Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
142 KAP. 4.2<br />
som er skrivne ikkje fordi dei må skrivast, men for hugnadens skuld og som har som<br />
mål å gi lesaren noko å tenka på. I slike tilfelle blir kriteriet for vurdering ikkje om<br />
brevet er naturleg i tydinga daglegdags, altså om det gir illusjon av samtale og<br />
nærvere, men "om Sagen taaler Indfaldene, om de ere Umagen værd, om de som<br />
vittige Indfald betragtede ere gode og rigtige, om de ere utvungne" (Gellert 1762,<br />
121).<br />
Men til tross for ei interesse for denne type skriv, reknar ikkje Gellert dei som<br />
eigentlege brev, bare som ei sideavdeling, nærmare bestemt "en vittig Udarbeidning<br />
i Form af et Brev" (122). Ei samling av slike skriv vil - kor gode stykka enn er<br />
enkeltvis - i lengda bli keisam. Ein sinnrik stil som kontinuerleg og utan avbrekk<br />
utfordrar tanken med nye og uventa ting, blir utoleleg i lengda. Derfor bør slike brev<br />
vera korte, eller varierte, slik at intensiteten blir neddempa. (124-25.) Det ligg i sakas<br />
natur at dette er ei spesielt krevjande form som ein skal akta seg for.<br />
Ingen maa vove sig til denne Slags Skrivemaade, naar Naturen ikke har dannet ham<br />
dertil. Og ingen, som har Mangel paa Munterhed og en smilende Vid, skal ved alle<br />
Regler, ved al Umage, bringe det i den sindrige og lystige Skrivemaade alene saa vidt,<br />
at han kan blive taalelig. (Gellert 1762, 125.)<br />
Brev og refleksjon i moderne brevteori<br />
Avhandlinga til Stina Hansson om svensk brevteori og brevskriving er todelt: først å<br />
sjå om tradisjonell retorikk gjer seg gjeldande i svensk brevteori, deretter korleis<br />
teorien blir praktisert i brevskriving. Ho avgrensar ein stad materialet slik at brev<br />
som inneheld sjanger-subversive trekk, fell utanfor.<br />
I det avsnitt som följer skal intresset koncentreras på förhållandet mellan genrer och<br />
praxis. Vilket är det spel som utvecklas i relationen mellan dessa båda storheter? Jag<br />
har här undvikit att ta med aristokratiska brevskrivare, som i kraft av den franska<br />
brevteorin slår spelet över ända, och i stället valt tre skrivare, som håller kvar<br />
kontakten med genresystemet […] (Hansson 1988, 165.)<br />
Her blir materialet avgrensa på ein slik måte at det er i samsvar med den teorien som<br />
allereie er presentert. På den måten lukkar Hansson stoffet; ei rekke former for bruk<br />
av brevet blir haldne utanfor. På den måten stengjer ho ute ein kunstferdig eller<br />
reflekterande bruk av brevforma frå sitt undersøkingsfelt. Som korrektiv vil eg<br />
peika på den tilnærminga til stoffet som ein finn hos Janet Gurkin Altman. I staden<br />
for å ta utgangspunkt i ferdige teoriar, startar ho med det mangfaldet brevet blir<br />
knytt til i såvel form som innhald, og ho ramsar opp ei rekke verk som er svært<br />
ulike, men som har dét til felles at brevforma på ein