Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Epistler<br />
KOMMUNIKATIV FUNKSJON INNSKRIVEN I TEKSTEN 119<br />
I Epistler opnar og sluttar alle stykka med same brev-skabelon ("Til **", "Jeg forbliver<br />
&c"). Avvik frå dette - f. eks. at slutt-formularet er utelatt i Ep 441 - er sporadiske og<br />
uvesentlege. Forutan opnings- og sluttformulara er eg-du-relasjonen markert på<br />
varierande vis, ein variasjon som er parallell til den ein finn i dei ti stykka i MTkr. I<br />
ein del tilfelle er det ingen eksplisitt markering av eg-du-relasjon (f. eks. Ep 186, Ep<br />
292). I andre tilfelle er markeringa sporadisk, f. eks. brukt som sekvenssignal i<br />
teksten ("Min Herre seer her af …", Ep 185), eller ved ei laust påklistra innleiing som<br />
refererer til mottatte brev, tidlegare samtaler o.l. ("Jeg takker for sidste kierlige<br />
Skrivelse", Ep 25, I, 109; "Jeg seer af dit Svar paa min seeneste Skrivelse af 22. Octobr.<br />
…", Ep 17, I, 70; "Du forlanger at vide …, Ep 232, III, 181). Ei tredje gruppe utgjer dei<br />
tilfella der brevforma kan seiast å ha ein styrande funksjon i teksten. Straks f. eks.<br />
innleiinga refererer til brevvennens syn på ei sak, eller hans uro for noko, fungerer<br />
brevfiksjonen aktualiserande; den gir forfattaren påskot til å legga fram sine tankar.<br />
Brevfiksjonen kan også virka dirigerande ved at sendaren utbroderer sin situasjon,<br />
ved at eksempel-tilfanget refererer til erfaringsverda til mottakaren (f. eks. Ep 285),<br />
og ikkje minst ved at brevforma blir tematisert eller på anna vis stiller seg sjølv i<br />
fokus. (Fleire eksempel nedanfor, kap. 4.3.)<br />
LevnetsbrevaI Levnetsbreva blir ein eg-du-relasjon gjort eksplisitt ved byrjing og slutt i<br />
alle tre avdelingar, som f. eks. ved opninga av første levnetsbrev: "Der er intet, jeg<br />
hellere paatager mig, end det, De beder mig om. De paalægger mig at nedskrive<br />
mine erindringer …" (Epist I, 5; øvrige stader: 363, 369, 387-91, 395, 683). Medan<br />
mottakaren blir direkte tiltalt bare i desse sekvensane, er sendaren derimot langt<br />
meir framtredande. Den som seier "jeg", er ikkje bare den som taler, men også den<br />
som blir omtalt og viser såleis tilbake på utseiinga som både diskurs og historie. I<br />
kraft av dette kan Epist lesast som autobiografi. Ser ein dei tre levnetsbreva under<br />
eitt, dreiar dei seg ikkje bare om livet til den som fører ordet, men også om andre<br />
saker; Epist I omtaler Holbergs komediar i, Epist II gir brei skildring av bybrannen i<br />
København 1728, Epist III gir omtale av eigen forfattarskap (særleg Niels Klim), ein<br />
serie parvise nasjonalkarakteristikkar samt "Prøve på eit moralsk system", dvs. dei<br />
seks essays som i dansk omsetting skulle inngå i MTkr. Særleg denne tredje delen av<br />
levnetsbreva har såleis bare i liten grad fokus på "jeg" som person. Sett under eitt<br />
opererer dei tre levnetsbreva innanfor eit register av sjangrar: brev, sjøvbiografi,<br />
beskriving, historie, essay.