Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Eiliv Vinje - Universitetet i Bergen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
FRAMSYNING 91<br />
La oss også tenka oss at tiltalte ikkje har særleg å forsvara seg med, og at han nyttar<br />
ordspråket som ein utveg, og at dommaren bit på og set han fri. Men la oss tenka oss<br />
litt meir: På tilskodarbenken sit det ein som lyttar etter "holrom i språket", og som<br />
det gradvis går opp for at tiltalte er lur og dommaren dum. Som "tekst" tilbyr<br />
forsvarstalen to lesarroller, d en naive og den gjennomskodande. Dommaren og<br />
tilhøyraren gir gestalt til desse rollene. Dommaren går fem på og tar det som tiltalte<br />
seier til sitt forsvar, for god fisk, dvs. at dommaren aksepterer det som tiltalte<br />
meddeler han. Tilskodaren oppfattar meddelinga annleis; han høyrer kva som blir<br />
sagt, men måten det blir sagt på og situasjonen det blir sagt i, gjer det vanskeleg for<br />
han å svelgja det. Det avgjerande er ikkje kva oppfatning han endar opp med i<br />
spørsmålet om skuld, men at han blir merksam på den doble kommunikasjonen som<br />
førekjem i rettssalen. Å bli merksam på denne doble kommunikasjonen er eit resultat<br />
av ein prosess som tilskodaren gjennomgår mens han lyttar til det som tiltalte seier.<br />
Viss ein forfattar uttaler seg om dikting, f. eks. skriv ein poetikk, kan dette<br />
oppfattast som noko som kjem i tillegg til, ved sida av og skilt frå hans diktariske<br />
praksis. Og forstått slik, kan det danna grunnlag for fleire problemstillingar. I den<br />
grad ein ser slik teoretisering som noko anna enn og lausrive frå praksisen, kan ein<br />
spørja om forfattaren verkeleg er den rette til å gjera greie for kva diktinga kan<br />
utretta, om han verkeleg får til å gjera teoretisk greie for det som han også sjølv gjer i<br />
praksis. Meir generelt kan ein spørja om det er diktinga generelt som blir stilt i fokus,<br />
eller bare delar av den, kanskje bare spesifikke eller perifere delar av den. Eller<br />
spørsmålet kan gå i motsett retning: ein les poetikken som intensjonelle utsegner og<br />
spør så om diktinga til vedkommande forfattar maktar å realisera desse<br />
intensjonane.<br />
Slike problemstillingar er tufta på eit teoretisk skilje mellom teori og praksis,<br />
eit skilje som gjer det mogleg å objektivera det eine på grunnlag av det andre.<br />
Holbergs reflekterande prosa gir god grunn til å stilla spørsmålsteikn ved eit slikt<br />
skilje. Han refererer ofte til sin forfattarskap, til si rolle som forfattar, sitt forhold til<br />
publikum, osv. Dette er kommentarar til allereie føreliggande delar av<br />
forfattarskapen, til kva han har gjort. I tillegg er det også kommentarar til det han er i<br />
ferd med å gjera, altså ei teoretisering over prosaens her og nå. Han set namn på sine<br />
eigne tekstlege grep idet han utfører dei. Han skriv brev, og seier samstundes: dette<br />
er eit brev; tilsvarande med enkel stil, og tilsvarande med paradoks. På den måten<br />
blir det vanskeleg å skilja mellom teori og praksis. Tvert imot er dette stader der<br />
Holberg-teksten syner seg fram som tekst. Det er i kraft av denne framsyninga at<br />
språket blir etsande, at medd elinga går i oppløysing.