Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
140 KAP. 4.2<br />
'Tis become indeed so common a practice among authors to feign a correspondency,<br />
and give the title of a private letter to a piece addressed solely to the public, that it<br />
would not be strange to see other journalists and critics, as well as the gentlemen of<br />
Paris, pass over such particularities, as things of form (Shaftesbury 1900, II, 167).<br />
Ein har lite utbytte av brev viss ein er "ignorant of the characters of the principal<br />
persons to whom those letters were actually written" (168), og endå mindre utbytte<br />
viss ein ser både brevvenner og korrespondansen som fiksjon. Tar ein bort den<br />
verkelege Brutus eller Atticus, forsvinn også den verkelege Cicero.<br />
Shaftesbury utnyttar brevfiksjonen eller den doble lesarrolla maksimalt. Ikkje<br />
bare publiserer han eit angiveleg privat brev, han rykkar til og med ut offentleg for å<br />
meddela at dette brevet - som allereie er kjent for eit stort publikum - er eit<br />
privatbrev. Og, som ein vil sjå av argumentasjonen som her er parafrasert, held han<br />
maska heile vegen.<br />
16.-18. hundreår - avretorisering?<br />
Det er ei generell oppfatning at brevsjangeren i tida etter renessansen gjennommgår<br />
ei "avretorisering" (Historisches Wörterbuch der Rhetorik; Hansson 1988; 42-63, Jensen<br />
1983, 62-69). Forskrifter frå retorikken må vika for eit språk som verkar enkelt og<br />
likefram. Både Stina Hansson og Johan Fjord Jensen ser brevboka til tyskaren<br />
Christian Fürchtegott Gellert (frå 1751, dansk utgåve 1762) som ein milepel i<br />
utviklinga fram mot det naturlege brevet. Gellert hevdar at ein bare kan gløyma<br />
forskriftene frå retorikken, fordi "det er en forgieves Møie at bringe denne Sag i Form<br />
af en Konst" (Gellert 1762, 72-73 note). Utforminga av eit brev skal ikkje skje etter<br />
gitte retoriske preskripsjonar, men på grunnlag av saka sjølv, og på grunnlag av<br />
sunn fornuft; føresetnader for brevet er god oppseding, øvd forstan d, god omgang,<br />
gode bøker (Gellert 1762, 69-70).<br />
Hans definisjon samsvarer med antikkens familiare-oppfatning (27), men han<br />
reserverer seg mot at daglegtalen skal etterliknast utan innskrenkning; dét vil føra til<br />
ein stil som var "uforstaaelig og smudsig, eller tvungen, plat, vidtløftig og gemeen".<br />
"Her viger altsaa Brevet af fra den mundtlige Samtale" (30). Dette avviket forklarer<br />
han på grunnlag av skilnaden mellom tale og skrift:<br />
Man har mere Tid, naar man skriver, end naar man taler. Men [sic] kan altsaa, uden<br />
Fare for at blive unaturlig, være noget mere omhyggelig i at vælge sine Ord og<br />
Tanker, i at vende og forbinde dem. Hvad som er skrevet, bliver nøiere bemærket,<br />
end hvad man blot hører, man maa derfor desto mere tage sig i Agt, at man ikke<br />
opvækker nogen Kiedsommelighed med sine Breve. (Gellert 1762, 30-31.)