Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
136 KAP. 4.2<br />
helsing som innleiing. Ei bok eller ei avhandling blir ikkje brev "unless it takes on the<br />
nature and qualities of a letter" (Vives 1989, 27). "[T]he true, genuine letter is that by<br />
which we signify to someone what it is important for him or for us to know in the<br />
conduct of one's affairs […]" (25). Vives er merksam på mangfaldet av typar av brev,<br />
han antyder til og med ein typologi (25), men vil ikkje gi rom for dette mangfaldet av<br />
stoff og emne, slik Erasmus gjer. Tvert imot ser Vives dette mangfaldet som noko<br />
som undergrev brevets vesen. Og medan Erasmus skapar syntese av generell<br />
retorikk og spesifikk brevteori ved å trekka inn dei klassiske talesjangrane, held<br />
Vives talesjangrane konsekvent utanfor. Ja, han direkte frårår bruk av retorikk. På<br />
dette punktet er ein annan kjend renessanseteoretikar - Justus Lipsius med sin<br />
Epostolica institutio frå 1591 - endå meir klarttalande. Han frigjer brevet utvetydig frå<br />
eikvar mogleg samanblanding med tale og taleretorikk, nærmare bestemt ved hjelp<br />
av ei tredeling som skil skarpt mellom brev og andre sjangrar: Første gruppe handlar<br />
om alvorlege saker, offentlege eller private. Andre gruppe dreiar seg om tekniske<br />
eller lærde spørsmål. E. Catherine Dunn meiner den første gruppa i det vesentlege<br />
blei knytt til talen, og den andre til avhandlinga. På den måten får han reservert ei<br />
tredje gruppe bare for brevet og bare for private spørsmål: "Endelig kaller jeg den<br />
type brev familiære eller fortrolige, som berører våre anliggender eller dreier seg om<br />
oss […]. Dette er det egentlige og hyppigste emne for brevet, og, hvis vi vil si<br />
sannheten, det eneste som hører det ekte brevet til." (sit. etter Dunn 1956, 151-52,<br />
oms. frå lat. av Tormod Eide.)<br />
Ei dobbel lesarrolle<br />
Karakteristisk for Petrarca-brevet er eit subjektivt element, seier Ronald Witt (Witt,<br />
1982, 33). Marc Fumaroli utdjuper tanken: Det er alltid ein privatperson som fører<br />
ordet, aldri ein offentleg person, sjølv ikkje i dei tilfelle der brevet er stila til ein<br />
høgtståande. Utgangspunktet er alltid eit eg, tilbaketrekt i indre og uforstyrra<br />
meditasjon, og i kraft av dette er Petrarca-brevet "allereie" eit Montaigne-essay.<br />
La lettre humaniste, à ses origines italiennes, était déjà un "essai" au sens de<br />
Montaigne, abordant tous les sujets à partir d'un moi méditant et central, seul principe<br />
d'unité au milieu de cette diversité capricieuse. (Fumaroli 1978, 888.)<br />
Denne sentrale eg-instansen er tvetydig, i meir enn éin forstand. For det første<br />
med omsyn til sanning. Petrarca gjer flittig bruk av eigen korrespondanse i sine<br />
samlingar, men i tillegg til å redigera og omskriva det allereie føreliggande