Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
134 KAP. 4.2<br />
brevet etter kvart det viktigaste medium for spreiing av idear blant dei lærde, noko<br />
som får konsekvensar for såvel teori som praksis. Francesco Petrarca er typisk gestalt<br />
for interessa for brevet i tidleg renessanse. Han gjorde eitt av humanismens store<br />
funn då han kom over ei samling Cicero-brev i boksamlinga i katedralen i Verona i<br />
1345 (Wilkins 1961, 51). For han som sjølv var opplært i dictamen-tradisjonen, blei<br />
møtet med breva til Cicero ei openberring. Med sin enkle stil og med sitt privat-<br />
personlege innhald gav dei han ein ny idé om kva eit brev var for noko, og dei gav<br />
han inspirasjon til å laga samlingar av eigne brev. Når han gjer greie for sine brev,<br />
taler han heilt i samsvar med antikkens familiare-definisjon. Stilen er enkel, for stoffet<br />
tillet ikkje noko anna. I innleiinga til Rerum familiarum libri I, 1 nemner han som<br />
spesielt problem at samlinga kan verka ujamn, noko han forklarer med at kvart brev<br />
er retta inn mot sin spesielle adressat og må ta omsyn til både hans gener elle<br />
åndelege habitus og den situasjonen han er i når han mottar brevet (Petrarca 1975-85,<br />
I, 9-11). Også ars dictaminis tok omsyn til adressaten, men bare ved å stilla spørsmål<br />
om korleis ein skulle titulera og helsa mottakaren etter kva sosial stand han tilhørte.<br />
Det som Petrarca stiller i fokus, er korleis omsynet til mottakaren styrer utforminga<br />
av sjølve innhaldet i brevet. Her er ei avvising av generelle forskrifter, ikkje minst ei<br />
avvising av dictamen-tradisjonen (Wilkins, 162). Ifølgje Giuseppe Billanovich<br />
øydelegg han "[…] med et eneste anfall en stor del av det innviklede regelverket som<br />
i århundreders løp hadde gitt regler for dictamen" (Vives 1989, 6 note 18; sitatet er<br />
oms. frå it. av Kolbjørn Blücher).<br />
Det kom etter kvart fleire brevsamlingar frå Petrarca. Desse samlingane<br />
innleier diskusjonen om brevet i renessansen. I tillegg er dei startpunkt for det som<br />
har blitt karakterisert som ein epidemisk bruk av brevet, ein bruk som for ein del er<br />
epideiktisk og poengtert.<br />
Diskusjon om brevet i renessansen<br />
Dyrkinga av brevet i renessansen er samstundes ei dyrking av antikken, særleg<br />
Cicero. Den kolossale Cicero-kulten, som kulminerte tidleg på 1500-talet (Clough<br />
1976, 43), medførte bl.a. at norma for språk og stil på ny blei snever. Bare det som<br />
hadde førelegg hos den store Tullius, kunne aksepterast. Dermed blei dét som i<br />
utgangspunktet var ei frigjering frå mellomalderens rigide mønster, bare ei ny<br />
tvangstrøye. På ny står ein overfor ein teori som dekker bare ein liten del av<br />
røyndommen. Den gongen fekk problemet i hovudsak to løysingar. Den eine<br />
aksepterer at brevet har blitt ei form for alle slags saker og emne; ein brevteori må<br />
derfor vera inklusiv. Dette er standpunktet til Erasmus. Den andre løysinga er å