse er det bare oxymoron-definisjonen - "une sorte<br />
d'antithèse dans laquelle on rapproche deux termes contradictoires, l'un paraissant<br />
exclure logiquement l'autre" (Margolin 1988, 8) - som kan seiast å stetta dei formelle<br />
krav som Margolin stiller til figur. Men oxymoron-kategorien er på den andre sida<br />
alt for snever til å kunna representera paradokset generelt. Viss det er nødvendig å<br />
appellera til oxymoron for definisjon av paradokset, blir det også nødvendig å skilja<br />
mellom - på den eine sida - verbaluttrykk som inneheld to delar som vanlegvis<br />
utelukkar kvarandre, men som vanleg røyndom og erfaring bringar nærmare<br />
kvarandre gjennom ein aksept som ikkje er logisk, og - på den andre sida - påstandar<br />
der det er heile det uttrykte semantiske innhaldet